Từ Hormuz, Biển Đỏ đến Biển Đen, các vụ tấn công nhằm vào tàu thương mại không chỉ làm gián đoạn chuỗi vận tải, mà còn đẩy chi phí bảo hiểm và cước vận chuyển tăng cao, buộc các hãng tàu phải tính toán lại những tuyến đường vốn được xem là an toàn.
Khoảng 80% hàng hóa thương mại toàn cầu được vận chuyển bằng đường biển. Vì vậy, chỉ cần một điểm nghẽn bị gián đoạn cũng có thể kéo dài thời gian giao hàng, làm gián đoạn nguồn cung và tạo sức ép lên giá năng lượng, lương thực cũng như hàng tiêu dùng tại nhiều khu vực trên thế giới.
Máy bay không người lái đang định hình lại tác chiến trên biển
"Một điểm nghẽn chiến lược mới đã xuất hiện, kéo theo một hình thái chiến tranh mới", ông David Roche, Chủ tịch kiêm Chiến lược gia toàn cầu của Quantum Strategy nhận định.
Theo ước tính của Quantum Strategy, khoảng 25% lượng ngũ cốc xuất khẩu của Nga và 25-30% lượng dầu xuất khẩu qua Biển Đen có nguy cơ bị gián đoạn do các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái. Trong bối cảnh Nga chiếm hơn 20% lượng lúa mì giao dịch toàn cầu, bất kỳ sự gián đoạn nào cũng có thể tạo thêm áp lực lên giá lương thực thế giới.
Trong khi đó, bà Yevgeniya Gaber, nghiên cứu viên cao cấp tại Atlantic Council cho biết việc Nga đình chỉ hoạt động hàng hải qua eo biển Kerch - tuyến nối Biển Azov với Biển Đen - đã khiến một hành lang vận tải quan trọng gần như bị đóng cửa.
Theo bà Gaber, vận tải biển qua Biển Azov ngày càng trở thành tuyến thay thế quan trọng cho hành lang đường bộ kết nối Nga với bán đảo Crimea do Moscow kiểm soát.
Kênh đào Panama có thể là điểm nóng tiếp theo
Không chỉ Biển Đen, eo biển Hormuz cũng đang đặt các hãng vận tải biển trước những quyết định khó khăn. Dù nhiều chính phủ vẫn khẳng định tuyến hàng hải này được duy trì thông suốt, các chủ tàu vẫn phải tự đánh giá rủi ro trước nguy cơ bị tấn công cũng như mức độ an toàn của thủy thủ đoàn.
Ông Daejin Lee, Giám đốc nghiên cứu toàn cầu tại Fertistream Freight cho rằng các điểm nghẽn như Hormuz, Biển Đen hay Bab el-Mandeb không còn là những sự kiện riêng lẻ.
"Những tuyến đường thủy này đang dần trở thành chiến trường trong quá trình tái định hình trật tự thế giới", ông nói.
Theo ông Lars Jensen, Giám đốc điều hành Vespucci Maritime, điểm nóng tiếp theo có thể không nằm ở Hormuz mà là Kênh đào Panama.
Kênh đào Panama - tuyến vận tải giúp rút ngắn đáng kể hải trình giữa Thái Bình Dương và Bắc Đại Tây Dương trong hơn một thế kỷ qua - đang chịu tác động từ cạnh tranh chiến lược giữa Mỹ, Trung Quốc và Panama. Bên cạnh đó, các yếu tố thời tiết dự kiến xuất hiện vào cuối năm nay và đầu năm sau có thể làm giảm năng lực lưu thông của tuyến kênh đào này, khiến nguy cơ gián đoạn vận tải gia tăng.
Ngành vận tải biển thích ứng với rủi ro kéo dài
Đối với các doanh nghiệp vận tải biển, thách thức hiện nay không còn là xử lý một điểm nghẽn đơn lẻ mà là chuẩn bị cho kịch bản nhiều điểm nóng có thể xuất hiện đồng thời.
Ông Kevin O'Marah, đồng sáng lập kiêm Giám đốc nghiên cứu của Zero100, nhận định eo biển Hormuz đã trở thành một trong những mắt xích quan trọng nhất trong căng thẳng Mỹ - Iran. Theo ông, chỉ riêng nguy cơ xảy ra các hoạt động đe dọa tại khu vực này cũng đủ khiến lưu lượng vận tải sụt giảm.
"Hiện lưu lượng tàu qua eo biển chỉ còn khoảng một nửa so với thông thường. Việc thỏa thuận ngừng bắn gần đây đổ vỡ khiến tình hình xấu đi, nhưng giới logistics đã chuẩn bị các quy trình ứng phó từ trước", ông cho biết.
Để giảm thiểu rủi ro, nhiều doanh nghiệp đã chuyển một phần vận chuyển dầu qua hệ thống đường ống trên bán đảo Ả Rập, vận chuyển hàng hóa bằng đường bộ qua Thổ Nhĩ Kỳ đối với một số mặt hàng hoặc điều chỉnh hành trình nhằm tránh hoàn toàn các khu vực có nguy cơ cao.
Trong khi đó, người phát ngôn của công ty môi giới bảo hiểm Gallagher cho biết, bảo hiểm rủi ro chiến tranh vẫn được cung cấp, song số chủ tàu và đơn vị thuê tàu chấp nhận đi qua eo biển Hormuz hiện không nhiều.
Theo Gallagher, phí bảo hiểm chiến tranh đã tăng đáng kể so với trước đây và sẽ phụ thuộc vào loại tàu, hàng hóa cũng như hành trình cụ thể. Dù vậy, các công ty bảo hiểm hàng hải vẫn duy trì cung cấp dịch vụ nhằm bảo đảm hoạt động thương mại đường biển không bị gián đoạn hoàn toàn.