Rủi ro từ xung đột Trung Đông
Từ ngày 28/2/2026, Mỹ và Israel tiến hành chiến dịch quân sự quy mô lớn nhằm vào Iran. Trong vòng 24 - 48 giờ sau cuộc không kích, các bên đều lên tiếng đã chuẩn bị cho một kịch bản chiến tranh kéo dài nhiều ngày.
Các đợt tấn công quân sự đã gây nên tình trạng bất ổn nghiêm trọng, tạo ra môi trường rủi ro cao đối với hoạt động vận tải, giao thương quốc tế và chuỗi cung ứng toàn cầu.
Logistics trở thành “điểm nghẽn” chiến lược của chiến sự, được ví như biến số thách thức với xuất nhập khẩu Việt Nam. Cả hàng hóa xuất khẩu lẫn nhập khẩu đều đối mặt rủi ro gia tăng chi phí, hư hại, làm tăng giá.
Các tuyến hàng hải huyết mạch như eo biển Hormuz và kênh đào Suez giữ vai trò kết nối châu Á với châu Âu và Mỹ có nguy cơ bị gián đoạn nếu chiến tranh kéo dài, buộc nhiều hãng tàu phải điều chỉnh hải trình hoặc kéo dài thời gian vận chuyển.
Dù trao đổi thương mại của Việt Nam với khu vực Trung Đông chưa nhiều (khoảng trên 10 tỷ USD), nhưng với đặc thù nền kinh tế xuất khẩu, phụ thuộc lớn vào vận tải biển, mọi biến động chi phí logistics đều nhanh chóng phản ánh vào giá thành sản phẩm, nhất là nhiều lô hàng xuất khẩu đi Mỹ, châu Âu thường có hải trình qua khu vực này.
Doanh nghiệp xuất khẩu trong nước cần theo dõi sát sao tình hình chiến sự, giữ liên hệ thường xuyên với hãng tàu và đối tác người mua (nhất là đối với các lô hàng đang vận chuyển) để chủ động phương án xử lý kịp thời đối với các hợp đồng mua bán, phòng tránh rủi ro, bảo hiểm hàng hóa, nhằm bảo vệ lợi ích của doanh nghiệp.
Theo Thương vụ Việt Nam tại Israel
Xuất nhập khẩu năm ngoái vượt 930 tỷ USD, trong đó với EU đạt 73,8 tỷ USD, với Mỹ đạt 172,47 tỷ USD. Trao đổi thương mại với các thị trường này ngày càng lớn, nhiều doanh nghiệp dự báo hoạt động xuất nhập khẩu sẽ không tránh khỏi bị tác động trước diễn biến xung đột quân sự leo thang.
Ông Nguyễn Đình Tùng, Chủ tịch Vina T&T Group cho biết, doanh nghiệp chưa nhận được thông báo thay đổi cước phí hay lịch trình tàu, tuy nhiên, do một số lô hàng xuất đi châu Âu từ ngày 23/2 (mùng 7 Tết) vẫn đang trên hải trình, doanh nghiệp đang ngóng thông tin từ các hãng tàu.
Rủi ro càng lớn khi doanh nghiệp không thể dự đoán được tình hình chiến sự. Nếu bất ổn kéo dài nhiều tháng, tăng trưởng xuất khẩu đối mặt đà suy giảm, hiệu quả các lô hàng xuất khẩu đi thị trường chủ lực như Mỹ và EU bị bào mòn do thời gian giao hàng kéo dài và chi phí đầu vào tăng cao. Đặc biệt với các ngành phụ thuộc mùa vụ như may mặc, hàng đến muộn sẽ gây thiệt hại lớn.
Phó chủ tịch, kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa TP. Hà Nội, ông Mạc Quốc Anh nhận định, chiến sự tại Trung Đông tác động đến tài chính, thương mại toàn cầu, trong đó có hoạt động sản xuất - kinh doanh và xuất khẩu của Việt Nam. Khi rủi ro an ninh tăng, phí bảo hiểm tàu biển, thời gian vận chuyển và chi phí container đều tăng, tác động trực tiếp đến những ngành phụ thuộc lớn vào chi phí logistics như dệt may, da giày, nông sản.
Nhiều quốc gia khu vực Trung Đông đã hạn chế hoặc đóng cửa không phận do an ninh chiến sự, dẫn tới việc các chuyến bay vận tải và chở hàng phải chuyển hướng, kéo dài thời gian bay và tăng chi phí logistics.
Theo tính toán của các nhà xuất khẩu, nếu phải chuyển hướng hải trình vòng mũi Hảo Vọng (Nam Phi) sẽ làm tăng thêm 10 - 14 ngày cho chặng châu Á - EU và châu Á - bờ Đông nước Mỹ. Nhiên liệu tăng mạnh, lịch trình biến động, nguy cơ thiếu tàu và thiếu container rỗng.
Trong công văn gửi các doanh nghiệp và hiệp hội ngành hàng hôm 2/3, Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công thương) lưu ý, giá nhiên liệu, giá dầu thế giới sẽ có biến động theo chiều hướng gia tăng, gây tác động tiêu cực gián tiếp và đa chiều đến hoạt động sản xuất, xuất nhập khẩu của Việt Nam.
“Đối với dịch vụ logistics, giá nhiên liệu tăng sẽ đẩy giá cước vận tải biển, vận tải hàng hóa đường không tiếp tục gia tăng, đồng thời ảnh hưởng tới tuyến vận tải hàng hóa cho các nước tại vùng Vịnh”, Cục Xuất nhập khẩu nhấn mạnh.
Bài học từ đợt đại dịch Covid-19 cho thấy, khi chuỗi vận tải toàn cầu bị xáo trộn, tác động lan tỏa không chỉ dừng ở cước phí, mà còn ảnh hưởng tới kế hoạch sản xuất, tồn kho và dòng tiền của doanh nghiệp.
Chủ động điều chỉnh
Các doanh nghiệp xuất khẩu trong nước hiện đã “kích hoạt” phương án ứng phó để hạn chế rủi ro.
Ông Nguyễn Đình Tùng chia sẻ, với các đơn hàng mới đi châu Âu có hải trình qua khu vực chiến sự, doanh nghiệp tạm thời chưa thực hiện, thay vào đó, tập trung các đơn hàng xuất đi Nhật Bản, Hàn Quốc và các thị trường không bị ảnh hưởng. Trước khả năng kéo dài hải trình ảnh hưởng chất lượng trái cây tươi, doanh nghiệp cũng cân nhắc lại cơ cấu sản phẩm xuất khẩu.
Đại diện một doanh nghiệp xuất khẩu nông sản đi Dubai cho hay, khách hàng tại thị trường này rất lo lắng trước rủi ro chiến sự. Hiện một số hãng tàu đi UAE báo giá cao hơn, phí bảo hiểm cũng tăng.
Để an toàn, doanh nghiệp lựa chọn phương thức At Sight L/C (thư tín dụng trả ngay), thay vì thư tín dụng trả chậm hoặc phương thức thanh toán TTR (chuyển tiền bằng điện có bồi hoàn).
Với ngành phân bón, nguồn cung và giá dự báo bị ảnh hưởng. Việt Nam mỗi năm nhập hơn 2 tỷ USD phân bón các loại nên phải tính đến kịch bản ứng phó để bảo đảm sản xuất nông nghiệp và an ninh lương thực. Theo Chủ tịch Hiệp hội Phân bón Việt Nam, ông Phùng Hà, thì chuỗi cung ứng trong ngành phân bón bị đe dọa bởi sự gián đoạn tại eo biển Hormuz là nguyên nhân chính dẫn đến giá phân bón tăng, bởi đây là tuyến đường quan trọng cho việc vận chuyển phân bón.
Trước nguy cơ leo thang chi phí sản xuất do chiến sự, Cục Xuất nhập khẩu khuyến cáo doanh nghiệp cần đa dạng nguồn cung ứng hàng hóa, tìm kiếm các thị trường có nguồn cầu tương tự để lựa chọn phương án thay thế, giảm thiểu ảnh hưởng khi hoạt động xuất khẩu sang Israel, Iran và khu vực Trung Đông gặp khó khăn.