Mức độ biến động của chỉ số Kospi đã vượt quá 60%, gần gấp đôi so với chỉ số Nikkei 225 của Nhật Bản. Con số này thậm chí còn vượt xa cả Bitcoin.
Những biến động mạnh này đã buộc Sở Giao dịch Chứng khoán Hàn Quốc phải kích hoạt cơ chế ngắt mạch tới 9 lần trong năm nay (tính đến cuối tháng 7). Trước đó, không có lần ngắt mạch nào xảy ra vào năm 2025 và chỉ có một lần vào năm 2024.
Sau đợt sụt giảm đặc biệt nghiêm trọng vào cuối tháng 7, các quan chức chính phủ và ngân hàng trung ương đã cam kết thực hiện một loạt biện pháp nhằm ổn định thị trường.
Hiện tượng Samsung - SK Hynix
Hai cổ phiếu đóng vai trò chủ chốt trong diễn biến đầy thăng trầm của thị trường chứng khoán Hàn Quốc là Samsung Electronics và SK Hynix.
Lợi nhuận của Samsung Electronics và SK Hynix đã tăng vọt nhờ việc cung cấp các loại chip nhớ cần thiết cho các hệ thống trí tuệ nhân tạo (AI) thế hệ mới.
Sự bùng nổ của AI đã đẩy giá cổ phiếu tăng mạnh và nhanh đến mức hai công ty này chiếm hơn 50% tỷ trọng của chỉ số Kospi. Giá cổ phiếu của các công ty con niêm yết thuộc hai tập đoàn này cũng tăng theo, đẩy mức định giá lên cao hơn nữa.
Kết quả là, các quỹ đầu tư mô phỏng chỉ số Kospi thực chất đã trở thành một khoản đặt cược khổng lồ vào lĩnh vực AI. Khi chỉ số này đóng cửa ở mức cao kỷ lục vào cuối tháng 6, thực tế là hơn 650 trong số 831 cổ phiếu thành phần của chỉ số lại sụt giảm.
Hàng trăm tỷ đô la đang được đổ vào các nền tảng AI và trung tâm dữ liệu với kỳ vọng rằng khả năng tạo ra thay đổi mang tính đột phá của công nghệ này sẽ mang lại lợi nhuận khổng lồ. Nhưng AI hiện vẫn chưa tạo ra đủ doanh thu từ người dùng cuối để bù đắp chi phí xây dựng, và giá cổ phiếu của các công ty liên quan đến AI rất nhạy cảm với những thay đổi trong tâm lý nhà đầu tư đối với lĩnh vực này.
Những lo ngại rằng các tập đoàn công nghệ lớn của Mỹ như Meta Platforms đang xây dựng nhiều trung tâm dữ liệu hơn mức cần thiết, cộng với kết quả kinh doanh gây thất vọng đã góp phần khiến cổ phiếu SK Hynix lao dốc mạnh, thổi bay 27% vốn hoá thị trường chỉ trong ba phiên giao dịch vào cuối tháng 7. Sau đó, cổ phiếu này đã tăng vọt trở lại.
Các quỹ ETF đòn bẩy
Các quỹ đầu tư này cực kỳ phổ biến tại Hàn Quốc nhưng cũng tiềm ẩn rủi ro rất cao. Chúng sử dụng các công cụ phái sinh và vốn vay để khuếch đại lợi nhuận hàng ngày của một chỉ số hoặc tài sản cơ sở, thường là gấp đôi.
Do tính chất phức tạp và rủi ro cao, tại hầu hết các nơi trên thế giới, các sản phẩm ETF đòn bẩy chủ yếu được giao dịch bởi các nhà đầu tư chuyên nghiệp.
Tuy nhiên, tại Hàn Quốc, chúng lại được các nhà đầu tư cá nhân tích cực sử dụng để giao dịch bằng tiền tiết kiệm của mình.
Sự bùng nổ của thị trường ETF đòn bẩy tại nước này bắt nguồn từ năm 2010, khi Samsung Asset Management ra mắt Kodex Leverage: sản phẩm mô phỏng gấp đôi chỉ số Kospi 200, được công ty này và truyền thông Hàn Quốc mô tả là quỹ ETF đòn bẩy đầu tiên của châu Á.
Trong hơn một thập kỷ, thị trường ETF đòn bẩy của Hàn Quốc chủ yếu tập trung vào các chỉ số thị trường chung. Các cơ quan quản lý tài chính nước này đã nhận ra những rủi ro, thể hiện qua việc tìm cách hạn chế nhu cầu của nhà đầu tư trong nước đối với ETF đòn bẩy nước ngoài vào năm 2025.
Tuy nhiên, trong năm nay, cơ quan quản lý lại cho phép thành lập hơn một chục sản phẩm ETF đòn bẩy mới theo dõi cổ phiếu Samsung và SK Hynix. Hiện 90% các sản phẩm này do nhà đầu tư cá nhân nắm giữ.
Cùng với cổ phiếu của hai nhà sản xuất chip mà chúng mô phỏng, các quỹ ETF này từng có thời điểm chiếm hơn 70% giá trị giao dịch hàng ngày của thị trường, qua đó khuếch đại các biến động giá cổ phiếu.
Khi cổ phiếu Hàn Quốc lao dốc vào cuối tháng 7, Bộ trưởng Tài chính Koo Yun-cheol thừa nhận rằng các cơ quan chức năng lẽ ra cần xem xét kỹ lưỡng hơn các sản phẩm này trước khi cho phép ra mắt.
Chính phủ đã cam kết thực hiện các biện pháp nhằm hạn chế khả năng tiếp cận của nhà đầu tư cá nhân đối với các quỹ ETF này, bao gồm việc giới hạn tỷ trọng của loại tài sản này trong tổng danh mục đầu tư và tăng chi phí giao dịch.
Nhà đầu tư cá nhân
Người dân Hàn Quốc từ lâu đã cho thấy sự quan tâm phần lớn tới thị trường chứng khoán, nhưng cơn sốt AI xoay quanh Samsung và SK Hynix thực sự đã khơi dậy sự hào hứng mạnh mẽ.
Trong năm nay, các nhà đầu tư cá nhân trong nước đã rót hơn 110.000 tỷ won (78,1 tỷ USD) vào cổ phiếu trên sàn Kospi.
Nguồn vốn của họ đang góp phần giảm chi phí sử dụng vốn cho các doanh nghiệp, qua đó hỗ trợ các kế hoạch mở rộng đầy tham vọng. Tuy nhiên, điều này cũng làm gia tăng sự biến động của giá cổ phiếu.
Bên bán thường là các nhà đầu tư nước ngoài, cụ thể là những nhà quản lý quỹ buộc phải giảm tỷ trọng nắm giữ cổ phiếu Samsung và SK Hynix để đảm bảo danh mục đầu tư không bị tập trung quá mức vào hai công ty này.
Trong năm nay, khối ngoại đã bán ra lượng cổ phiếu trên sàn Kospi trị giá khoảng 115 tỷ USD, trong đó riêng SK Hynix chứng kiến dòng vốn rút ra hơn 40 tỷ USD.
Các nhà đầu tư cá nhân tại Hàn Quốc thường rất khao khát lợi nhuận với mức chấp nhận rủi ro cao. Do đó, khi giá cổ phiếu sụt giảm, nó có thể châm ngòi cho một làn sóng bán tháo hoảng loạn. Ngược lại, khi giá tăng, nó lại kích thích làn sóng mua vào ở mức giá cao của các nhà đầu tư nhỏ lẻ vì sợ bỏ lỡ cơ hội.
Trong khi đó, các nhà đầu tư tổ chức thường kiên định hơn với những doanh nghiệp đang trải qua giai đoạn khó khăn, giúp họ có cái nhìn rõ ràng hơn về giá trị nội tại của công ty ngay cả trong những thời điểm thị trường hưng phấn tột độ.
Sự bùng nổ của các quỹ ETF sử dụng đòn bẩy tài chính càng làm tình hình trở nên tồi tệ hơn.
Cuối tháng 6, các chiến lược gia của Goldman Sachs cho biết rằng giá trị tài sản đầu tư vào các ETF đòn bẩy của Hàn Quốc, theo dõi cả chỉ số và cổ phiếu đơn lẻ, đã tăng vọt lên hơn 40 tỷ USD từ mức 5 tỷ USD hồi đầu năm.
Đến cuối tháng 7, hoạt động mua cổ phiếu bằng tiền vay đã hạ nhiệt so với mức đỉnh hồi tháng 6, sau khi giá cổ phiếu giảm khiến các vị thế bị ép bán và nhà đầu tư rút khỏi các ETF Hàn Quốc.
Trong một báo cáo ngày 29/7, các chiến lược gia của JPMorgan Chase cho rằng “quá trình tất toán các vị thế ETF đòn bẩy đã hoàn tất và các quỹ phòng hộ đã hoàn thành khoảng 90% quá trình giảm đòn bẩy”.
