Đầu tuần này, các quy định mới được Chính phủ Trung Quốc công bố đã mở rộng định nghĩa về “nhà đầu tư” để bao gồm cả các cá nhân cư trú. Động thái này đánh dấu sự khác biệt so với các khuôn khổ hiện hành, chủ yếu tập trung vào đầu tư ra nước ngoài của các công ty, đưa các hoạt động tài chính vốn từ lâu hoạt động trong vùng xám pháp lý vào tầm kiểm soát chặt chẽ hơn.
Theo quy định trước đây, các công ty Trung Quốc muốn đầu tư ra nước ngoài cần phải được sự chấp thuận đầu tư trực tiếp ra nước ngoài từ nhiều cơ quan chính phủ, nhưng các quy định không áp dụng rõ ràng cho các cá nhân.
Wang Zhiyi, nhà sáng lập Công ty Nghiên cứu Shanghai Fangchang Information Development Co. cho biết, điều này đã khiến các hoạt động đầu tư ra nước ngoài của cá nhân rơi vào tình trạng không rõ ràng.
“Nói một cách chính xác, Trung Quốc từ lâu đã thiếu một khuôn khổ thể chế có hệ thống cho đầu tư trực tiếp ra nước ngoài của các cá nhân cư trú trong nước”, ông cho biết.
Trong nhiều năm, các doanh nhân và cá nhân giàu có Trung Quốc đã chuyển vốn ra nước ngoài bằng cách thành lập các thực thể ở nước ngoài, rót tiền vào các thương vụ mua lại, bất động sản ở nước ngoài và cổ phần trong các công ty bên ngoài Trung Quốc. Hiện tại, những thỏa thuận này giờ đây có thể sẽ phải đối mặt với sự giám sát chặt chẽ hơn.
Gene Ma, Trưởng bộ phận Nghiên cứu Trung Quốc tại Viện Tài chính Quốc tế (IIF) cho biết, một vấn đề liên quan khác là lượng vốn được các doanh nghiệp có liên hệ với Trung Quốc huy động ở nước ngoài thông qua mô hình “red-chip”. Theo mô hình này, một pháp nhân ở nước ngoài nắm giữ các tài sản tại Trung Quốc, qua đó cho phép nhiều startup trong nước tiếp cận vốn đầu tư mạo hiểm quốc tế và niêm yết trên các sàn chứng khoán ở New York hoặc Hồng Kông (Trung Quốc).
“Vốn được huy động sau đó thông qua các đợt IPO ở nước ngoài không nhất thiết phải được hồi hương, mà thay vào đó được giữ lại ở nước ngoài, tạo ra một vòng xoáy vốn ngoại tệ khổng lồ… Bằng cách đưa các cá nhân vào khuôn khổ pháp lý, Trung Quốc kỳ vọng sẽ quản lý tốt hơn tình hình này”, ông cho biết.
Quy định mới không nêu rõ cách thức giám sát các khoản đầu tư ra nước ngoài của nhà đầu tư cá nhân. Thay vào đó, văn bản cho biết các biện pháp cụ thể sẽ được các cơ quan quản lý phụ trách đầu tư và thương mại ban hành trong giai đoạn tới.
Việc cải tổ quy định diễn ra trong bối cảnh các nhà chức trách Trung Quốc ngày càng lo ngại về dòng vốn chảy ra nước ngoài không được kiểm soát. Theo IIF, các cá nhân, công ty và tổ chức tài chính Trung Quốc đã chuyển khoảng 807 tỷ USD ra khỏi đất nước vào năm ngoái, mức cao nhất từ trước đến nay.
Theo báo cáo của IIF công bố vào tháng trước, dòng vốn chảy ra nước ngoài đầu tư vào cổ phiếu đã tăng 67% lên 208 tỷ USD, trong khi đầu tư vào trái phiếu tăng 75% lên 153 tỷ USD. Ngược lại, vốn đầu tư trực tiếp ra nước ngoài (ODI) bất ngờ giảm xuống còn 157 tỷ USD do áp lực thuế quan, bất ổn địa chính trị và sự sụt giảm mạnh của các khoản cho vay nội bộ trong doanh nghiệp. IIF không công bố tỷ trọng dòng vốn đến từ nhà đầu tư cá nhân và tổ chức.
Việc đưa nhà đầu tư cá nhân vào phạm vi điều chỉnh của quy định mới đã làm dấy lên nhiều tranh luận về tác động đối với các nhà đầu tư Trung Quốc đang nắm giữ cổ phiếu ở nước ngoài.
Trong khi một số chuyên gia cho rằng quy định này nhằm định hướng nhà đầu tư sử dụng các kênh đầu tư hợp pháp, Henry Gao, giáo sư luật tại Đại học Quản lý Singapore cho rằng, các quy định mới cũng có thể được sử dụng để siết dòng vốn đầu tư ra nước ngoài của nhà đầu tư cá nhân.
Cảnh báo này phù hợp với những nỗ lực rộng lớn hơn của các nhà chức trách nhằm chặn các kênh đầu tư trái phép. Tháng trước, Trung Quốc đã phát động chiến dịch mạnh mẽ nhất từ trước đến nay đối với hoạt động giao dịch chứng khoán xuyên biên giới bất hợp pháp để ngăn chặn dòng vốn chảy ra nước ngoài.
Ông Wang Zhiyi kỳ vọng các cơ quan quản lý sẽ duy trì các hạn chế chặt chẽ đối với các vùng xám đồng thời mở rộng các kênh được quản lý. Trong số đó có cơ chế kết nối chứng khoán với Hồng Kông (Stock Connect) và chương trình Nhà đầu tư tổ chức trong nước đủ điều kiện (QDII).
“Nhu cầu phân bổ tài sản xuyên biên giới của người dân sẽ không biến mất, nhưng chính sách có xu hướng đáp ứng nhu cầu này thông qua các kênh được cấp phép, kiểm soát hạn ngạch và quản lý”, ông cho biết.
