Ông Đỗ Thanh Lâm, Chuyên viên Vụ Pháp chế, Bộ Tài chính phát biểu tại Hội thảo sáng 14/10 - Ảnh: Chí Cường
Chia sẻ tại Hội thảo “Chính sách tín dụng và thị trường carbon: Khơi thông dòng vốn xanh” do Báo Tài chính - Đầu tư tổ chức sáng 14/10, ông Đỗ Thanh Lâm, Chuyên viên Vụ Pháp chế, Bộ Tài chính cho biết, việc phát triển thị trường carbon là nhiệm vụ liên ngành, đòi hỏi sự phối hợp của nhiều cơ quan quản lý.
Theo ông Lâm, Bộ Tài chính được giao nhiệm vụ phát triển thị trường carbon trong nước và đã phối hợp với các bộ, ngành liên quan xây dựng khung chính sách, cơ chế tổ chức và hạ tầng vận hành thị trường. Theo đó, trong thời gian qua, cơ chế quản lý và vận hành thị trường đã tiến được những bước rất dài.
Một dấu mốc quan trọng là Quyết định số 232/QĐ-TTg ngày 24/1/2025 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án thành lập và phát triển thị trường carbon tại Việt Nam. Đề án xác định định hướng phát triển thị trường, hàng hóa, chủ thể tham gia, mô hình tổ chức và các nhiệm vụ triển khai.
Sau đó, Nghị định số 29/2026/NĐ-CP về sàn giao dịch carbon trong nước được ban hành, tạo cơ sở pháp lý cho việc tổ chức và vận hành sàn.
Các quy định liên quan cũng từng bước được hoàn thiện, trong đó có cơ chế trao đổi quốc tế kết quả giảm nhẹ phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon tại Nghị định số 112/2026/NĐ-CP.
Bên cạnh khung pháp lý cho sàn giao dịch, Bộ Tài chính còn phối hợp với các cơ quan liên quan xây dựng chính sách về hàng hóa carbon, đồng thời lồng ghép nội dung liên quan đến tín chỉ carbon vào một số quy định về thuế và cơ chế tài chính.
Tuy nhiên, theo ông Lâm, việc hoàn thiện chính sách mới là một phần của quá trình phát triển thị trường; để các quy định đi vào thực tiễn vẫn cần thời gian và sự phối hợp đồng bộ.
Hàng hóa được giao dịch còn hạn chế
Một trong những điểm cần lưu ý, theo ông Lâm, là không phải tất cả tín chỉ carbon đang lưu hành trên thị trường đều được phép giao dịch trên sàn carbon trong nước.
Ông cho biết, sàn được thiết kế để giao dịch những loại hàng hóa carbon đáp ứng các điều kiện và cơ chế được quy định, trong đó có các loại tín chỉ theo Thỏa thuận Paris, thuộc các cơ chế tại Điều 6.2, Điều 6.4 và một số cơ chế của Việt Nam.
Vì vậy, các loại tín chỉ do những tổ chức độc lập trên thị trường tự nguyện cấp, chẳng hạn Verra hay Gold Standard, không mặc nhiên được giao dịch trên sàn này.
“Không phải loại tín chỉ carbon nào cũng được giao dịch trên sàn giao dịch carbon trong nước”, ông Lâm nhấn mạnh.
Theo ông, đây là một trong những yếu tố lý giải vì sao hoạt động giao dịch trên sàn chưa sôi động. Dù sàn đã đi vào vận hành từ cuối tháng 6/2026, những giao dịch ban đầu chủ yếu là giao dịch hạn ngạch phát thải khí nhà kính; đến thời điểm ông phát biểu, chưa có mã tín chỉ carbon được niêm yết trên sàn.
 |
Các diễn giả tham gia Phiên thảo luận Hội thảo “Chính sách tín dụng và thị trường carbon: Khơi thông dòng vốn xanh” do Báo Tài chính - Đầu tư tổ chức sáng 14/10 - Ảnh: Chí Cường |
Nói cách khác, việc đã có hạ tầng giao dịch không đồng nghĩa thị trường lập tức có nguồn hàng đa dạng. Phạm vi tín chỉ đủ điều kiện giao dịch còn giới hạn, trong khi nguồn cung tín chỉ đáp ứng các điều kiện tương ứng chưa nhiều, khiến khả năng hình thành giao dịch trên thị trường còn hạn chế.
Hơn 100 doanh nghiệp được cấp hạn ngạch
Không chỉ hàng hóa, theo ông Lâm, hiện chỉ có hơn 100 doanh nghiệp được cấp hạn ngạch phát thải khí nhà kính thuộc nhóm có thể giao dịch hạn ngạch trên sàn.
Do đó, phần lớn doanh nghiệp chưa trực tiếp tham gia thị trường thông qua giao dịch hạn ngạch mà có thể tiếp cận thị trường qua kênh tín chỉ carbon, nếu có hàng hóa đáp ứng điều kiện.
Thực tế này đặt ra yêu cầu phải phát triển đồng thời cả nguồn cung hàng hóa lẫn phạm vi tham gia thị trường. "Nếu tín chỉ carbon đủ điều kiện chưa có nhiều, trong khi số doanh nghiệp có thể giao dịch hạn ngạch còn giới hạn, thanh khoản khó có thể tăng nhanh chỉ nhờ việc đưa sàn vào vận hành", ông Lâm nói.
Về tổ chức giao dịch, ông Lâm cho biết sàn carbon được xây dựng trên cơ sở tận dụng hạ tầng và năng lực của các đơn vị đang cung cấp dịch vụ cho thị trường chứng khoán. Theo mô hình này, doanh nghiệp không trực tiếp đến Sở Giao dịch chứng khoán Việt Nam để thực hiện giao dịch mà thực hiện thông qua Sở Giao dịch chứng khoán Hà Nội và các công ty chứng khoán là thành viên giao dịch theo quy định.
Bộ Tài chính chịu trách nhiệm đối với hoạt động giao dịch và các dịch vụ liên quan thuộc phạm vi quản lý, trong khi việc quản lý hàng hóa và các chủ thể liên quan cần có sự phối hợp của các cơ quan quản lý chuyên ngành, trong đó có cơ quan phụ trách môi trường.
Đánh giá chặng đường đã qua, ông Lâm cho rằng Việt Nam đã tiến thêm nhiều bước so với giai đoạn thị trường carbon mới ở khâu xây dựng chính sách. Hiện thị trường đã có cơ sở pháp lý, mô hình tổ chức và hạ tầng giao dịch bước đầu. Vấn đề tiếp theo là tiếp tục hoàn thiện chính sách, mở rộng nguồn hàng đủ điều kiện, thu hút thêm chủ thể tham gia và tạo điều kiện để giao dịch phát triển đúng kỳ vọng.
