Mức chênh lệch lợi suất mà nhà đầu tư yêu cầu khi nắm giữ trái phiếu kho bạc kỳ hạn 10 năm so với kỳ hạn 2 năm đã thu hẹp xuống còn 17 điểm cơ bản vào tuần trước, đây là khoảng cách hẹp nhất kể từ đầu năm 2025.
Hiện tượng này làm tăng khả năng lợi suất trái phiếu kỳ hạn 10 năm sẽ sớm thấp hơn lợi suất của các kỳ hạn ngắn hơn, hiện tượng được theo dõi sát sao và được gọi là "đường cong lợi suất đảo ngược".
Trong lịch sử, đường cong lợi suất đảo ngược là một tín hiệu mạnh mẽ: nó đã xuất hiện trước 8 cuộc suy thoái gần đây nhất kể từ thập niên 1960, mặc dù khả năng dự báo của nó đã tỏ ra thiếu chính xác vào đầu thập kỷ này.
Về cơ bản, đây là cách các nhà đầu tư trái phiếu thể hiện quan điểm rằng Fed đang đẩy lãi suất lên mức đủ cao để kìm hãm nền kinh tế trong nỗ lực kiềm chế lạm phát. Kịch bản này sẽ gây ra những tác động sâu rộng trên các thị trường tài chính, đặc biệt là đối với thị trường chứng khoán đang giao dịch gần mức cao kỷ lục.
Đây là kịch bản mà ngày càng nhiều nhà đầu tư đang chuẩn bị đối mặt, sau khi Fed tăng lãi suất lần đầu tiên sau ba năm trong tháng 9 vừa qua và báo hiệu khả năng sẽ có thêm các đợt tăng lãi suất nữa.
Điều này cũng làm nổi bật cách mà lập trường thắt chặt tiền tệ của Fed đang thay đổi cán cân rủi ro, tiếp nối đợt bán tháo trái phiếu vốn phản ánh áp lực giá gia tăng trong bối cảnh tăng trưởng kinh tế mạnh mẽ.
"Việc đường cong lợi suất kỳ hạn 2 năm và 10 năm đảo ngược đã đặt ra dấu hỏi về nhận định nền kinh tế đang rất vững mạnh; đây là một phần của những yếu tố đang được phản ánh vào giá trên thị trường trái phiếu”, Zach Griffiths, Trưởng bộ phận chiến lược vĩ mô và trái phiếu xếp hạng đầu tư tại công ty nghiên cứu CreditSights nhận định.
Vào tháng 9, lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 30 năm đã chạm mức cao nhất kể từ năm 2004, trong khi lợi suất trái phiếu tương ứng của Nhật Bản cũng tiến sát mức cao kỷ lục.
Hiện tượng đường cong lợi suất đảo ngược sẽ đi ngược lại xu hướng bình thường hóa đã diễn ra từ đầu năm 2024. Các nhà đầu tư trái phiếu thường đòi hỏi mức lợi suất cao hơn để bù đắp cho sự không chắc chắn khi phải nắm giữ trong thời gian dài. Do đó, đường cong lợi suất thường có xu hướng dốc lên.
Vào tháng 8, đường cong lợi suất vẫn đi theo quỹ đạo bình thường khi lợi suất trái phiếu dài hạn tăng vọt, một phần do lo ngại uy tín chống lạm phát của Fed đang bị suy giảm dưới thời Chủ tịch Kevin Warsh.
Nhưng sau đợt tăng lãi suất của Fed vào tháng 9, lợi suất các kỳ hạn ngắn đã tăng mạnh hơn. Các nhà giao dịch đang đặt cược vào khả năng Fed sẽ thực hiện ít nhất ba đợt tăng lãi suất trong năm 2027.
Khả năng đảo ngược tăng lên
Một số chuyên gia cho rằng xu hướng phẳng hóa đường cong lợi suất vẫn còn tiếp diễn. Ed Al-Hussainy, nhà quản lý danh mục tại Columbia Threadneedle cho biết ông đang đặt vị thế cho kịch bản đường cong lợi suất kỳ hạn 2 năm – 10 năm và 5 năm – 30 năm đảo ngược trong 6 tháng tới, khi Fed tiếp tục thắt chặt chính sách nhằm hạ nhiệt nền kinh tế và lạm phát.
“Dấu hiệu rõ nhất cho thấy chính sách tiền tệ đang thắt chặt hơn là đường cong lợi suất phẳng hóa và cuối cùng là đảo ngược”, ông cho biết.
Tình trạng đảo ngược đường cong lợi suất thường phản ánh tâm lý lo ngại về triển vọng tăng trưởng, bởi các đợt tăng lãi suất được thực hiện nhằm kiểm soát lạm phát thông qua việc kìm hãm nhu cầu vay vốn. Sự suy giảm tăng trưởng có thể tạo tiền đề để Fed cắt giảm lãi suất, từ đó khiến lợi suất dài hạn giảm xuống so với lợi suất ngắn hạn.
Dữ liệu do Bloomberg tổng hợp cho thấy, kể từ năm 1978, đường cong lợi suất kỳ hạn 2 năm – 10 năm thường đảo ngược trung bình khoảng 15 tháng trước khi suy thoái kinh tế bắt đầu, với độ trễ dao động từ sáu tháng đến hai năm.
Tuy nhiên, khả năng dự báo của đường cong lợi suất đã bị đặt nhiều dấu hỏi trong những năm gần đây. Nhiều đường cong lợi suất tại Mỹ đã đảo ngược vào năm 2022, khi đa số các nhà kinh tế dự báo suy thoái sẽ xảy ra trong vòng 12 tháng.
Kịch bản đó đã không xảy ra, khi nền kinh tế chứng tỏ khả năng chống chịu tốt trước chiến dịch thắt chặt chính sách tiền tệ của Fed trong giai đoạn 2022-2023, cuộc khủng hoảng ngân hàng khu vực, cuộc chiến thương mại toàn cầu và đợt tăng giá năng lượng vào năm 2026.
Mặc dù đường cong lợi suất kỳ hạn từ 2 đến 10 năm thường được các nhà đầu tư trái phiếu nhắc đến nhiều nhất, các nhà hoạch định chính sách tìm kiếm tín hiệu suy thoái lại quan tâm đến các đường cong khác gắn liền với lãi suất cho vay kỳ hạn 3 tháng. Chênh lệch giữa lợi suất trái phiếu kho bạc kỳ hạn 3 tháng và kỳ hạn 10 năm vẫn ở mức khá lớn.
Tác động lan tỏa trên thị trường
Diễn biến chênh lệch lợi suất thu hẹp gần đây đối với trái phiếu kho bạc kỳ hạn 2 và 10 năm đã gây thiệt hại cho những nhà đầu tư trái phiếu từng kỳ vọng đường cong sẽ dốc hơn khi bước vào năm 2026. Xu hướng này cũng đang lan sang thị trường chứng khoán Mỹ, đặc biệt là nhóm cổ phiếu ngân hàng.
Do các ngân hàng thường vay vốn ngắn hạn và cho vay dài hạn, việc chênh lệch lãi suất giữa hai kỳ hạn này bị thu hẹp sẽ làm xói mòn biên lãi ròng (NIM).
Diễn biến tiến tới trạng thái đảo ngược đường cong phản ánh khả năng thay đổi hoàn toàn triển vọng kinh tế kể từ khi cuộc xung đột giữa Mỹ và Iran bùng phát vào tháng 2.
Trước đó, các nhà giao dịch từng đặt cược vào một loạt đợt cắt giảm lãi suất thay vì các đợt tăng lãi suất mà họ đang chuẩn bị đối mặt hiện nay.
"Việc đường cong lợi suất đảo ngược sẽ là dấu hiệu cho thấy Fed đang mắc sai lầm về chính sách… Họ đang tăng lãi suất quá mức và sẽ buộc phải cắt giảm mạnh trong tương lai. Vì vậy, đối với chúng tôi, đường cong lợi suất đảo ngược không phải là tín hiệu tích cực cho nền kinh tế vĩ mô", Jamie Patton, đồng giám đốc bộ phận lãi suất toàn cầu tại TCW nhận định.
