Đại biểu Quốc hội Nguyễn Tiến Hùng (đoàn TP. Huế)
Xác định cơ quan quản lý chính, hoàn thiện cơ chế kiểm soát rủi ro
Chiều 13/11, tại phiên thảo luận tổ về dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh, đại biểu Quốc hội Nguyễn Tiến Hùng (đoàn TP. Huế) đề nghị rà soát phạm vi điều chỉnh của dự thảo, làm rõ ranh giới giữa giao dịch hàng hóa phái sinh với các hoạt động đã thuộc phạm vi điều chỉnh của pháp luật về thương mại, dân sự và các luật chuyên ngành.
Theo đại biểu, cần khẳng định Luật không điều chỉnh hoạt động mua bán hàng hóa giao ngay, giao nhận hàng hóa vật chất thông thường; đồng thời loại trừ các hoạt động liên quan đến chứng khoán, tiền tệ, ngoại hối, vàng và những công cụ phái sinh khác đã được điều chỉnh bởi pháp luật chuyên ngành.
Đáng chú ý, cho rằng đặc thù giao dịch hàng hóa phái sinh tiềm ẩn nhiều rủi ro tài chính, đại biểu Nguyễn Tiến Hùng đề nghị giao Bộ Tài chính chịu trách nhiệm chính trong quản lý nhà nước về lĩnh vực này, thay vì Bộ Công Thương như phương án tại dự thảo Luật.
"Cùng với đó, cần thiết lập cơ chế đồng giám sát, phân định rõ trách nhiệm giữa Bộ Công Thương, Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước và các cơ quan liên quan", ông Hùng đề nghị.
Theo phương án được trình tại Quốc hội, dự thảo Luật xác định Bộ Công Thương là cơ quan quản lý nhà nước, đồng thời quy định trách nhiệm của Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước và một số cơ quan khác.
Trước đó, khi thẩm tra dự án Luật, Ủy ban Kinh tế và Tài chính cũng đề nghị rà soát mô hình quản lý, cơ chế phối hợp, giám sát liên ngành và xác định cụ thể cơ quan chịu trách nhiệm chính ngay trong Luật.
Cũng quan tâm đến việc phân định trách nhiệm quản lý, đại biểu Tô Huy Vũ (đoàn Hà Nội) cho rằng dự thảo cần luật hóa ngay những nguyên tắc nền tảng về kiểm soát đòn bẩy, dòng ngoại tệ, mô hình sở hữu Sở giao dịch và Trung tâm thanh toán bù trừ, cũng như cơ chế giám sát thị trường.
Theo đại biểu, thị trường hiện có khoảng 50.000 tài khoản tại Sở Giao dịch hàng hóa Việt Nam, trong đó cá nhân chiếm tới 99,9%; tổ chức chỉ chiếm khoảng 9% giá trị giao dịch, dù một phần giao dịch của doanh nghiệp được thực hiện qua tài khoản cá nhân.
Trong khi đó, phần lớn sản phẩm đang liên thông với các sở giao dịch nước ngoài, chưa hình thành được nhiều hợp đồng dựa trên hàng hóa Việt Nam và giá tham chiếu nội địa đủ tin cậy.
Đại biểu Tô Huy Vũ lưu ý, nếu thị trường hướng tới mục tiêu hỗ trợ doanh nghiệp, hợp tác xã và người sản xuất phòng ngừa rủi ro giá, thì cơ chế quản lý phải kiểm soát được cả rủi ro từ hoạt động giao dịch, ký quỹ và dòng tiền xuyên biên giới.
 |
Đại biểu Tô Huy Vũ (đoàn Hà Nội) |
Đặc biệt, việc chuyển ngoại tệ ra nước ngoài để ký quỹ, ký quỹ bổ sung và thanh toán cần có công cụ kiểm soát cụ thể, không nên chỉ phụ thuộc vào thỏa thuận liên thông giữa các doanh nghiệp.
Về mô hình quản lý, đại biểu đề nghị bổ sung cơ chế đồng giám sát bắt buộc, trong đó việc cấp phép Trung tâm thanh toán bù trừ và phê duyệt mô hình ký quỹ phải có ý kiến thống nhất bằng văn bản của Bộ Tài chính; Ngân hàng Nhà nước và Bộ Tài chính được truy cập trực tuyến cơ sở dữ liệu tập trung.
Đại biểu cũng đề nghị nghiên cứu lộ trình mở liên thông với thị trường nước ngoài theo từng bước, gắn với năng lực giám sát thực tế.
Ngoài vấn đề cơ quan quản lý, đại biểu Nguyễn Tiến Hùng đề nghị bổ sung các quy định nhằm bảo đảm an toàn tài chính cho Quỹ hỗ trợ thanh toán bù trừ. Cụ thể, cần cấm sử dụng nguồn tiền của quỹ để đầu tư, kinh doanh sinh lời dưới bất kỳ hình thức nào; đồng thời quy định mức trần đối với nghĩa vụ đóng góp bổ sung của thành viên bù trừ.
Đại biểu cũng đề nghị quy định chặt chẽ các biện pháp phong tỏa tài khoản, tạm dừng giao dịch; bổ sung điều luật riêng về biện pháp bảo đảm an toàn thị trường, xác định rõ trường hợp áp dụng, thời hạn tối đa và trách nhiệm bồi thường nếu cơ quan quản lý ra quyết định sai.
Đối với việc đưa các mặt hàng có thế mạnh của Việt Nam vào giao dịch phái sinh, đại biểu nhấn mạnh cần dựa trên nguyên tắc thị trường, không sử dụng biện pháp hành chính để bắt buộc giao dịch qua Sở giao dịch hàng hóa.
Đánh giá hiệu quả thực chất chính sách phát triển thị trường hàng hóa phái sinh
Bên cạnh việc xác định cơ quan quản lý và hoàn thiện cơ chế kiểm soát rủi ro, các đại biểu cũng lưu ý cần đánh giá hiệu quả thực chất của chính sách phát triển thị trường hàng hóa phái sinh, thay vì chỉ nhìn vào quy mô giao dịch.
Đại biểu Lê Văn Thế (đoàn Ninh Bình) cho rằng Điều 5 dự thảo Luật quy định chính sách phát triển thị trường gắn với sản xuất, chế biến và xuất khẩu; Điều 10 quy định về báo cáo, kết nối dữ liệu giao dịch. Tuy nhiên, các dữ liệu về số lượng hợp đồng và giá trị giao dịch chưa đủ để đánh giá mức độ doanh nghiệp sử dụng công cụ phái sinh nhằm phòng ngừa rủi ro giá.
 |
Đại biểu Lê Văn Thế (đoàn Ninh Bình) |
Theo đại biểu, một hợp đồng phái sinh có thể phát sinh khoản lỗ nhưng vẫn đạt mục tiêu phòng ngừa rủi ro nếu được xem xét cùng hoạt động mua bán hàng hóa cơ sở. Ngược lại, hợp đồng có lãi chưa đồng nghĩa với việc mang lại lợi ích cho hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Vì vậy, cần phân biệt chỉ tiêu phản ánh quy mô thị trường với chỉ tiêu đánh giá hiệu quả thực hiện chính sách.
Đại biểu đề nghị bổ sung tại Điều 5 trách nhiệm đánh giá định kỳ kết quả thực hiện chính sách, gắn với cơ chế dữ liệu tại Điều 10; đồng thời giao Bộ Công Thương chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan xây dựng phương pháp đánh giá dựa trên dữ liệu tổng hợp và khảo sát mẫu phù hợp.
Các nội dung đánh giá cần chú trọng số lượng doanh nghiệp có nhu cầu phòng ngừa rủi ro giá thực tế, chi phí sử dụng công cụ phái sinh, mức độ ổn định chi phí đầu vào hoặc giá bán đầu ra và khả năng tiếp cận thông tin của người sản xuất, hợp tác xã nhỏ.
Đối với nhà đầu tư cá nhân, đại biểu đề nghị phân biệt thiệt hại do hành vi vi phạm với thua lỗ phát sinh từ rủi ro thị trường mà nhà đầu tư phải tự chịu trách nhiệm. Việc đánh giá cũng cần bảo đảm bí mật kinh doanh, không buộc doanh nghiệp và người dân kê khai những thông tin không cần thiết.
Đáng lưu ý, đại biểu Lê Văn Thế cho rằng không nên lấy tăng trưởng số lượng hợp đồng hoặc số tài khoản làm căn cứ duy nhất để khẳng định chính sách thành công khi chưa có đủ dữ liệu chứng minh lợi ích thực tế đối với hoạt động sản xuất, kinh doanh.
