Hội nghị Đầu tư Techcombank 2026 đặt vấn đề kiến tạo và trao truyền giá trị qua các thế hệ, một trong những nội dung quan trọng trong hoạch định kế nhiệm của các gia đình doanh nhân
Khi thế hệ kế nghiệp không muốn nối nghiệp
Việc thế hệ kế nghiệp từ chối tiếp quản đang gây khó khăn cho quá trình chuyển giao tại nhiều doanh nghiệp tư nhân Trung Quốc, kéo theo hệ lụy đối với việc làm và chuỗi cung ứng.
Tại Ôn Lĩnh, tỉnh Chiết Giang, anh Lý Phàm Đặc (Li Fante) quyết định đóng cửa nhà máy sản xuất linh kiện cao su và nhựa của gia đình sau hơn 30 năm kinh doanh có lãi. Ở tuổi ngoài 30, anh không muốn nối nghiệp và thường bất đồng với cha mẹ về cách điều hành doanh nghiệp.
“Đam mê và sự nhạy bén trong kinh doanh không phải thứ tự nhiên được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác”, anh Lý Phàm Đặc nói. Sau khi bán đất và tài sản gắn với nhà máy, anh chuyển sang đầu tư cổ phiếu và bất động sản tại Thượng Hải.
Khảo sát của Đại học Tài chính và Kinh tế Ninh Ba trên 114 doanh nghiệp tại Ninh Ba và khu vực lân cận giai đoạn 2023-2025 cho thấy, 90 doanh nghiệp vẫn do nhà sáng lập điều hành, trong khi khoảng 60 doanh nghiệp chưa xác định được người kế nhiệm. Gần 20% người thuộc thế hệ kế nghiệp tham gia khảo sát từ chối tiếp quản, còn 45% chưa quyết định hoặc muốn theo đuổi sự nghiệp khác.
Chiết Giang Mỹ Đại (Zhejiang Meida), doanh nghiệp niêm yết chuyên sản xuất thiết bị nhà bếp tại Hải Ninh, đã bán cổ phần chi phối với giá 1,29 tỷ nhân dân tệ sau khi nhà sáng lập 85 tuổi không thuyết phục được các con nối nghiệp. Chính quyền địa phương phải can thiệp nhằm bảo vệ việc làm và duy trì hoạt động của doanh nghiệp có hàng nghìn lao động.
Trong bối cảnh Trung Quốc thúc đẩy nâng cao chất lượng quản trị doanh nghiệp, Luật chuyên biệt về kinh tế tư nhân có hiệu lực từ tháng 5/2025. Một trong những hướng đi được đặt ra là thuê nhà quản lý chuyên nghiệp, tách quyền sở hữu khỏi quyền điều hành. Tuy nhiên, mô hình này khó phát huy hiệu quả nếu hoạt động kinh doanh vẫn phụ thuộc quá nhiều vào kinh nghiệm và các mối quan hệ cá nhân của người sáng lập.
Tại Tập đoàn ô tô Geely, nhà sáng lập Lý Thư Phúc (Li Shufu) đã trao quyền điều hành cho cấp phó lâu năm An Thông Tuệ (An Conghui), thay vì chuyển giao cho con cái.
Khi thế hệ doanh nhân Trung Quốc gây dựng cơ nghiệp từ thập niên 1980 bước vào tuổi xế chiều, thách thức không chỉ là tìm người kế nghiệp, mà còn là xây dựng hệ thống quản trị đủ vững để doanh nghiệp tiếp tục vận hành sau khi người sáng lập rời vị trí.
Doanh nghiệp gia đình Việt Nam trước bài toán kế thừa
Việt Nam cũng đang bước vào giai đoạn chuyển giao với nhiều điểm tương đồng.
Sau hơn ba thập niên mở cửa, khu vực kinh tế tư nhân đã hình thành nhiều doanh nghiệp quy mô lớn trong các lĩnh vực sản xuất, thương mại, bất động sản, tài chính và dịch vụ. Khi những doanh nghiệp này bước vào giai đoạn trưởng thành, yêu cầu chuyển giao cho thế hệ kế tiếp ngày càng trở nên cấp thiết.
Cũng như tại Trung Quốc, vấn đề không chỉ là ai sở hữu tài sản sau chuyển giao, mà còn là ai tiếp tục điều hành doanh nghiệp, duy trì việc làm và phát huy những giá trị đã được tích lũy.
Khảo sát Doanh nghiệp gia đình Việt Nam năm 2025 của PwC cho thấy, 94% doanh nghiệp gia đình ưu tiên bảo vệ doanh nghiệp như một tài sản dài hạn, nhưng chỉ 6% đã xây dựng hiến pháp gia đình và 22% có thỏa thuận cổ đông chính thức. Trong khi đó, 38% cho rằng sự khác biệt về ưu tiên giữa các thành viên là một trong những rào cản đối với quá trình chuyển đổi và thay đổi.
Những con số này cho thấy mong muốn gìn giữ cơ nghiệp đã hiện hữu, nhưng các cơ chế quản trị phục vụ chuyển giao vẫn chưa được chuẩn bị tương xứng.
Với các doanh nghiệp gia đình quy mô lớn, kế nhiệm không còn đơn thuần là lựa chọn người điều hành. Khi phần lớn giá trị tài sản gắn với cổ phần doanh nghiệp, bất động sản và các khoản đầu tư dài hạn, quá trình chuyển giao phải đồng thời giải quyết nhiều mục tiêu: duy trì quyền kiểm soát, bảo đảm tính liên tục trong điều hành và chuẩn bị nguồn lực tài chính cho các thành viên trong gia đình.
Tại giao điểm của những mục tiêu này, kế hoạch kế nhiệm ngày càng được nhìn nhận như một cấu phần của quản trị doanh nghiệp, thay vì chỉ là câu chuyện thừa kế tài sản.
Gia sản nghìn tỷ: Vai trò của bảo hiểm trong kế hoạch kế nhiệm
Dù sở hữu khối tài sản lớn, doanh nghiệp gia đình vẫn có thể đối mặt với áp lực thanh khoản khi phát sinh nhu cầu tài chính đột xuất.
Khi phần lớn tài sản nằm ở cổ phần doanh nghiệp hoặc bất động sản, việc chuyển đổi thành tiền mặt thường cần thời gian và có thể ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh.
Ông Trần Nguyên Đán, chuyên gia kinh tế cho rằng, mỗi loại tài sản đều có vai trò nhất định trong kế hoạch chuyển giao, song cũng có những giới hạn riêng.
“Cổ phần, phần vốn góp hay bất động sản đều phải trải qua các thủ tục pháp lý liên quan đến chuyển nhượng hoặc thừa kế. Trong khi đó, tiền bảo hiểm được chi trả trực tiếp cho người thụ hưởng theo thỏa thuận trong hợp đồng. Chính sự khác biệt về tính thanh khoản này tạo nên vai trò riêng của bảo hiểm trong kế hoạch kế nhiệm”, ông Đán nhận xét.
Theo Luật Thuế thu nhập cá nhân số 109/2025/QH15 và Nghị định 253/2026/NĐ-CP, thu nhập từ nhận thừa kế là chứng khoán, phần vốn góp thuộc diện chịu thuế thu nhập cá nhân với thuế suất 10% trên phần giá trị vượt 20 triệu đồng. Trong khi đó, thu nhập từ bồi thường hợp đồng bảo hiểm nhân thọ thuộc diện miễn thuế thu nhập cá nhân.
Khác biệt về nghĩa vụ thuế là một trong những yếu tố khiến bảo hiểm nhân thọ được cân nhắc như công cụ bổ sung nguồn lực tài chính trong kế hoạch chuyển giao tài sản quy mô lớn.
Chẳng hạn, nếu người sáng lập muốn tập trung quyền sở hữu doanh nghiệp vào người trực tiếp kế nhiệm điều hành, hợp đồng bảo hiểm nhân thọ có thể tạo thêm nguồn tài chính cho các thành viên thừa kế khác. Phương án này giúp gia đình có thêm lựa chọn trong phân bổ giá trị tài sản mà không nhất thiết phải chia nhỏ tỷ lệ sở hữu doanh nghiệp.
Tuy nhiên, bảo hiểm không thể thay thế các công cụ quản trị và hoạch định thừa kế khác.
Theo Techcom Life, công ty bảo hiểm nhân thọ thuộc hệ sinh thái Techcombank, bảo hiểm nhân thọ nên được xem là một cấu phần trong kế hoạch kế nhiệm tổng thể, bên cạnh di chúc, điều lệ doanh nghiệp, thỏa thuận cổ đông và cơ chế quản trị gia đình.
“Bảo hiểm nhân thọ có thể là một cấu phần quan trọng trong chiến lược kế nhiệm của các gia đình doanh nhân, nhờ khả năng cung cấp nguồn thanh khoản và sự linh hoạt tài chính khi phát sinh nhu cầu. Giải pháp này giúp gia đình chủ động chuyển giao nguồn lực tài chính cho người thụ hưởng theo định hướng đã xác lập, đồng thời hạn chế áp lực phải bán hoặc phân chia các tài sản cốt lõi như doanh nghiệp gia đình. Khi được hoạch định từ sớm trong một kế hoạch kế nhiệm tổng thể, bảo hiểm nhân thọ không chỉ góp phần bảo vệ giá trị tài sản mà còn hỗ trợ gìn giữ di sản được vun đắp qua nhiều thế hệ”, ông Mukesh Pilania, Tổng Giám đốc Techcom Life nhận định.
Suy cho cùng, kế nhiệm không chỉ là chuyển tài sản từ thế hệ này sang thế hệ khác, mà còn là quá trình chuyển giao quyền kiểm soát, giá trị và tầm nhìn phát triển. Khi doanh nghiệp gia đình ngày càng giữ vai trò quan trọng trong nền kinh tế, chất lượng của quá trình chuyển giao sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng duy trì hoạt động, bảo toàn thành quả và phát triển doanh nghiệp trong dài hạn.
 |
| Ông Mukesh Pilania, Tổng Giám đốc Techcom Life |
Bảo hiểm nhân thọ có thể là một cấu phần quan trọng trong chiến lược kế nhiệm của các gia đình doanh nhân, nhờ khả năng cung cấp nguồn thanh khoản và sự linh hoạt tài chính khi phát sinh nhu cầu. Giải pháp này giúp gia đình chủ động chuyển giao nguồn lực tài chính cho người thụ hưởng, đồng thời hạn chế áp lực phải bán hoặc phân chia các tài sản cốt lõi như doanh nghiệp gia đình”.
