Thanh khoản thấp, thách thức với tân binh chuyển sàn
Dù dòng vốn ngoại suy giảm, thanh khoản co hẹp và tâm lý nhà đầu tư thận trọng, HOSE vẫn đón nhận các doanh nghiệp mới theo lộ trình đã chuẩn bị. Tuy nhiên, chuyển sàn không đồng nghĩa cổ phiếu sẽ thu hút thêm dòng tiền hay cải thiện thanh khoản.
Nếu đầu năm ghi nhận những doanh nghiệp quy mô lớn như Công ty cổ phần Hạ tầng GELEX (mã GEL) với 890 triệu cổ phiếu và Công ty cổ phần Đầu tư Điện Máy Xanh (mã DMX) với gần 1,27 tỷ cổ phiếu, danh sách tân binh sắp tới có những doanh nghiệp quy mô nhỏ hơn.
Cụ thể, Công ty cổ phần Đông Sơn Holdings (mã DSH) đã được chấp thuận niêm yết 35 triệu cổ phiếu trên HOSE, trong khi Công ty cổ phần Helio Energy (mã HIO) đã nộp hồ sơ niêm yết 42 triệu cổ phiếu.
Đáng chú ý, cả hai cổ phiếu đều có thanh khoản thấp trên UPCoM. Từ ngày 8/5 đến 13/10, DSH giảm 33%, từ 17.600 đồng xuống 11.800 đồng/cổ phiếu, giao dịch dưới đường trung bình động 200 phiên (MA200). Khối lượng khớp lệnh bình quân đạt khoảng 81.000 cổ phiếu/phiên. Trong khi đó, HIO chỉ đạt hơn 8.000 cổ phiếu khớp lệnh bình quân mỗi phiên tính đến ngày 13/10.
Thanh khoản thấp khiến nhà đầu tư khó giao dịch khối lượng lớn mà không tác động đến giá, nhất là khi cần thoái vốn trong giai đoạn thị trường suy yếu. Vì vậy, chuyển sàn có thể mở rộng khả năng tiếp cận nhà đầu tư nhưng không tự động tạo ra nhu cầu giao dịch mới. Sức hút của cổ phiếu còn phụ thuộc vào triển vọng lợi nhuận, định giá, cơ cấu cổ đông và lượng cổ phiếu tự do chuyển nhượng. Khi cần tiền gấp, nhà đầu tư nắm giữ cổ phiếu thanh khoản thấp có thể phải chấp nhận bán với mức giá bất lợi.
DSH được thành lập năm 2009, tiền thân là Công ty cổ phần Đầu tư Hạ tầng Đông Sơn, với sự góp vốn của Tổng công ty 319 - Bộ Quốc phòng, Công ty cổ phần Vina Invest và Công ty cổ phần Thép Châu Âu. Năm 2017, Tổng công ty 319 - Bộ Quốc phòng giảm tỷ lệ sở hữu từ 51% xuống 15% vốn điều lệ.
Tại ngày 30/6/2026, bà Nguyễn Thị Minh Huệ, Chủ tịch Hội đồng quản trị DSH, sở hữu 10% vốn điều lệ; Tổng công ty 319 - Bộ Quốc phòng nắm 4,28%, còn lại 85,72% thuộc về các cổ đông khác.
HIO có tiền thân là Công ty TNHH Alpha Solar 1, hoạt động từ năm 2020 với vốn điều lệ 10 tỷ đồng. Sau nhiều đợt tăng vốn, vốn điều lệ doanh nghiệp hiện đạt 420 tỷ đồng. Theo báo cáo quản trị bán niên 2026, cổ đông lớn nhất là Công ty cổ phần Helio Power, bên liên quan đến Chủ tịch Hội đồng quản trị Phan Thành Đạt, nắm giữ 69,3% vốn điều lệ.
Trong giai đoạn 2021-2022, HIO thực hiện M&A 34 công ty sở hữu các dự án điện mặt trời mái nhà. Theo báo cáo thường niên năm 2025, doanh nghiệp và các đơn vị thành viên đang vận hành các dự án với tổng công suất 36,53 MWp, tập trung tại Nam Bộ, Nam Trung Bộ và Tây Nguyên.
Cổ phiếu mới lên sàn cũng gặp khó
Chuyển sàn có thể mở rộng khả năng tiếp cận nhà đầu tư nhưng không tự động tạo ra nhu cầu giao dịch mới.
Diễn biến của các cổ phiếu chuyển sàn trong năm 2026 cho thấy việc niêm yết trên HOSE không bảo đảm giá cổ phiếu tăng. Trong hơn 9 tháng đầu năm, HOSE đón Công ty cổ phần Đầu tư và Xây lắp Trường Sơn (mã TSA), chào sàn ngày 7/1 với hơn 40,4 triệu cổ phiếu, và Công ty cổ phần Rau quả Thực phẩm An Giang (mã ANT), chào sàn ngày 20/1 với hơn 24 triệu cổ phiếu.
Từ ngày 14/9 đến 13/10, TSA giảm 20,7%, từ 15.700 đồng xuống 12.450 đồng/cổ phiếu, giao dịch dưới MA200 với khối lượng khớp lệnh bình quân khoảng 9.000 cổ phiếu/phiên. Với ANT, từ ngày 24/4 đến 13/10, giá cổ phiếu giảm 37,9%, từ 25.210 đồng xuống 15.650 đồng/cổ phiếu. Cổ phiếu này cũng nằm dưới MA200, với thanh khoản bình quân chỉ 21.600 cổ phiếu/phiên.
TSA hoạt động trong lĩnh vực xây dựng công trình điện, sản xuất cột điện và cọc bê tông ly tâm dự ứng lực. Doanh nghiệp tham gia các dự án như đường dây 110 kV Bá Thiện - Khai Quang, đường dây 500 kV Sông Hậu - Đức Hòa và các gói thầu lưới điện tại Yên Phong 3. Khách hàng của doanh nghiệp có các đơn vị thành viên thuộc Tập đoàn Điện lực Việt Nam.
Trong khi đó, ANT thành lập năm 1975, hoạt động chính trong lĩnh vực chế biến và bảo quản rau quả, hiện sở hữu 5 nhà máy. Sau giai đoạn kinh doanh suy giảm mạnh năm 2023, doanh nghiệp phục hồi trong hai năm tiếp theo. Năm 2024, doanh thu đạt 1.404,8 tỷ đồng, tăng 85,7%; lợi nhuận ròng đạt 73,7 tỷ đồng, tăng 632,5%. Năm 2025, doanh thu tăng 28,1%, lên 1.799,8 tỷ đồng, trong khi lợi nhuận ròng tăng 75,4%, đạt 129,2 tỷ đồng.
Nửa đầu năm 2026, doanh thu giảm 6% so với cùng kỳ, còn 926,7 tỷ đồng; lợi nhuận ròng giảm 5%, còn 64,4 tỷ đồng. Theo dữ liệu của Công ty Chứng khoán SSI, tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản (ROA) năm 2024 của ANT đạt 7,28%, xấp xỉ mức trung bình ngành 7,7%.
Đáng chú ý, từ ngày 1/1/2023 đến 30/6/2026, nợ vay của ANT tăng từ 199,5 tỷ đồng lên 917,7 tỷ đồng, tương đương tăng khoảng 360%, bằng 234,6% vốn chủ sở hữu, cao hơn mức trung bình ngành 78%. Nợ vay tăng mạnh cùng với các khoản phải thu cho thấy áp lực vốn lưu động cần được theo dõi, nhất là khi thời gian thu hồi công nợ kéo dài. Đòn bẩy tài chính cao cũng làm gia tăng áp lực trả lãi, trả nợ trong bối cảnh lãi suất neo cao.
Các trường hợp TSA và ANT cho thấy cổ phiếu mới niêm yết trên HOSE vẫn có thể giảm sâu khi dòng tiền yếu hoặc triển vọng doanh nghiệp chưa đủ sức thuyết phục thị trường. Với những mã thanh khoản thấp, nhà đầu tư không chỉ đối mặt với rủi ro giảm giá mà còn khó thoái vốn ở mức giá kỳ vọng khi cần tiền.
Trong bối cảnh thị trường điều chỉnh, nhiều cổ phiếu đã lùi về vùng định giá thấp nhất 5 năm. Không ít doanh nghiệp lớn có nền tảng hoạt động tương đối vững, thời gian niêm yết dài, thanh khoản cao và định giá hấp dẫn. Đây là những lựa chọn cạnh tranh trực tiếp với các tân binh quy mô nhỏ trong cuộc đua thu hút dòng tiền.
Khi có thể lựa chọn cổ phiếu của những doanh nghiệp lớn đã giảm sâu và giao dịch sôi động, nhà đầu tư sẽ cân nhắc kỹ hơn trước khi phân bổ vốn vào các mã mới niêm yết có thanh khoản hạn chế. Giá thấp chưa đủ tạo nên cơ hội nếu nhà đầu tư khó giao dịch linh hoạt hoặc thiếu cơ sở rõ ràng để định giá doanh nghiệp.
Thị trường vẫn ghi nhận nhiều thương vụ IPO. Công ty cổ phần Công nghệ Á Mỹ (Amy Grupo) đã IPO thành công 16,1 triệu cổ phiếu, huy động 787 tỷ đồng và dự kiến niêm yết trên HOSE trong tháng 11/2026. Công ty cổ phần DatViet VAC huy động hơn 611 tỷ đồng từ đợt IPO 11,15 triệu cổ phiếu, dự kiến niêm yết trong tháng 10/2026. Công ty cổ phần Đầu tư Quốc tế Hoàng Anh Gia Lai cũng huy động 1.139,28 tỷ đồng từ IPO 18,8 triệu cổ phiếu, dự kiến giao dịch trên UPCoM trước khi chuyển sang HOSE trong năm 2027.
Trong báo cáo chiến lược năm 2027, SSI Research dự báo, VN-Index có thể đạt khoảng 1.940 điểm, với P/E thị trường năm 2027 ở mức 8,3 lần nếu loại trừ nhóm cổ phiếu Vingroup. Dự báo này không bảo đảm diễn biến thị trường, nhưng cung cấp thêm cơ sở để nhà đầu tư so sánh cơ hội giữa các nhóm cổ phiếu, đặc biệt là những doanh nghiệp niêm yết lâu năm, có lịch sử giao dịch và tạo dựng được uy tín thông qua kết quả kinh doanh, chính sách cổ tức.
Với DSH, HIO và các tân binh quy mô nhỏ, chuyển sàn có thể mở rộng khả năng tiếp cận nhà đầu tư. Tuy nhiên, trong bối cảnh dòng tiền ngày càng chọn lọc, thách thức lớn hơn là chứng minh sức hấp dẫn so với những cổ phiếu đã niêm yết lâu năm, có thanh khoản cao và đang được định giá ở vùng thấp. Chuyển sàn chỉ mở ra cơ hội tiếp cận dòng vốn; khả năng thu hút dòng tiền bền vững vẫn phụ thuộc vào triển vọng kinh doanh và niềm tin của nhà đầu tư.
