Việc khơi thông eo biển Hormuz đã giúp cải thiện tình hình, nhưng tuyến hàng hải này vẫn tiềm ẩn rủi ro an ninh rất lớn, khiến chi phí vận chuyển duy trì ở mức cao. Không chỉ vậy, các nhà máy lọc dầu của Nga đang bị phá hủy trong những cuộc tấn công bằng thiết bị bay không người lái của Ukraine, trong khi các cuộc tấn công của lực lượng Houthi tại Biển Đỏ đã làm gián đoạn một tuyến hàng hải huyết mạch.
"Các cuộc chiến tranh vẫn chưa được giải quyết. Hòa bình vẫn chưa đến. Hệ thống năng lượng vẫn bị thắt chặt", Jan Stuart, chiến lược gia toàn cầu về năng lượng tại Piper Sandler nhận định.
Những thách thức về an ninh được thể hiện rõ qua chi phí khổng lồ để vận chuyển dầu thô ra khỏi Trung Đông.
Theo công ty nghiên cứu Clarksons, chi phí thuê một siêu tàu chở dầu (VLCC) để đi từ Vịnh Ba Tư đến Trung Quốc chỉ là 65.000 USD/ngày vào năm ngoái. Ngay trước khi xung đột Trung Đông nổ ra, chi phí đó đã tăng lên mức 230.000 USD/ngày. Và hiện tại, chi phí thuê một tàu VLCC cho hành trình này lên tới 1,6 triệu USD/ngày.
Nhưng vấn đề không chỉ nằm ở chi phí thuê tàu chở dầu, mà còn là chi phí để thuyết phục thủy thủ đoàn thực hiện các chuyến hải trình nguy hiểm qua vùng chiến sự.
Chi phí bảo hiểm cũng tăng vọt, phản ánh rủi ro khi vận chuyển hàng hóa giá trị cao qua khu vực này. Tờ Wall Street Journal đưa tin rằng các nhà sản xuất dầu hiện phải chi từ 30 đến 40 triệu USD cho một chuyến hải trình khứ hồi qua eo biển Hormuz.
Tất cả những yếu tố này đều đang khiến chi phí đối với người tiêu dùng và doanh nghiệp trên toàn thế giới trở nên đắt đỏ hơn.
Trước đây, chi phí vận chuyển dầu thô ra khỏi Vịnh Ba Tư chỉ là 2 USD/thùng. Theo Tom Kloza, cố vấn trưởng về năng lượng tại Gulf Oil, con số này hiện đã tăng vọt lên khoảng 33 USD/thùng.
"Chúng ta vẫn vận chuyển được một lượng dầu thô đáng kể ra ngoài, nhưng con số đó gây hiểu lầm vì chi phí để đưa lượng dầu này ra khỏi khu vực là cực kỳ lớn", ông cho biết.
Điều này giúp giải thích sự chênh lệch lớn giữa giá dầu thô trên thị trường tài chính và giá thực tế trên thị trường hàng hóa.
Theo dữ liệu từ S&P Global Platts, giá dầu Dated Brent – mức giá thực tế để nhận dầu thô vật chất ngay lập tức – đang ở mức 135,74 USD/thùng vào ngày 8/10. Mức giá này cao hơn nhiều so với mức khoảng 100 USD/thùng của hợp đồng tương lai dầu Brent và không còn cách xa mức đỉnh lịch sử từng được ghi nhận vào tháng 4.
Và chính mức giá thực tế này sẽ tác động trực tiếp đến giá xăng dầu mà người tiêu dùng phải trả.
Hệ thống năng lượng toàn cầu không chỉ chịu tác động từ một cuộc chiến, mà đồng thời từ hai, thậm chí có thể là ba cuộc chiến. Bên cạnh cuộc đối đầu giữa Mỹ và Iran, còn có cuộc chiến giữa Yemen và lực lượng Houthi được Iran hậu thuẫn.
Các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái và tên lửa của lực lượng Houthi đã gây gián đoạn một điểm nghẽn huyết mạch khác của thương mại toàn cầu: eo biển Bab al-Mandeb.
Ngoài ra, các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Ukraine nhắm vào các nhà máy lọc dầu tại Nga – một trong những quốc gia xuất khẩu dầu diesel hàng đầu thế giới.
Đối mặt với tình trạng thiếu hụt nhiên liệu trong nước, Nga đã phản ứng bằng cách hạn chế xuất khẩu nhiên liệu. Trung Quốc cũng đã hạn chế xuất khẩu theo cách tương tự.
Các nhà máy lọc dầu của Mỹ hiện là những cơ sở duy nhất còn duy trì hoạt động. Tuy nhiên, nước này đã và đang sản xuất xăng, dầu diesel và nhiên liệu máy bay ở mức tối đa công suất. Hiện tại, một số nhà máy lọc dầu tại Mỹ đang giảm sản lượng để thực hiện công tác bảo trì định kỳ thường diễn ra vào thời điểm này trong năm.
Trong khi đó, bão Isaias có thể khiến tình hình tồi tệ hơn nếu cơn bão làm gián đoạn sản xuất hoặc gây hư hại cho các nhà máy lọc dầu dọc theo vùng Vịnh Mexico của Mỹ.
Giá năng lượng sẽ cao hơn rất nhiều nếu thế giới không có sẵn một khoản dự trữ đáng kể được tích lũy từ đầu năm để ứng phó với các tình huống khẩn cấp.
Các kho dự trữ thương mại và dự trữ khẩn cấp đóng vai trò như những "bộ giảm xóc" trong các cuộc khủng hoảng. Tuy nhiên, hiện nay các kho dự trữ này đã bị khai thác mạnh, khiến thế giới không còn nhiều dư địa để xoay xở khi có sự cố. Việc kho dự trữ sụt giảm đã đẩy giá thành tăng cao hơn do các chi phí bù đắp rủi ro được phản ánh vào mức giá hiện tại.
"Chúng ta đang hoạt động với mức dự trữ cực kỳ thấp. Chúng ta không còn nguồn dự phòng nào nữa", ông Stuart cho biết.
Tất cả những điều này giải thích lý do tại sao giá cả vẫn ở mức cao và rủi ro vẫn gia tăng ngay cả khi dòng chảy dầu qua eo biển Hormuz gần như đã phục hồi về mức trước khi xảy ra xung đột.
