Những biến động này là kết quả của nhiều yếu tố riêng biệt nhưng có liên quan với nhau. Xung đột Mỹ - Iran đang nóng trở lại đẩy chi tiêu quốc phòng của Mỹ và giá dầu, xăng, diesel và nhiên liệu máy bay tăng lên.
Sự tăng vọt của giá năng lượng đang củng cố mối lo ngại về lạm phát trong thị trường trái phiếu vốn đã lo lắng về khoản nợ công 40.000 tỷ USD của Mỹ. Hôm 2/9, lợi suất trái phiếu kho bạc kỳ hạn 10 năm đã tăng lên mức cao nhất trong gần ba năm.
Áp lực trên thị trường trái phiếu sẽ khiến người tiêu dùng phải chịu chi phí vay thế chấp cao hơn, doanh nghiệp tốn kém hơn khi đi vay, và chính phủ Mỹ phải trả nhiều hơn để trang trải các khoản chi tiêu.
Hơn nữa, tình trạng này có nguy cơ biến thành “vòng xoáy suy thoái”, trong đó chiến sự càng leo thang thì càng khiến thị trường trái phiếu lo ngại, gây sức ép lên nền kinh tế và thị trường chứng khoán.
Hardika Singh, chiến lược gia kinh tế tại Fundstrat cho biết: “Có vẻ như vấn đề lạm phát, chiến sự hoặc thâm hụt trong thời gian tới sẽ không có hồi kết”.
Một hiện tượng toàn cầu
Thị trường chứng khoán được chú ý nhiều nhất, nhưng sức mạnh thực sự nằm ở thị trường trái phiếu. Và các nhà đầu tư thị trường trái phiếu trên khắp thế giới đã không ngại thể hiện sức mạnh trong mùa hè này.
Tại Đức, lợi suất trái phiếu kỳ hạn 10 năm gần đây đã đạt mức chưa từng thấy kể từ năm 2011. Lợi suất trái phiếu kỳ hạn 30 năm của Anh đạt mức cao nhất kể từ năm 1998. Tại Nhật Bản, trái phiếu chính phủ kỳ hạn 10 năm lần đầu tiên vượt qua mức lãi suất 3% kể từ năm 1996.
Lợi suất trái phiếu tăng đang làm giảm sức hấp dẫn của cổ phiếu, khi trái phiếu chính phủ vốn được xem là một lựa chọn đầu tư gần như không có rủi ro. Do chính phủ Mỹ từ trước đến nay vẫn luôn trả đầy đủ các khoản nợ, nên khi lợi suất trái phiếu Mỹ kỳ hạn 10 năm tiến gần 5%, việc tiếp tục mua các cổ phiếu công nghệ có định giá cao trở nên khó thuyết phục hơn, nhất là khi giá những cổ phiếu này có nguy cơ giảm.
Khi cuộc xung đột Trung Đông đã kéo dài hơn sáu tháng, làm gián đoạn dòng năng lượng ra khỏi khu vực cung cấp quan trọng nhất trên thế giới. Điều đó buộc các nhà đầu tư phải định giá lại năng lượng, lạm phát và trái phiếu.
Cú sốc năng lượng đẩy lạm phát tăng cao
Các biện pháp ứng phó, trong đó có việc đưa tàu chở dầu ra khỏi Vịnh Ba Tư và Trung Quốc cắt giảm nhập khẩu dầu đã phần nào hạn chế tác động của cuộc khủng hoảng. Tuy nhiên, thiệt hại vẫn đang hiện hữu.
Theo số liệu của Hiệp hội Ô tô Mỹ (AAA), tháng 8 vừa qua là tháng 8 có giá xăng cao nhất từ trước đến nay tại Mỹ. Giá diesel, loại nhiên liệu quan trọng đối với nền kinh tế đã tăng 51% kể từ khi xung đột bắt đầu. Nhưng khi tình hình chiến sự càng kéo dài, lạm phát vốn đã ở mức cao và lợi suất trái phiếu càng có nguy cơ tăng thêm.
Art Hogan, chiến lược gia trưởng về thị trường tại B. Riley Wealth Management cho biết: “Điều này sẽ trở thành một vòng luẩn quẩn, trừ khi và cho đến khi xuất hiện một giải pháp đáng tin cậy để chấm dứt cuộc chiến”.
Trong khi đó, các nhà đầu tư đang ngày càng cho rằng Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) sẽ phải xem xét nghiêm túc việc tăng lãi suất tại cuộc họp chính sách vào cuối tháng này. Ngay cả Chủ tịch Fed Kevin Warsh có vẻ cởi mở hơn trong việc sớm tăng lãi suất.
“Thị trường trái phiếu có thể ngừng hoảng loạn khi Fed bắt đầu hoảng loạn… Nếu Fed cho thấy dấu hiệu sẵn sàng bắt đầu cuộc chiến chống lạm phát, có lẽ lãi suất trái phiếu kho bạc sẽ hạ nhiệt”, chiến lược gia Art Hogan cho biết.
Tại sao lãi suất trái phiếu lại quan trọng
Lợi suất trái phiếu cao hơn thường làm chậm nền kinh tế bằng cách tăng chi phí vốn.
Các doanh nghiệp phải trả nhiều tiền lãi hơn cho mỗi nhà máy mới mà họ muốn xây dựng. Các doanh nghiệp nhỏ cũng phải đối mặt với chi phí vay cao hơn khi có kế hoạch mở rộng hoạt động. Bản thân chính phủ Mỹ cũng chịu tác động do chi phí lãi vay đối với nợ quốc gia tăng lên.
Theo Bộ Tài chính Mỹ, nước này đã chi 931 tỷ USD cho lãi ròng tính riêng năm tài chính này, vượt xa con số 804 tỷ USD chi cho quốc phòng.
Theo Quỹ Peter G. Peterson, tổ chức theo dõi tình hình tài khóa của Mỹ, tổng chi phí lãi ròng của Mỹ trong thập kỷ tới được dự báo sẽ vượt 16.000 tỷ USD. Con số này tương đương khoảng gấp 3 lần tổng dư nợ thẻ tín dụng, khoản vay sinh viên và vay mua ô tô của người Mỹ.
"Đó là một ước tính thận trọng; chi phí thực tế có thể còn cao hơn nếu lãi suất tiếp tục tăng", quỹ Peterson nhận định.
Chính phủ Mỹ cũng đang đối mặt với sự cạnh tranh mới trong việc huy động vốn từ các doanh nghiệp đang đổ tiền vào cơ sở hạ tầng trí tuệ nhân tạo (AI).
Các công ty công nghệ đang chi hàng nghìn tỷ đô la để phát triển hạ tầng cho làn sóng AI đầy tốn kém thông qua việc xây dựng các trung tâm dữ liệu trên toàn cầu. Phần lớn nguồn vốn này được huy động từ thị trường trái phiếu, qua đó cạnh tranh trực tiếp và lấn át nhu cầu vay vốn của chính phủ.
