Đó là tình huống ông Johan Nyvene, Chủ tịch HĐQT Công ty Chứng khoán TP.HCM (HSC), nêu tại Diễn đàn Thị trường vốn Việt Nam 2026, do Báo Tuổi Trẻ phối hợp với Ủy ban Chứng khoán Nhà nước tổ chức ngày 30/10.
Theo ông Johan, sự chuẩn bị của doanh nghiệp Việt Nam khi tiếp cận thị trường vốn quốc tế còn yếu, kể cả tại nhiều doanh nghiệp quy mô lớn. Hạn chế bắt đầu từ thói quen phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng, trong khi huy động vốn từ nhà đầu tư tổ chức đòi hỏi một quá trình chuẩn bị khác.
Ngại chi phí, trì hoãn chuẩn bị qua nhiều năm
Ông Johan cho rằng doanh nghiệp trong nước đã quen với phương thức vay vốn dựa trên báo cáo tài chính quá khứ và tài sản bảo đảm. Đội ngũ kế toán, tài chính làm việc với cán bộ tín dụng theo quy trình quen thuộc để hoàn tất thủ tục vay.
Khi IPO hoặc phát hành riêng lẻ cho nhà đầu tư nước ngoài, doanh nghiệp phải tổ chức các chương trình giới thiệu cơ hội đầu tư, trực tiếp gặp gỡ và giải trình với những nhà đầu tư sẽ rót vốn. Quá trình này cần sự tham gia của lãnh đạo doanh nghiệp, nhân sự tài chính đủ năng lực và các đơn vị tư vấn chuyên nghiệp.
 |
Ông Johan Nyvene - Chủ tịch HĐQT Công ty Chứng khoán TP.HCM |
Theo Chủ tịch HSC, một thương vụ huy động vốn quốc tế có thể cần sự tham gia của công ty chứng khoán, ngân hàng đầu tư quốc tế, đơn vị kiểm toán Big4 và các hãng luật lớn. Tổng chi phí tư vấn có thể lên tới vài triệu USD.
Khoản chi phí này khiến nhiều doanh nghiệp tiếp tục lựa chọn vay ngân hàng và trì hoãn việc chuẩn bị cho các kênh vốn khác. Sự trì hoãn có thể kéo dài từ năm này sang năm khác, cho đến khi lãi vay lên trên 10%, doanh nghiệp gặp khó khăn về dòng tiền mới tìm đến đơn vị tư vấn để đề nghị hỗ trợ phát hành trái phiếu hoặc cổ phiếu quốc tế.
Ông Johan đánh giá việc tìm nguồn vốn mới vào thời điểm đó là quá muộn và thiếu thực tế. Những công việc doanh nghiệp chưa chuẩn bị trong nhiều năm không thể hoàn tất ngay khi nhu cầu tiền trở nên cấp bách.
Có báo cáo kiểm toán nhưng chưa đủ dữ liệu để giải trình
Một khoảng trống khác được Chủ tịch HSC chỉ ra là năng lực làm việc trực tiếp với nhà đầu tư. Nhiều doanh nghiệp chưa có giám đốc tài chính đủ năng lực trình bày và giải đáp các vấn đề mà nhà đầu tư quốc tế quan tâm. Thậm chí, có trường hợp chủ tịch HĐQT hoặc tổng giám đốc không tham gia các cuộc gặp.
Theo ông Johan, sự thiếu vắng này khiến doanh nghiệp khó tạo dựng niềm tin với những tổ chức đang cân nhắc đầu tư dài hạn.
Ngay cả khi đã có báo cáo tài chính kiểm toán, doanh nghiệp vẫn có thể thiếu dữ liệu phục vụ quá trình thẩm định. Ông dẫn tình huống doanh nghiệp giới thiệu doanh thu tăng trưởng qua các năm, nhưng khi nhà đầu tư hỏi về dự báo hai năm tiếp theo lại không trả lời thuyết phục.
Các câu hỏi còn đi sâu vào cơ cấu doanh thu: đóng góp từ nhóm khách hàng nào, khách hàng ngắn hạn hay dài hạn, khách hàng mới hay khách hàng quay lại. Nhiều doanh nghiệp chưa chuẩn bị những phân tích này.
Khoảng trống vì thế nằm ngay trong khả năng giải thích kết quả kinh doanh và triển vọng tăng trưởng. Báo cáo kiểm toán cung cấp số liệu quá khứ, còn những câu hỏi về khách hàng, cơ cấu doanh thu và khả năng duy trì tăng trưởng đòi hỏi doanh nghiệp có dữ liệu quản trị chi tiết hơn.
Việc chuẩn bị cũng diễn ra trong điều kiện thị trường gọi vốn đã khác trước. Ông Johan nhắc lại giai đoạn 2017–2018, khi nhiều đợt IPO có lượng đăng ký mua gấp 3–5 lần số cổ phiếu chào bán và đạt mức định giá cao. Trong ngành ngân hàng, ông dẫn mức định giá P/B - giá cổ phiếu trên giá trị sổ sách - khi đó trên 2 lần, trong khi hiện nay chỉ giao dịch khoảng 1,3–1,7 lần.
Theo Chủ tịch HSC, bối cảnh lãi suất cao trên thế giới và trong nước khiến việc thu hút nhà đầu tư khó hơn, những đợt chào bán có tỷ lệ Over-subscribed - được đăng ký mua vượt nhiều lần - không dễ lặp lại. Các doanh nghiệp có lợi thế cạnh tranh trong những lĩnh vực được thị trường quốc tế quan tâm như công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo AI và robot vẫn có cơ hội được định giá cao; trong khi huy động vốn ngoại vào các ngành truyền thống như ngân hàng, chứng khoán và bất động sản gặp nhiều thách thức hơn.
