Mở rộng chiến lược đầu tư
Sau gần 10 năm vận hành, thị trường chứng khoán phái sinh Việt Nam đứng trước yêu cầu đa dạng hóa sản phẩm nhằm đáp ứng nhu cầu đầu tư và quản trị rủi ro ngày càng chuyên sâu.
Ông Lương Hải Sinh, Chủ tịch Hội đồng thành viên Sở Giao dịch chứng khoán Việt Nam (VNX) cho biết, việc chuẩn bị triển khai quyền chọn VN30 nhằm đa dạng hóa sản phẩm và hoàn thiện hệ sinh thái phái sinh.
Trải qua 30 năm phát triển, thị trường chứng khoán Việt Nam đã mở rộng đáng kể về quy mô, thanh khoản lẫn sản phẩm. Việc được nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp càng đặt ra yêu cầu đa dạng hóa công cụ đầu tư và quản trị rủi ro.
So với hợp đồng tương lai đang được sử dụng phổ biến, quyền chọn chỉ số VN30 mang đến phương thức phòng ngừa rủi ro biến động giá mới, đồng thời mở rộng lựa chọn chiến lược giao dịch cho nhà đầu tư. Đây cũng là bước đi quan trọng giúp thị trường phái sinh trong nước tiệm cận các thông lệ quốc tế.
Thực tế, dù đã có nền tảng vận hành tương đối hoàn chỉnh, danh mục sản phẩm phái sinh tại Việt Nam vẫn chưa thực sự phong phú. Theo đánh giá của Sở Giao dịch chứng khoán Hà Nội (HNX), thanh khoản hiện nay tập trung chủ yếu ở hợp đồng tương lai VN30, trong khi hợp đồng tương lai VN100 và trái phiếu chính phủ ghi nhận giao dịch khá trầm lắng. Thực trạng này cho thấy dư địa còn rất lớn để phát triển thêm các công cụ mới.
Tại hội thảo về hợp đồng quyền chọn chỉ số do HNX tổ chức trong tháng 10/2026, các nội dung nghiên cứu triển khai quyền chọn VN30 được giới thiệu, từ đặc tính hợp đồng, cơ chế giao dịch, niêm yết đến lộ trình chuẩn bị hạ tầng kỹ thuật và pháp lý.
Theo ông Trần Trọng Kiên, Giám đốc Phòng Thị trường chứng khoán phái sinh, HNX, một trong những giá trị nổi bật của quyền chọn VN30 là khả năng bổ sung công cụ quản trị rủi ro danh mục, đặc biệt trong những giai đoạn thị trường biến động mạnh.
Với danh mục cổ phiếu có mức độ tương quan cao với VN30, quyền chọn bán (put option) có thể giúp phòng vệ trước rủi ro thị trường giảm điểm. Khi chỉ số giảm, khoản lãi từ vị thế quyền chọn có thể bù đắp một phần tổn thất của danh mục, tùy thuộc vào giá thực hiện, thời hạn hợp đồng và mức độ tương quan giữa danh mục với chỉ số.
Khi kỳ vọng thị trường tăng, nhà đầu tư có thể mua quyền chọn mua (call option) để tìm kiếm lợi nhuận từ diễn biến của chỉ số, với chi phí ban đầu là phí quyền chọn (premium). Với vị thế mua quyền chọn, khoản lỗ tối đa bằng phí quyền chọn đã trả, chưa tính chi phí giao dịch.
“Quan trọng hơn, khả năng kết hợp nhiều vị thế quyền chọn cho phép nhà đầu tư xây dựng các chiến lược giao dịch đa dạng, phù hợp với kỳ vọng về xu hướng, biên độ biến động và thời gian đầu tư”, ông Kiên cho biết.
Nhà đầu tư có thể kết hợp các vị thế quyền chọn để tìm kiếm lợi nhuận khi dự báo thị trường biến động mạnh hoặc đi ngang. Tuy nhiên, hiệu quả mỗi chiến lược phụ thuộc vào cấu trúc vị thế, chi phí giao dịch và diễn biến thực tế của chỉ số.
Đối với các tổ chức đầu tư, công ty quản lý quỹ và nhà đầu tư chuyên nghiệp, quyền chọn chỉ số VN30 có thể mở rộng khả năng phòng vệ danh mục, kiểm soát rủi ro và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn.
Lựa chọn VN30 làm tài sản cơ sở có một số thuận lợi so với quyền chọn trên từng cổ phiếu. Sản phẩm giúp hạn chế các vấn đề kỹ thuật liên quan đến những sự kiện doanh nghiệp như chia tách cổ phiếu hoặc trả cổ tức, dù vẫn phụ thuộc vào phương pháp tính toán và cơ chế điều chỉnh chỉ số.
Hoàn thiện hạ tầng, kiểm soát rủi ro
Hợp đồng quyền chọn VN30 được kỳ vọng mở rộng chiến lược đầu tư và tăng cường khả năng quản trị rủi ro trên thị trường phái sinh.
Về hạ tầng công nghệ, HNX cho biết, phân hệ phái sinh của hệ thống KRX đã có sẵn chức năng giao dịch, thanh toán và bù trừ đối với hợp đồng quyền chọn. HNX và Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam (VSDC) cũng đã kiểm thử nội bộ thành công.
Về pháp lý, ông Trần Trọng Kiên cho biết, Luật Chứng khoán và Nghị định số 158/2020/NĐ-CP đã đặt ra khuôn khổ quan trọng cho việc triển khai sản phẩm. Tuy nhiên, cơ quan quản lý và các đơn vị vận hành vẫn cần sửa đổi, bổ sung Thông tư số 58/2021/TT-BTC cùng các quy chế, quy trình nghiệp vụ liên quan tại VNX, VSDC và HNX.
Theo lộ trình dự kiến, trong quý IV/2026, các đơn vị sẽ thiết kế mẫu hợp đồng, kiểm thử tại HNX và VSDC, tập huấn thành viên thị trường, kiểm thử với các công ty chứng khoán và hoàn thiện hệ thống quy chế, tài liệu hướng dẫn.
Bên cạnh hạ tầng kỹ thuật, việc triển khai sản phẩm còn đòi hỏi hoàn thiện cơ chế quản trị rủi ro và nâng cao hiểu biết của nhà đầu tư.
Ông Lương Hải Sinh nhấn mạnh, đa dạng hóa sản phẩm phải đi đôi với bảo đảm an toàn thị trường. VNX và các sở giao dịch sẽ tiếp tục nâng cấp công nghệ, tăng cường giám sát giao dịch, quản trị rủi ro và bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư.
Khả năng kết hợp nhiều vị thế quyền chọn cho phép nhà đầu tư xây dựng các chiến lược giao dịch đa dạng, phù hợp với kỳ vọng về xu hướng, biên độ biến động và thời gian đầu tư.
Trong bối cảnh thị trường chứng khoán Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới sau nâng hạng, việc bổ sung công cụ đầu tư hiện đại có thể gia tăng lựa chọn cho nhà đầu tư trong nước, đồng thời nâng cao sức hấp dẫn đối với dòng vốn quốc tế.
Hiệu quả của quyền chọn VN30 phụ thuộc vào mức độ tham gia của các thành viên thị trường, khả năng hình thành thanh khoản và hiểu biết của nhà đầu tư. Công cụ phòng ngừa rủi ro chỉ phát huy tác dụng khi có đủ đối tác giao dịch, chi phí hợp lý và được sử dụng đúng mục đích.
Về dài hạn, quyền chọn VN30 không chỉ bổ sung sản phẩm mới mà còn mở rộng vai trò của thị trường phái sinh trong đầu tư và quản trị rủi ro. Triển khai hiệu quả sản phẩm sẽ góp phần nâng cao chất lượng thị trường chứng khoán Việt Nam, từng bước tiệm cận các chuẩn mực quốc tế.