Tổng lợi nhuận trước thuế của 81 công ty chứng khoán đã công bố báo cáo quý III/2026 đạt khoảng 11.000 tỷ đồng, giảm 42% so với cùng kỳ năm 2025 và gần 28% so với quý II. Trong số này, 58 công ty có lãi, còn 23 công ty báo lỗ.
Môi giới chịu sức ép về hiệu quả, tự doanh chi phối kết quả lãi - lỗ, trong khi cho vay ký quỹ là mảng hiếm hoi duy trì tăng trưởng.
9 tháng tăng trưởng, quý III chịu sức ép từ thị trường
VN-Index đóng cửa quý III ở mức 1.768,62 điểm, giảm 4,9% so với cuối quý II. Giá trị giao dịch bình quân trên ba sàn đạt 18.625 tỷ đồng/phiên, giảm 57,6% so với cùng kỳ và 22,7% so với quý trước. Riêng giá trị khớp lệnh trên HOSE chỉ còn khoảng 14.000 tỷ đồng/phiên.
Số dư tiền gửi của nhà đầu tư tại các công ty chứng khoán cuối quý III còn khoảng 72.000 tỷ đồng, giảm hơn 12% so với quý trước và khoảng 45% so với mức kỷ lục 131.000 tỷ đồng của quý III/2025.
Lợi nhuận tiếp tục tập trung ở nhóm đầu ngành. TCBS (mã TCX) đạt 2.152 tỷ đồng lợi nhuận trước thuế, SSI đạt 1.295 tỷ đồng và VPS (mã VCK) đạt 1.119 tỷ đồng. Tổng lợi nhuận của ba công ty lên tới 4.566 tỷ đồng, tương đương khoảng 41% toàn ngành. Nếu tính thêm VPBankS (mã VPX), với 843 tỷ đồng, và Chứng khoán HD (mã HDS), với 769 tỷ đồng, nhóm 5 công ty dẫn đầu chiếm khoảng 56% tổng lợi nhuận.
Tuy nhiên, kết quả riêng quý III cho thấy sự phân hóa rõ nét. Phần lớn công ty chứng khoán ghi nhận lợi nhuận giảm hai chữ số so với cùng kỳ, thậm chí thua lỗ. Một số trường hợp đi ngược xu hướng gồm HDS với lợi nhuận tăng hơn 3 lần, Chứng khoán An Bình (ABS, mã ABW) tăng 552%, LPBS (mã LPS) tăng 43% và TCBS tăng nhẹ 6%. Đáng chú ý, lợi nhuận trước thuế quý III của VIX giảm mạnh nhất trong nhóm được đề cập, từ 3.048 tỷ đồng xuống còn 192 tỷ đồng.
Nhiều công ty lớn vẫn tăng trưởng sau 9 tháng nhờ kết quả tích cực trong nửa đầu năm, dù lợi nhuận quý III suy giảm mạnh.
Cho vay ký quỹ trở thành trụ cột lợi nhuận
Cuối quý III, thị trường có 18 công ty chứng khoán ghi nhận dư nợ cho vay trên 10.000 tỷ đồng, mức cao nhất từ trước đến nay. Trong đó, TCBS, SSI, VPBankS, VPS và HSC đều có dư nợ vượt 1 tỷ USD. Đáng chú ý, khoảng hai phần ba số công ty có dư nợ trên 10.000 tỷ đồng được hậu thuẫn bởi các ngân hàng.
Nhóm 12 công ty chứng khoán có ngân hàng đứng sau, gồm TCBS, VPBankS, ACBS, Vietcap, MBS, VCBS, VIX, SHS, LPBS, KAFI, HDS và BSC, có tổng dư nợ cho vay cuối quý III lên tới 240.000 tỷ đồng, chiếm hơn một nửa toàn thị trường.
Mạng lưới khách hàng và năng lực huy động vốn của ngân hàng mẹ tạo lợi thế cho công ty chứng khoán cùng hệ sinh thái trong cuộc đua mở rộng cho vay.
Ước tính, lãi từ cho vay và các khoản phải thu của các công ty chứng khoán đạt khoảng 12.300 tỷ đồng trong quý III, tăng 34% so với cùng kỳ và 4% so với quý trước. Đây là quý thứ 11 liên tiếp nguồn thu này tăng, đồng thời thiết lập mức cao nhất từ trước đến nay.
Dù là doanh thu chứ không phải lợi nhuận ròng, con số này vẫn cho thấy mức độ phụ thuộc đáng kể của ngành vào nguồn thu từ cho vay.
Theo dữ liệu FiinTrade tổng hợp từ 78 công ty chứng khoán, đại diện 99,6% vốn chủ sở hữu toàn ngành, dư nợ cho vay ký quỹ cuối tháng 9 đạt khoảng 457.500 tỷ đồng, cao nhất từ trước đến nay.
Trong quý II/2026, dư nợ tăng thêm 40.500 tỷ đồng, tương đương 8%; sang quý III, mức tăng chỉ còn 11.700 tỷ đồng, tương đương 2,6%.
Dư nợ HDS tăng gấp đôi so với cuối quý II, còn VCBS và ACBS tăng lần lượt 21% và 10%; nhiều công ty khác chỉ tăng nhẹ (TCBS, VPBankS, BSI…), đi ngang hoặc giảm.
Ước tính, 10 công ty có dư nợ lớn nhất nắm hơn 274.600 tỷ đồng, tương đương khoảng 60% thị trường. Đáng chú ý, hai công ty có thị phần môi giới thuộc nhóm dẫn đầu đều thu hẹp dư nợ. VPS giảm 16,9%, mạnh nhất trong nhóm đầu. VNDIRECT tiếp tục thu hẹp danh mục cho vay, giảm khoảng 1.500 tỷ đồng so với đầu năm, trong khi vẫn còn dư địa cho vay hơn 18.000 tỷ đồng chưa sử dụng.
TCBS là ví dụ điển hình cho xu hướng cho vay dần thay thế môi giới làm trụ cột lợi nhuận, trong bối cảnh công ty đã sớm áp dụng chính sách miễn phí giao dịch. Lãi từ cho vay ký quỹ và ứng trước tiền bán trong quý III đạt 1.548 tỷ đồng, tăng 55% so với cùng kỳ, chiếm khoảng 44% tổng thu nhập thuần.
Tại VPS, cho vay đóng góp 948 tỷ đồng trong quý III, tương đương khoảng 46% doanh thu hoạt động. SSI ghi nhận 1.115 tỷ đồng từ mảng này, tăng 11% so với cùng kỳ.
Môi giới ngày càng khó tạo lợi nhuận
Tại BSI, doanh thu môi giới quý III đạt 59,4 tỷ đồng, gần bằng chi phí 58,3 tỷ đồng. Phần chênh lệch chỉ còn 1,2 tỷ đồng, so với khoảng 39 tỷ đồng cùng kỳ năm trước.
Đây không phải trường hợp cá biệt mà là hệ quả của cạnh tranh phí kéo dài nhiều năm. Khi giá trị giao dịch sụt giảm, doanh thu môi giới co lại nhanh chóng, trong khi chi phí nhân sự và chăm sóc khách hàng khó điều chỉnh tương ứng. Môi giới vì thế ngày càng giống một công cụ duy trì quan hệ khách hàng để bán chéo các dịch vụ khác, trước hết là cho vay ký quỹ.
Tự doanh: Biến số khó lường
Cho vay ký quỹ là mảng hiếm hoi duy trì tăng trưởng, trong khi môi giới ngày càng khó tạo lợi nhuận và tự doanh tiếp tục là biến số chi phối kết quả kinh doanh.
Tự doanh tiếp tục tạo ra chênh lệch lớn về lợi nhuận giữa các công ty, ngay cả khi doanh thu hoạt động không biến động nhiều.
VPBankS là trường hợp tiêu biểu. Công ty ghi nhận lãi từ tài sản tài chính ghi nhận thông qua lãi/lỗ (FVTPL) là 1.779 tỷ đồng, nhưng đồng thời phát sinh lỗ 1.638 tỷ đồng. Sau bù trừ và trừ đi chi phí tự doanh, lãi thuần chỉ còn 135 tỷ đồng. Đây là nguyên nhân chính khiến lợi nhuận trước thuế quý III giảm 64%, xuống 843 tỷ đồng, dù doanh thu hoạt động gần như đi ngang ở mức 3.575 tỷ đồng.
Tại BSI, lãi FVTPL đạt 261,6 tỷ đồng, nhưng sau khi bù trừ các khoản lỗ, lãi thuần còn 77,1 tỷ đồng, giảm 55,6%. Lãi bán tài sản giảm từ 129,8 tỷ đồng xuống 90,5 tỷ đồng, trong khi lỗ bán tài sản tăng từ 29,6 tỷ đồng lên 78,8 tỷ đồng.
VNDIRECT ghi nhận doanh thu FVTPL quý III đạt hơn 1.130 tỷ đồng, giảm khoảng 10%. Tuy nhiên, khoản lỗ tăng gần gấp đôi khiến lãi thuần còn hơn 430 tỷ đồng, giảm gần một nửa. Riêng khoản đầu tư vào HSG đang tạm lỗ khoảng 160 tỷ đồng, tương đương 29% giá vốn, sau khi cổ phiếu này giảm gần 15% trong quý.
VIX ghi nhận mức sụt giảm lợi nhuận mạnh. Lợi nhuận sau thuế quý III chỉ còn 173,8 tỷ đồng, giảm 92,9%. Lũy kế 9 tháng, lợi nhuận đạt 388 tỷ đồng, giảm 90,6% so với cùng kỳ và mới hoàn thành khoảng 14% kế hoạch năm. Nguyên nhân chủ yếu đến từ sự đảo chiều của danh mục cổ phiếu tự doanh, từ lãi lớn sang lỗ.
Ở chiều ngược lại, ABS ghi nhận lợi nhuận tăng mạnh nhờ tự doanh. Doanh thu FVTPL quý III đạt khoảng 412 tỷ đồng, gần gấp 20 lần cùng kỳ, đưa lợi nhuận trước thuế lên 376,5 tỷ đồng, tăng 552%. Lũy kế 9 tháng, Công ty lãi 602 tỷ đồng, vượt kế hoạch lợi nhuận cả năm 600 tỷ đồng.
Tuy nhiên, cơ cấu lợi nhuận này cần được xem xét kỹ. Tại ngày 30/9/2026, ABS nắm giữ 951 tỷ đồng cổ phiếu ABB của Ngân hàng An Bình, cao hơn giá vốn khoảng 236 tỷ đồng, tương đương mức lãi 33%.
Danh mục của ABS còn có hơn 2.232 tỷ đồng trái phiếu chưa niêm yết, tập trung tại Sài Gòn Capital (khoảng 742 tỷ đồng), T&T New Era và Đầu tư và Du lịch Vạn Hương. Giá trị tài sản FVTPL của Công ty tăng từ hơn 500 tỷ đồng đầu năm lên 3.640 tỷ đồng vào cuối quý III.
Ngân hàng đầu tư: Điểm sáng ở một số công ty
Ngân hàng đầu tư, gồm bảo lãnh phát hành, đại lý phát hành và tư vấn tài chính, ghi nhận tăng trưởng đáng chú ý tại một số công ty chứng khoán.
BSI ghi nhận doanh thu bảo lãnh và đại lý phát hành đạt 135 tỷ đồng trong quý III, so với mức gần như không đáng kể cùng kỳ năm trước. Doanh thu tư vấn tài chính cũng tăng từ khoảng 1,7 tỷ đồng lên 49,2 tỷ đồng.
LPBS thu về 50 tỷ đồng từ bảo lãnh và đại lý phát hành trong quý III, nâng doanh thu lũy kế 9 tháng lên 200 tỷ đồng. Mảng tư vấn tài chính đóng góp 51,5 tỷ đồng, trong khi cùng kỳ năm trước chưa phát sinh doanh thu.
VPS ghi nhận 61 tỷ đồng doanh thu trong quý III từ tư vấn mua bán, sáp nhập (M&A), bảo lãnh và đại lý phát hành chứng khoán.
Lợi nhuận trước thuế quý III của HDS đạt 769 tỷ đồng, tăng hơn ba lần so với cùng kỳ. Lũy kế 9 tháng, lợi nhuận đạt 2.241 tỷ đồng, gấp 3,7 lần cùng kỳ và bằng khoảng 1,7 lần lợi nhuận cả năm 2025, ở mức 1.314 tỷ đồng.
Ngân hàng đầu tư đóng góp 36,5% doanh thu 9 tháng của HDS, tỷ trọng đáng chú ý so với mô hình truyền thống vốn dựa nhiều vào môi giới và cho vay. Riêng doanh thu bảo lãnh và đại lý phát hành trong 9 tháng đạt 982 tỷ đồng, gấp 9,8 lần cùng kỳ.
Đà mở rộng hoạt động diễn ra song song với quá trình tăng vốn mạnh. Vốn điều lệ HDS tăng 7,5 lần, từ 1.461 tỷ đồng lên 10.961 tỷ đồng. Vốn chủ sở hữu đạt 14.041 tỷ đồng, tăng khoảng 4 lần so với đầu năm, trong khi tổng nguồn vốn lên 27.750 tỷ đồng, gấp 4,7 lần.
Ở chiều ngược lại, VPBankS ghi nhận doanh thu tư vấn tài chính quý III đạt 258 tỷ đồng, giảm hơn 62% so với cùng kỳ. Dù vậy, quy mô doanh thu tuyệt đối vẫn cao hơn đáng kể so với tổng doanh thu ngân hàng đầu tư của BSI hoặc LPBS.
Nguồn thu từ nghiệp vụ trái phiếu doanh nghiệp đóng vai trò quan trọng, trong đó mạng lưới khách hàng tổ chức và quan hệ với doanh nghiệp của ngân hàng mẹ có thể tạo lợi thế cạnh tranh.
