Nợ đến hạn, dự án chưa thu tiền: Cấp thiết mở kênh vốn dài hạn
Tại Diễn đàn Thị trường vốn Việt Nam 2026, ông Phùng Xuân Minh, Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc Saigon Ratings, chỉ ra tình trạng mất cân đối kỳ hạn vốn tại doanh nghiệp: sử dụng các khoản vay ngân hàng ngắn hạn để đầu tư dự án kéo dài 3–5 năm.
Theo ông Minh, khả năng tích lũy vốn nội tại của nhiều doanh nghiệp còn yếu, trong khi một số ngành, đặc biệt là bất động sản, phụ thuộc lớn vào vốn vay. Khi dòng tiền dự án chưa về kịp lịch trả nợ, doanh nghiệp đối mặt với rủi ro thanh khoản.
Áp lực khi đó đến từ chênh lệch giữa thời điểm phải thanh toán và thời điểm thu được tiền. Nếu dự án chậm tiến độ hoặc hiệu quả thấp hơn dự kiến, khả năng trả nợ càng chịu sức ép.
Đại diện Saigon Ratings lưu ý doanh nghiệp cần có phương án tài chính dự phòng khi môi trường kinh doanh biến động bất lợi, bao gồm nguồn tài trợ thay thế để đáp ứng nghĩa vụ trả nợ. Một kế hoạch vốn chỉ dựa trên kịch bản dự án triển khai và thu tiền đúng tiến độ sẽ thiếu khả năng ứng phó khi các giả định thay đổi.
Từ góc độ tài trợ quốc tế, ông Nguyễn Đỗ Hòa, Giám đốc Cơ quan Hỗ trợ tài chính xuất khẩu Vương quốc Anh (UKEF) tại Việt Nam, Lào và Campuchia, cho rằng điều cần xem xét đầu tiên là nguồn vốn có được cấu trúc phù hợp với bản chất và chu kỳ dự án hay không, trước khi so sánh lãi suất đắt hay rẻ.
Ông Hòa dẫn các hình thức bảo lãnh, cho vay trực tiếp của UKEF, phối hợp với những ngân hàng quốc tế như Citibank, Standard Chartered, có thể cung cấp nguồn tài trợ dài hạn cho dự án hạ tầng. Theo thông tin UKEF công bố, thời hạn hoàn trả có thể tới 15 năm, dài hơn ở một số lĩnh vực; hoạt động hỗ trợ gắn với việc mua sắm hàng hóa, dịch vụ từ Vương quốc Anh.
Để tiếp cận nguồn vốn này, ông Hòa nhấn mạnh yêu cầu về năng lực quản trị và khả năng xây dựng mô hình dự báo dòng tiền minh bạch của doanh nghiệp.
IPO huy động 60.000 tỷ đồng, tăng giám sát tiền sau phát hành
Với kênh huy động vốn cổ phần, ông Khương Tiến Hùng, Trưởng ban Quản lý chào bán chứng khoán, UBCKNN cho biết, một thay đổi quan trọng là cơ chế đăng ký niêm yết đồng thời với chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO).
| |
Ông Khương Tiến Hùng - Trưởng ban Quản lý chào bán chứng khoán, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước |
Trước đây, doanh nghiệp phải hoàn tất IPO rồi mới tiến hành thủ tục niêm yết. Hai quy trình nối tiếp nhau, do hai cơ quan xử lý, khiến thời gian đưa cổ phiếu lên sàn kéo dài. Hồ sơ tài chính cũng có thể phải cập nhật khi quá trình thực hiện chuyển sang kỳ báo cáo mới.
Theo cơ chế tại Điều 111a được bổ sung bởi Nghị định 245/2025/NĐ-CP, doanh nghiệp có thể nộp hồ sơ đăng ký IPO đồng thời với đăng ký niêm yết. UBCKNN và Sở Giao dịch chứng khoán phối hợp xem xét, trao đổi thông tin trong quá trình xử lý.
Sau đợt chào bán, doanh nghiệp bổ sung các tài liệu cập nhật để Sở tiếp tục xem xét những điều kiện còn lại và quyết định chấp thuận niêm yết. Ngày giao dịch đầu tiên phải nằm trong thời hạn tối đa 30 ngày kể từ ngày Sở có quyết định chấp thuận niêm yết.
Việc xử lý đồng thời giúp giảm thời gian chờ giữa hai khâu huy động vốn và đưa cổ phiếu lên sàn. Với nhà đầu tư tham gia IPO, khoảng thời gian từ khi mua cổ phần đến khi có thể giao dịch trên thị trường niêm yết cũng là một yếu tố cần tính toán khi quyết định bỏ vốn.
Theo số liệu ông Hùng nêu tại diễn đàn, giai đoạn 2021–2024, thị trường có khoảng 16 thương vụ IPO, huy động khoảng 6.500 tỷ đồng. Từ cuối năm 2025 đến thời điểm diễn đàn, số vốn huy động qua các tổ chức thực hiện IPO đạt khoảng 60.000 tỷ đồng.
Trong thời gian tới, UBCKNN tiếp tục rà soát những quy định còn bất cập, vướng mắc hoặc có cách hiểu khác nhau trong hoạt động chào bán, phát hành chứng khoán. Cơ quan quản lý cũng hướng tới xử lý toàn bộ hồ sơ chào bán, phát hành trên hệ thống dịch vụ công trực tuyến toàn trình để tiếp tục rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục.
Cùng với đó là thúc đẩy IPO, tạo điều kiện cho doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài đăng ký IPO và niêm yết theo quy định, bổ sung hàng hóa cho thị trường.
Huy động được vốn, phải rõ mục đích sử dụng vốn sau phát hành
Mở rộng khả năng huy động vốn đặt ra yêu cầu theo dõi nguồn tiền sau khi doanh nghiệp hoàn tất phát hành.
Ông Hùng cho biết, đi cùng việc cắt giảm thủ tục hành chính, UBCKNN sẽ tăng cường giám sát, đặc biệt là mục đích sử dụng vốn sau phát hành. Đại diện cơ quan quản lý nhấn mạnh khả năng huy động vốn thành công vẫn phụ thuộc vào hiệu quả sử dụng vốn, sự minh bạch và uy tín của doanh nghiệp.
Với doanh nghiệp đang mất cân đối kỳ hạn, bổ sung vốn cổ phần hoặc thu xếp khoản vay dài hạn có thể giảm sức ép trả nợ trước khi dự án tạo tiền. Tuy nhiên, hiệu quả của phương án còn phụ thuộc vào tiến độ giải ngân, nơi vốn thực sự được sử dụng và khả năng tạo dòng tiền của dự án được tài trợ.
Từ thực tế xếp hạng tín nhiệm, ông Phùng Xuân Minh cho biết Saigon Ratings phải làm rõ mục đích sử dụng vốn, phân biệt dòng tiền từ kinh doanh cốt lõi với dòng tiền đầu tư tài chính, đồng thời đánh giá rủi ro vốn bị rút sang các công ty liên kết.
Ông Minh cũng lưu ý, khi dự án chậm tiến độ hoặc không đạt hiệu quả dự kiến, quy mô vay nợ lớn sẽ làm gia tăng rủi ro. Doanh nghiệp cần chuẩn bị phương án thay thế nguồn tài trợ và kịch bản ứng phó với biến động bất lợi để bảo đảm tiền trả nợ đúng hạn.