Rủi ro hiện hữu từ tuyến vận tải
Xung đột leo thang tại Trung Đông đang khiến cước vận tải tăng mạnh, kéo theo nhiều lo ngại về khả năng gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu. Trước những biến động khó lường, các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam buộc phải theo dõi sát diễn biến thị trường, đồng thời chủ động điều chỉnh kế hoạch sản xuất và vận chuyển để giảm thiểu rủi ro.
Tại Công ty May mặc Dony, hoạt động sản xuất vẫn diễn ra bình thường, nhưng phía sau nhịp làm việc tất bật là sự theo dõi chặt chẽ từng lô hàng xuất khẩu. Giám đốc Phạm Quang Anh cho biết, doanh nghiệp hiện đặc biệt chú ý các lô hàng đi Jordan - thị trường chiếm gần 20% kim ngạch xuất khẩu của Dony và đã được duy trì ổn định từ năm 2017.
 |
Các doanh nghiệp đang theo dõi chặt chẽ từng lô hàng xuất khẩu. |
Theo ông Quang Anh, Jordan là thị trường quan trọng nhưng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro do đặc thù tuyến vận chuyển. Hàng may mặc từ Việt Nam sang quốc gia này chủ yếu quá cảnh qua Biển Đỏ, khu vực có thể chịu tác động trực tiếp nếu căng thẳng khu vực leo thang.
Trong những đợt bất ổn trước đây, thời gian vận chuyển từng kéo dài từ một tháng lên tới 3-4 tháng, tức gấp 3-4 lần bình thường. Cước container 40 feet cũng tăng mạnh, từ khoảng 1.500 USD lên tới 5.000 USD. Bên cạnh đó là các khoản phụ phí bảo hiểm chiến tranh và việc tàu thuyền hạn chế qua lại khiến nguy cơ giao hàng trễ trở thành áp lực lớn đối với doanh nghiệp.
“Chỉ cần chậm 15-20 ngày là có thể lỡ mùa bán hàng, còn nếu kéo dài 3-4 tháng thì coi như mất cả mùa,” ông Quang Anh chia sẻ. Với ngành dệt may, nơi vòng đời sản phẩm ngắn và tính mùa vụ cao, rủi ro lớn nhất không nằm ở việc chi phí vận chuyển tăng thêm vài nghìn USD, mà là nguy cơ đứt gãy chu kỳ kinh doanh của khách hàng.
Dù vậy, thị trường hiện đã phần nào thích nghi với các cú sốc logistics. Nếu trước đây khách hàng có xu hướng tạm dừng đặt hàng để theo dõi tình hình, thì hiện nay nhiều đối tác vẫn duy trì đơn hàng, chỉ điều chỉnh sản lượng hoặc tiến độ giao nhận.
Hiện Dony đang chuẩn bị xuất một container 40 feet sang Jordan trong hai tuần tới và làm việc chặt chẽ với các đối tác logistics để cập nhật tình hình vận tải.
Không chỉ ngành dệt may, những biến động tại Trung Đông cũng bắt đầu lan sang các ngành xuất khẩu khác của Việt Nam, đặc biệt là những lĩnh vực phụ thuộc nhiều vào giao thương quốc tế và hệ thống vận tải toàn cầu.
Trong ngành gỗ, ông Nguyễn Chánh Phương, Phó chủ tịch Hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ TP.HCM (HAWA) cho biết, tác động trước mắt của căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông chủ yếu nằm ở yếu tố di chuyển và tâm lý thị trường.
Theo ông Phương, trong thời gian diễn ra Hội chợ Xuất khẩu đồ gỗ và nội thất - Hawa Expo 2026, một số đối tác quốc tế đã tỏ ra thận trọng hơn khi di chuyển. Có một số khách hàng từ châu Âu và Trung Đông thông báo không thể sang tham dự triển lãm. Điều này ít nhiều ảnh hưởng đến lượng khách quốc tế.
Dù vậy, ông Phương cho rằng tác động hiện tại vẫn ở mức hạn chế. Thị trường xuất khẩu chủ lực của ngành gỗ Việt Nam vẫn là Mỹ, trong khi các tuyến bay từ Mỹ sang châu Á không đi qua khu vực xung đột.
Riêng với Trung Đông, đây không phải là thị trường tiêu thụ trực tiếp quá lớn của đồ gỗ Việt Nam, nhưng lại đóng vai trò là trung tâm trung chuyển thương mại quan trọng.
“Nhiều công ty thương mại đặt trụ sở tại Trung Đông mua hàng từ Việt Nam để bán sang Mỹ hoặc châu Âu. Khi khu vực này bất ổn, việc kết nối thương mại và đi lại của các nhà mua hàng cũng bị ảnh hưởng”, ông Phương nhận định.
 |
Cục Xuất nhập khẩu đề nghị các hiệp hội ngành hàng rà soát, đánh giá tác động cuộc xung đột Trung Đông đối với hoạt động xuất nhập khẩu. |
Doanh nghiệp chủ động thích ứng với biến động
Từ góc nhìn của ngành thủy sản, bà Lê Hằng, Phó Tổng thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam cho rằng, Trung Đông là khu vực giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong lưu thông năng lượng và hàng hóa toàn cầu.
Theo bà Hằng, nếu căng thẳng quân sự gia tăng, ngành thủy sản có thể chịu tác động không chỉ từ chi phí vận chuyển tăng cao mà còn từ nguy cơ gián đoạn chuỗi lạnh.
“Thủy sản là mặt hàng yêu cầu bảo quản lạnh nghiêm ngặt. Nếu vận chuyển chậm hoặc thiếu container lạnh, chất lượng hàng hóa có thể bị ảnh hưởng. Trong khi đó, Trung Đông lại là thị trường tiêu thụ lớn tôm, cá hồi, cá ngừ”, bà Hằng cho biết.
Trong kịch bản tích cực, nếu căng thẳng sớm hạ nhiệt, các hãng tàu có thể từng bước khôi phục tuyến vận tải qua Eo biển Hormuz, mở lại việc tiếp nhận container lạnh và giảm dần phụ phí rủi ro chiến tranh. Khi đó, chuỗi cung ứng thủy sản có thể phục hồi tương đối nhanh, đặc biệt đối với hàng đông lạnh.
Ngược lại, nếu rủi ro kéo dài, việc chuyển hướng tuyến vận tải có thể trở thành thông lệ mới. Phí bảo hiểm duy trì ở mức cao, phụ phí chiến tranh tiếp tục được áp dụng và năng lực vận chuyển container lạnh vào khu vực Vịnh bị hạn chế, khiến chi phí nhập khẩu thủy sản vào Trung Đông duy trì ở mức cao trong nhiều tháng.
"Trước bối cảnh đó, các doanh nghiệp xuất khẩu đang chủ động thích ứng bằng nhiều giải pháp như đa dạng hóa tuyến vận chuyển, tăng dự trữ tại kho lạnh khu vực, ký hợp đồng vận chuyển dài hạn và theo dõi sát diễn biến bảo hiểm hàng hải", bà Hằng chia sẻ.
Ở góc độ quản lý nhà nước, Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công thương) cũng đã đề nghị các hiệp hội ngành hàng rà soát, đánh giá tác động của xung đột Trung Đông đối với hoạt động xuất nhập khẩu, đồng thời đề xuất các giải pháp tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp.
Cơ quan này khuyến nghị doanh nghiệp đa dạng hóa nguồn cung và thị trường tiêu thụ, đồng thời chú trọng các điều khoản về logistics, vận chuyển và bảo hiểm khi đàm phán hợp đồng. Việc bổ sung các điều khoản bất khả kháng, bồi thường và phân chia chi phí rủi ro được xem là yếu tố quan trọng để bảo vệ doanh nghiệp trước những cú sốc địa chính trị.
Trong bối cảnh thương mại toàn cầu ngày càng bất định, năng lực quản trị rủi ro logistics và bảo hiểm đang trở thành yếu tố then chốt để duy trì dòng chảy xuất khẩu, đặc biệt khi những điểm nghẽn chiến lược của thương mại quốc tế liên tục đối mặt với nguy cơ bất ổn.
