Những ứng viên tiềm năng
“Chúng tôi đã nhận được chỉ đạo của Bộ Xây dựng về việc triển khai Thông báo số 241/TB-VPCP liên quan đến điều chỉnh Quy hoạch Hệ thống cảng hàng không toàn quốc thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050. Cục Hàng không Việt Nam cùng đơn vị tư vấn sẽ khẩn trương hoàn thiện hồ sơ điều chỉnh Quy hoạch để trình cấp có thẩm quyền theo đúng tiến độ yêu cầu”, ông Uông Việt Dũng, Cục trưởng Cục Hàng không Việt Nam cho biết.
Tại Thông báo số 241/TB-VPCP, Phó thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc bày tỏ ủng hộ chủ trương nghiên cứu mở rộng, phát triển hệ thống cảng hàng không, ưu tiên huy động các nguồn lực để đầu tư thêm cảng hàng không mới nhằm phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, tạo thuận lợi hơn cho người dân và doanh nghiệp.
Tuy vậy, lãnh đạo Chính phủ lưu ý, việc quy hoạch và đầu tư cảng hàng không cần được xem xét một cách tổng thể, đồng bộ với các phương thức vận tải khác; bảo đảm tính khả thi, an ninh, an toàn khai thác và tầm nhìn dài hạn; đồng thời phải phù hợp với quy hoạch tổng thể quốc gia, quy hoạch vùng và quy hoạch tỉnh.
“Việc đầu tư cần được tính toán kỹ lưỡng về hiệu quả tài chính, hiệu quả kinh tế - xã hội, tuyệt đối không để xảy ra thất thoát, lãng phí nguồn lực trong quá trình thực hiện”, Phó thủ tướng nhấn mạnh.
Đáng chú ý, tại Kết luận số 18-KL/TW của Hội nghị Trung ương 2 và Nghị quyết số 109/NQ-CP ngày 16/4/2026 của Chính phủ về Chương trình hành động thực hiện Kết luận số 18-KL/TW, các bộ, ngành và địa phương được giao nhiệm vụ “lập, điều chỉnh, phê duyệt các quy hoạch thuộc hệ thống quy hoạch bảo đảm đồng bộ, thống nhất với yêu cầu tăng trưởng 2 con số”.
| |
“Bộ Xây dựng khẩn trương đẩy nhanh tiến độ lập, điều chỉnh tổng thể các quy hoạch ngành thuộc lĩnh vực quản lý, trong đó có lĩnh vực hàng không để phê duyệt theo thẩm quyền hoặc trình cấp có thẩm quyền phê duyệt, bảo đảm tiến độ, chất lượng; hoàn thành trong quý II/2026”, Phó thủ tướng chỉ đạo.
Được biết, trong Báo cáo số 160/BC-BXD gửi Phó thủ tướng Phạm Gia Túc vào ngày 7/5/2026, Bộ Xây dựng cho biết, theo Quyết định số 648/QĐ-TTg ngày 7/6/2023 của Thủ tướng Chính phủ về phê duyệt Quy hoạch Hệ thống cảng hàng không toàn quốc, đến năm 2030, cả nước dự kiến có 30 cảng hàng không, gồm 14 cảng hàng không quốc tế và 16 cảng hàng không quốc nội.
Đến năm 2050, quy mô hệ thống cảng hàng không được nâng lên 33 cảng hàng không, gồm 14 cảng hàng không quốc tế và 19 cảng hàng không quốc nội. Đáng chú ý, Quy hoạch xác định 12 vị trí tiềm năng để tiếp tục nghiên cứu bổ sung vào hệ thống cảng hàng không toàn quốc các giai đoạn tiếp theo.
Đối với các vị trí tiềm năng này, Thủ tướng Chính phủ giao UBND các tỉnh tổ chức lập Đề án quy hoạch cảng hàng không, trong đó phải đánh giá kỹ lưỡng nhu cầu vận tải, điều kiện hình thành cảng hàng không, khả năng khai thác cũng như các tác động liên quan. Các địa phương được yêu cầu ưu tiên huy động tối đa nguồn vốn ngoài ngân sách, đặc biệt theo phương thức PPP, trước khi gửi Bộ Xây dựng xem xét, báo cáo Thủ tướng Chính phủ quyết định việc bổ sung quy hoạch và triển khai đầu tư khi đủ điều kiện.
Trong quá trình triển khai Quy hoạch hệ thống cảng hàng không, thực hiện chủ trương của Bộ Chính trị, chỉ đạo của lãnh đạo Đảng, các nghị quyết của Chính phủ và chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, Bộ Xây dựng đã thực hiện bổ sung Cảng hàng không quốc tế Gia Bình và Cảng hàng không Thổ Chu vào Quy hoạch hệ thống cảng hàng không theo trình tự, thủ tục rút gọn.
Bộ Xây dựng đã hoàn thiện thủ tục, báo cáo Chính phủ xem xét cho phép bổ sung Cảng hàng không Măng Đen, Cảng hàng không Vân Phong vào Quy hoạch hệ thống cảng hàng không; đồng thời điều chỉnh quy mô Cảng hàng không Quảng Trị từ cấp 4C lên cấp 4E.
“Ngoài việc nằm trong danh sách các sân bay tiềm năng theo Quyết định số 648/QĐ-TTg, các cảng hàng không đang được đề nghị bổ sung vào quy hoạch đều có vị trí thuận lợi và đã nhận được sự quan tâm đáng kể từ các nhà đầu tư”, ông Lê Anh Tuấn, Thứ trưởng Bộ Xây dựng cho biết.
Tránh gánh nặng mang tên sân bay
Tại Báo cáo số 160/BC-BXD, Bộ Xây dựng thừa nhận, sự xuất hiện của hàng loạt biến số lớn đã khiến Quy hoạch Tổng thể phát triển hệ thống cảng hàng không toàn quốc thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 cần được rà soát, cập nhật sớm nhằm phù hợp hơn với không gian phát triển và nhu cầu đầu tư mới.
Cụ thể, sau giai đoạn tăng trưởng nóng với tốc độ bình quân khoảng 16,38%/năm trong giai đoạn 2011 - 2019, sản lượng hành khách thông qua hệ thống cảng hàng không Việt Nam năm 2019 đã đạt khoảng 116,5 triệu lượt. Tuy nhiên, tác động kéo dài của đại dịch Covid-19 cùng việc nhiều tàu bay Airbus phải thu hồi động cơ để sửa chữa đã ảnh hưởng đáng kể tới tốc độ phục hồi của thị trường hàng không.
Đến năm 2025, sản lượng hành khách thông qua hệ thống cảng hàng không mới đạt khoảng 120,4 triệu lượt, tăng không đáng kể so với năm 2019 và mới hoàn thành khoảng 44% mục tiêu Quy hoạch đến năm 2030 là 275,9 triệu hành khách/năm.
Bên cạnh các yếu tố bất lợi, Bộ Xây dựng cho rằng, mục tiêu tăng trưởng 2 con số trong giai đoạn tới sẽ tạo tác động tích cực đến nhu cầu vận tải, trong đó có vận tải hàng không. Ngoài ra, việc sáp nhập, sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh cũng đang mở ra không gian phát triển kinh tế - xã hội mới cho nhiều địa phương.
“Vì vậy, việc điều chỉnh tổng thể Quy hoạch hệ thống cảng hàng không trong thời gian tới, ngoài việc cập nhật lại các số liệu dự báo theo hướng thấp hơn so với Quyết định số 648/QĐ-TTg, sẽ tập trung nghiên cứu bổ sung một số cảng hàng không mới như Ninh Bình, Hưng Yên, cảng hàng không thứ 2 vùng Thủ đô; đồng thời xem xét điều chỉnh quy mô Cảng hàng không Côn Đảo và rà soát lại vai trò của Cảng hàng không Hải Phòng trong mạng cảng hàng không quốc gia”, lãnh đạo Bộ Xây dựng cho biết.
Theo ông Phạm Hữu Sơn, Tổng giám đốc Tổng công ty Tư vấn thiết kế giao thông vận tải (TEDI), phần lớn kiến nghị bổ sung sân bay vào quy hoạch của các địa phương thời gian qua đều có những cơ sở hợp lý nhất định. Ngoài việc nằm trong tổng thể các phương thức vận tải khác, hàng không còn là “cánh cửa” nhanh nhất giúp địa phương kết nối trực tiếp với thế giới, tạo lợi thế lớn trong thu hút đầu tư và phát triển du lịch.
Tuy nhiên, theo thống kê tại Việt Nam và trên thế giới, các cảng hàng không có sản lượng dưới 2 triệu hành khách/năm thường khó bảo đảm hiệu quả tài chính do nguồn thu không đủ bù đắp chi phí đầu tư và vận hành.
Vì vậy, nhiều quốc gia chọn mô hình doanh nghiệp quản lý theo cụm cảng hàng không, sử dụng nguồn thu từ các cảng hàng không lớn để bù đắp cho các cảng hàng không quy mô nhỏ. Trường hợp doanh nghiệp chỉ khai thác các cảng hàng không nhỏ, riêng lẻ, chính quyền địa phương thường phải hỗ trợ tài chính hoặc doanh nghiệp phải phát triển hệ sinh thái đô thị, dịch vụ, nghỉ dưỡng xung quanh sân bay nhằm tạo thêm nguồn thu để bù đắp chi phí khai thác.
Thực tế, do quy mô đầu tư lớn, trong khi nhu cầu khai thác thực tế chưa cao, đã có sân bay tại khu vực phía Bắc trở thành gánh nặng tài chính đối với nhà đầu tư PPP.
“Các quy hoạch dù được xây dựng mới hay điều chỉnh vẫn phải bảo đảm nguyên tắc cao nhất là khoa học và tổng thể. Bên cạnh hệ thống đường cất hạ cánh, điều hành bay hiện đại, quy mô nhà ga cũng cần được nghiên cứu phù hợp, có tính ứng dụng cao, tránh những thiết kế quá cầu kỳ gây lãng phí và khó khăn cho công tác bảo trì”, một lãnh đạo Cục Hàng không Việt Nam khuyến nghị.