Ấn Độ đưa trái phiếu doanh nghiệp lên hạ tầng blockchain
Ấn Độ đã ghi nhận bước thử nghiệm đáng chú ý trong lĩnh vực tài chính số khi REC Limited hoàn tất phát hành trái phiếu doanh nghiệp được mã hóa đầu tiên vào ngày 7/9. REC là doanh nghiệp tài chính thuộc sở hữu nhà nước, hoạt động trong lĩnh vực điện lực và hạ tầng. Thương vụ được triển khai trong trường thử nghiệm có kiểm soát (Regulatory Sandbox) của Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Ấn Độ (SEBI).
REC dự kiến sẽ huy động 500 crore rupee, tương đương 5 tỷ rupee (khoảng 60 triệu USD), với lãi suất coupon 7,30% mỗi năm và kỳ hạn một năm chín tháng, đáo hạn vào tháng 5/2028.
Theo kế hoạch được công bố, quy mô cơ sở của đợt phát hành là 100 crore rupee (khoảng 12 triệu USD), kèm quyền mở rộng thêm 400 crore rupee (48 triệu USD). Giá trị đăng ký mua đạt khoảng 796 crore rupee (khoảng 96 triệu USD).
Hoạt động đặt mua của nhà đầu tư vẫn diễn ra qua Nền tảng Đấu thầu Điện tử của Sở Giao dịch Chứng khoán Quốc gia Ấn Độ (NSE). Điều thay đổi là quy trình hậu giao dịch, gồm ghi nhận quyền sở hữu, chuyển giao chứng khoán và thanh toán. Theo REC, việc thanh toán tiền, phân bổ trái phiếu và niêm yết được hoàn thành trong ngày; trái phiếu được niêm yết trên cả NSE và BSE.
Trái phiếu mã hóa không phải tiền mã hóa, cũng không đồng nghĩa với một token tự do giao dịch trên sàn crypto. Về bản chất kinh tế và nghĩa vụ pháp lý, đây vẫn là trái phiếu doanh nghiệp truyền thống. REC vẫn có trách nhiệm chi trả lãi suất và hoàn trả gốc khi đáo hạn. Người mua vẫn đối diện rủi ro tín dụng của REC, tức rủi ro tổ chức phát hành không thực hiện đúng nghĩa vụ trả nợ. Công nghệ chỉ thay đổi cách dữ liệu quyền sở hữu và thanh toán được ghi nhận, xác thực và luân chuyển.
Hai ngày sau sự kiện của REC, Larsen & Toubro (L&T) trở thành doanh nghiệp tư nhân đầu tiên tại Ấn Độ phát hành trái phiếu mã hóa. L&T sẽ huy động 500 crore rupee (khoảng 60 triệu USD) qua 50.000 trái phiếu không chuyển đổi được mã hóa, mỗi trái phiếu có mệnh giá 100.000 rupee, tương đương gần 1.200 USD. Lô trái phiếu có kỳ hạn ba năm và lãi suất coupon 7,40% mỗi năm, đáo hạn ngày 9/9/2029.
Cùng ngày, IIFL Finance, một công ty tài chính phi ngân hàng, huy động thêm 25 crore rupee (khoảng 3 triệu USE) qua trái phiếu mã hóa kỳ hạn hai năm, với lãi suất coupon 9,10% mỗi năm.
Ba thương vụ của REC, L&T và IIFL Finance nâng tổng giá trị trái phiếu doanh nghiệp được phát hành trên hạ tầng mã hóa lên hơn 1.025 crore rupee (khoảng 124 triệu USD) chỉ trong vòng một tuần.
Hạ tầng thanh toán mới, nhưng chưa mở cho công chúng
Điểm mới trong mô hình của Ấn Độ là trái phiếu sau khi phân bổ không được ghi nhận hoàn toàn theo cơ chế tài khoản chứng khoán điện tử truyền thống. Thay vào đó, quyền sở hữu được ghi trên Demat 2.0, một hạ tầng ví chứng khoán sử dụng công nghệ sổ cái phân tán do National Securities Depository Limited (NSDL) và Central Depository Services Limited (CDSL) phát triển.
Demat là tài khoản lưu ký chứng khoán điện tử, thay thế chứng chỉ giấy. Phiên bản Demat 2.0 trong thí điểm này cho phép lưu giữ và ghi nhận quyền sở hữu tài sản trên một mạng lưới có cấp phép. Mạng có cấp phép là hệ thống mà chỉ các tổ chức hoặc người dùng được xác minh mới có thể tham gia và thực hiện chức năng xác thực, khác với blockchain công khai nơi bất kỳ ai cũng có thể truy cập dữ liệu và gửi giao dịch.
Phần thanh toán sử dụng đồng rupee kỹ thuật số bán buôn, hay wholesale CBDC, do các ngân hàng tham gia nắm giữ. CBDC là tiền kỹ thuật số do ngân hàng trung ương phát hành. Phiên bản bán buôn được thiết kế cho giao dịch giữa các ngân hàng, tổ chức tài chính và các thành viên được cấp quyền, không phải ví đồng rupee kỹ thuật số dành cho người tiêu dùng. Hệ thống không dùng Bitcoin, Ether hay stablecoin tư nhân làm phương tiện thanh toán.
Các giao dịch được thiết kế theo cơ chế atomic Delivery-versus-Payment, hay DvP. Đây là nguyên tắc bảo đảm trái phiếu chỉ được chuyển quyền sở hữu khi tiền thanh toán cũng được chuyển cùng lúc. Nói đơn giản, bên mua không mất tiền nếu chưa nhận tài sản, còn bên bán không mất trái phiếu nếu chưa nhận được tiền. Cơ chế này có thể giảm rủi ro thanh toán vốn tồn tại khi tiền và chứng khoán được chuyển qua các bước tách biệt.
Tuy vậy, trái phiếu mã hóa tại Ấn Độ hiện chưa dành cho nhà đầu tư cá nhân. Người tham gia cần có đồng thời ví CBDC bán buôn và ví chứng khoán Demat 2.0. Các trái phiếu này không được niêm yết trên sàn giao dịch tài sản mã hóa. Dù trái phiếu REC được niêm yết trên NSE và BSE, cơ chế mua bán thứ cấp dành riêng cho trái phiếu mã hóa vẫn chưa được thiết lập. Thị trường thứ cấp là nơi nhà đầu tư có thể mua và bán lại trái phiếu sau khi đợt phát hành ban đầu hoàn tất.
Điểm đáng chú ý nhất của thí điểm Ấn Độ không phải là “biến trái phiếu thành crypto”, mà là thử nghiệm cách để tiền kỹ thuật số của ngân hàng trung ương và chứng khoán số cùng được thanh toán, đối chiếu trên một hạ tầng có kiểm soát. Khi chưa có giao dịch thứ cấp và chưa mở cho cá nhân, mô hình này nên được nhìn nhận như bước thử nghiệm hạ tầng thị trường hơn là một thị trường token hóa đại chúng.
Việt Nam thúc đẩy thí điểm tài sản mã hóa gắn với tài sản thực
Tại Việt Nam, Nghị quyết số 262/NQ-CP ngày 5/9/2026 về phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 8 yêu cầu Bộ Tài chính triển khai thí điểm thị trường tài sản mã hóa theo Nghị quyết số 05/2025/NQ-CP. Chính phủ đồng thời yêu cầu đẩy nhanh tiến độ đưa thị trường thí điểm vào hoạt động và bảo đảm các cơ chế quản lý, giám sát, phòng ngừa rủi ro.
Trong thời gian thí điểm, định hướng thị trường sẽ tập trung vào tài sản mã hóa gắn với tài sản thực, thường gọi là RWA, viết tắt của Real-World Assets. RWA là mô hình trong đó quyền lợi liên quan đến tài sản vật chất hoặc dòng tiền trong thế giới thực được biểu diễn dưới dạng đơn vị kỹ thuật số trên một hệ thống công nghệ. Tuy nhiên, phạm vi thí điểm được đề cập không bao gồm chứng khoán và tiền pháp định.
Ông Bùi Hoàng Hải, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, cho rằng tài sản mã hóa nói chung và RWA nói riêng đang có ảnh hưởng lớn hơn tới thị trường tài chính toàn cầu, có thể mở rộng khả năng tiếp cận nguồn vốn và hỗ trợ khơi thông các nguồn lực còn chưa được khai thác hiệu quả trong nền kinh tế. Trong bối cảnh Việt Nam cần vốn cho hạ tầng, sản xuất, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, ông cho rằng xu hướng này có tiềm năng nhưng cần được nghiên cứu kỹ lưỡng và triển khai thận trọng, với định hướng dài hạn.
Đại diện của UBCKNN cũng nhấn mạnh nguyên tắc nền tảng: công nghệ không làm thay đổi bản chất kinh tế và pháp lý của tài sản. Giá trị của một tài sản mã hóa trước hết phải bắt nguồn từ tài sản có thật, quyền tài sản hợp pháp và dòng tiền có thể kiểm chứng. Điều đó có nghĩa một token chỉ có giá trị bền vững nếu nhà đầu tư có thể xác định được tài sản cơ sở là gì, quyền lợi đi kèm ra sao, ai chịu trách nhiệm lưu ký, cách định giá và cơ chế xử lý khi phát sinh tranh chấp.
Đồng quan điểm, PGS.TS. Đặng Văn Thanh, nguyên Phó chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Ngân sách của Quốc hội khóa XI, nhận định mã hóa tài sản thực có thể mở thêm cơ hội huy động nguồn lực tài chính cho phát triển kinh tế. Theo ông, các tài sản như bất động sản, trái phiếu và hóa đơn thương mại, nếu được mã hóa và quản lý hiệu quả, có thể hình thành kênh huy động vốn bổ sung bên cạnh tín dụng ngân hàng và thị trường chứng khoán. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh nền tảng pháp lý cần đi trước một bước, bao gồm việc rà soát đồng bộ quy định về dân sự, tín dụng, chứng khoán, quản trị dòng tiền và kiểm soát rủi ro.
