Tiến độ đàm phán
Theo các nguồn tin của Bloomberg, kế hoạch kết hợp hai gã khổng lồ cùng liên quan tới tỷ phú Elon Musk đang được thảo luận rốt ráo giữa các cố vấn và hội đồng quản trị của cả SpaceX và Tesla. Tuy nhiên, thời điểm công bố thương vụ vẫn là một ẩn số, với kịch bản có thể diễn ra sớm nhất vào tháng 12 hoặc bị lùi sang đầu năm 2027.
Mấu chốt của các cuộc đàm phán hiện xoay quanh việc định hình lại cơ cấu quản trị, tức việc phân định quyền lực ra quyết định, giám sát giữa cổ đông và ban điều hành, đặc biệt là tỷ lệ hoán đổi cổ phiếu SpaceX mà cổ đông Tesla sẽ nhận được.
Hồi tháng 10, đích thân tỷ phú Elon Musk xác nhận hội đồng quản trị hai bên đã thành lập các "ủy ban đặc biệt" gồm những giám đốc độc lập (thành viên không tham gia điều hành thường nhật) để thẩm định tính khả thi của thương vụ. Vì bản thân là nhân vật trung tâm sở hữu khối lợi ích khổng lồ tại cả hai công ty, Musk tự loại mình ra khỏi các ủy ban này để đảm bảo tính minh bạch. Ông gọi việc hợp nhất là "một ý tưởng hay", nhưng cũng thẳng thắn thừa nhận đây là một "rào cản khá cao" do Tesla cần sự đồng thuận của ít nhất 50% tổng số cổ phiếu, chứ không chỉ dựa trên số người tham gia bỏ phiếu.
Dưới góc nhìn pháp lý, Bloomberg chỉ ra hai kịch bản khả dĩ nhất. Thứ nhất là SpaceX sẽ mua lại Tesla bằng cổ phiếu; hoặc thứ hai là đặt cả hai dưới chung một mái nhà của một công ty mẹ (holding company).
Trong bối cảnh SpaceX hiện có vốn hóa hơn 1.900 tỷ USD sau đợt IPO tháng 6 và Tesla neo ở mức khoảng 1.500 tỷ USD, bất kỳ động thái nào cũng sẽ tạo ra một cú sốc thanh khoản và cấu trúc vốn chưa từng có tiền lệ.
Chuyên gia Nicolas Owens của Morningstar nhận định, đây là "thời điểm rất tốt để dùng cổ phiếu như một loại tiền tệ" thanh toán, nhưng cũng cảnh báo nguy cơ định giá phức tạp nếu giá cổ phiếu SpaceX biến động mạnh.
Động lực cốt lõi phía sau tham vọng hợp nhất này là việc tối ưu hóa sức mạnh Trí tuệ nhân tạo (AI). Việc đưa hai doanh nghiệp về chung một mái nhà sẽ tạo ra một hệ sinh thái khép kín từ không gian đến mặt đất: khai thác AI để phát triển xe tự lái, robot hình người, vận hành vệ tinh và tối ưu hóa hạ tầng tên lửa, pin năng lượng.
Thực tế, hệ sinh thái của Musk đã bắt đầu đan xen. Hai công ty đang cùng hợp tác xây dựng siêu nhà máy bán dẫn Terafab tại Texas. Sau khi SpaceX mua lại công ty khởi nghiệp AI Cursor, các kỹ sư từ Tesla đã lập tức được huy động để phát triển mô hình Grok 4.5.
Sự giao thoa này còn thể hiện qua việc Tesla tích hợp sớm ứng dụng thanh toán X Money của SpaceX, hợp tác phát triển năng lực AI cho robot, và đỉnh điểm là màn trình diễn nguyên mẫu Tesla Roadster trang bị động cơ phản lực khí nén do SpaceX thiết kế hồi trung tuần tháng 10.
Từ một nhà sản xuất tên lửa đơn thuần, SpaceX đang chuyển mình thành nhà cung cấp hạ tầng AI xương sống cho các đối tác công nghệ và là mạng lưới internet vệ tinh hàng đầu thế giới.
Bài toán Trung Quốc và sức ép từ Đồi Capitol
Thách thức lớn nhất đối phó với thương vụ không nằm ở bảng cân đối kế toán, mà ở bàn cờ địa chính trị. Việc sáp nhập buộc SpaceX (nhà thầu chiến lược của Bộ Quốc phòng Mỹ) và Tesla (doanh nghiệp có cơ sở sản xuất và dòng tiền khổng lồ tại Trung Quốc) vào chung một pháp nhân đang tạo ra một "mâu thuẫn cốt lõi" không thể dung hòa.
Theo nguồn tin từ Bloomberg, các cố vấn đang phải tìm cách "cách ly" hoạt động của Tesla tại Trung Quốc để xoa dịu giới chức Mỹ và Trung Quốc. Nhà phân tích Rajat Gupta của JPMorgan cho rằng, rào cản từ cơ quan quản lý Trung Quốc thậm chí còn lớn hơn việc thuyết phục cổ đông Tesla.
Ông phác thảo kịch bản Tesla buộc phải nhượng lại quyền kiểm soát pháp lý hoặc cách ly hoàn toàn hoạt động tại Trung Quốc, một động thái tương tự cách TikTok đang xử lý rắc rối tại Mỹ. Tuy nhiên, Musk từng nhiều lần khẳng định Tesla không hề có ý định chia tách mảng kinh doanh tại Trung Quốc.
Cấu trúc quyền lực cũng mang đến những sắc thái đối lập. Tại SpaceX, Musk nắm hơn 80% quyền biểu quyết, khiến sự chấp thuận của cổ đông chỉ mang tính thủ tục. Tuy nhiên, với khoảng 20% cổ phần tại Tesla, ông sẽ phải đối mặt với một cuộc chiến ủy quyền khó nhằn. Đáng chú ý, cuộc họp cổ đông thường niên của Tesla vào ngày 3/12 sắp tới hiện không có đề xuất sáp nhập nào trong chương trình nghị sự, đồng nghĩa với việc nếu thương vụ được công bố trong tháng 12, một đại hội cổ đông bất thường sẽ phải được triệu tập.
Áp lực còn đến từ mặt trận chính trị. Việc Đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát Quốc hội Mỹ và tuyên bố sẽ giám sát gắt gao các hoạt động kinh doanh của Musk đang đặt thương vụ dưới kính lúp. Chính vì thế, các nguồn tin cho rằng Musk và đội ngũ cố vấn đang muốn đẩy nhanh tiến độ để chốt sổ thương vụ trong nửa đầu năm 2027, tranh thủ hoàn tất trước khi chính quyền Tổng thống Donald Trump mãn nhiệm.
Ông Bill Birmingham từ REX Financial nhận xét: "Thời điểm hiện tại vừa là cơ hội vàng vừa mang tính then chốt đối với Musk."
Bên cạnh những tranh cãi xung quanh tính cách cá nhân của Musk, bài toán tài chính cũng là một thách thức không nhỏ. Việc hợp nhất hai cỗ máy đang trong giai đoạn "đốt tiền" bành trướng quy mô có thể làm suy yếu đáng kể nguồn tiền mặt ổn định mà mảng xe điện Tesla đã dày công xây dựng những năm qua.
Trước mắt, giới đầu tư cần nhìn nhận thời điểm tháng 12 như một kịch bản khả dĩ chứ chưa phải là một lịch trình đóng đinh. Bất kỳ tỷ lệ hoán đổi nào cũng phải vượt qua một mê cung các vòng phê duyệt pháp lý. Tuy nhiên, nếu thành công, thương vụ này sẽ định hình lại hoàn toàn cục diện của cả ngành công nghiệp AI, năng lượng và công nghệ không gian toàn cầu.
