Lợi suất trái phiếu chính phủ Ý kỳ hạn 10 năm – trong nhiều năm cao hơn đáng kể so với Pháp – đã thấp hơn lợi suất trái phiếu chính phủ Pháp trong phần lớn mùa hè này, khi các nhà đầu tư yêu cầu phần bù rủi ro cao hơn để nắm giữ nợ của Pháp. Các nhà phân tích cho rằng sự đảo chiều so với xu hướng lịch sử này cho thấy thị trường đang có sự thay đổi lớn trong cách đánh giá mức độ rủi ro tương đối của hai quốc gia.
Theo Rohan Khanna, Trưởng bộ phận chiến lược lãi suất châu Âu tại Barclays, Pháp là một “cơn bão hoàn hảo” đối với các nhà đầu tư trái phiếu, do sự kết hợp của rủi ro tăng trưởng, rủi ro chính trị, rủi ro tài chính.
Ý – từng là một trong những quốc gia thuộc nhóm “PIIGS” với gánh nặng nợ trong cuộc khủng hoảng nợ khu vực đồng Euro hơn một thập kỷ trước – từ lâu được xem là một trong những nước vay nợ rủi ro nhất châu Âu, với quy mô nợ công thuộc hàng lớn nhất khu vực. Ngược lại, Pháp nhìn chung được đánh giá là quốc gia có mức độ an toàn cao hơn.
Nhưng với việc cả hai quốc gia đều phải đối mặt với các cuộc đàm phán ngân sách khó khăn vào mùa thu này và cuộc bầu cử năm tới, sự chú ý của các nhà đầu tư đã quay trở lại với tình hình tài khoá ngày càng xấu đi của Pháp và khả năng ngày càng cao về chiến thắng của một ứng cử viên ít thân thiện với thị trường hơn.
Tại Ý, thời kỳ duy trì chính sách tài khoá thận trọng và sự ổn định chính trị kéo dài bất thường đã thu hút được một nhóm nhà đầu tư toàn cầu ngày càng gia tăng.
"Ý hiện là hình mẫu lý tưởng của thị trường trái phiếu G7", Adam Posen, Chủ tịch Viện nghiên cứu Peterson và cựu thành viên hội đồng lãi suất của Ngân hàng trung ương Anh (BoE) cho biết.
Theo dữ liệu của Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB), trong khi tỷ lệ nợ trên GDP của Ý đã giảm từ 154% năm 2020 xuống còn 139% trong năm nay, thì tỷ lệ này của Pháp lại tăng từ 114% lên 117%.
Ý cũng đang ghi nhận thặng dư ngân sách sơ cấp, tức nguồn thu thuế cao hơn chi tiêu trước khi tính chi phí trả lãi, trong khi thâm hụt ngân sách của Pháp đã tăng lên hơn 5% GDP.
Tomasz Wieladek, chiến lược gia kinh tế vĩ mô trưởng khu vực châu Âu tại T. Rowe Price nhận định: “Trước đây, Ý thực sự là rủi ro lớn nhất đối với châu Âu, là quốc gia khiến mọi người lo ngại nhất...nhưng tôi cho rằng giờ đây Pháp đang nhanh chóng tiến gần đến vị trí của Ý”.
Evelyne Gomez-Liechti, chuyên gia chiến lược đa tài sản tại Mizuho cho biết các nhà đầu tư Nhật Bản (vốn là những chủ sở hữu lớn đối với nợ công của Pháp) đang giảm tỷ trọng nắm giữ trái phiếu Pháp.
Filippo Taddei, chuyên gia kinh tế cấp cao về châu Âu tại Goldman Sachs cho biết tỷ trọng nắm giữ trái phiếu chính phủ Ý của nhà đầu tư nước ngoài tăng lên kể từ tháng 3/2023 phản ánh quá trình “bình thường hóa” vị thế của nước này, sau nhiều năm bị xem là một trường hợp rủi ro kể từ cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008.
“Khi dòng tiền được phân bổ lại trên khắp châu Âu, Ý cũng nằm trong xu hướng phân bổ lại này, đây là điều chưa từng xảy ra trước đây”, ông cho biết.
Năm ngoái, lợi suất trái phiếu Ý đã giảm xuống dưới mức của Pháp lần đầu tiên kể từ cuộc khủng hoảng tài chính, nhưng nhanh chóng tăng trở lại khi căng thẳng giữa Mỹ và Iran khiến giá dầu tăng vọt.
Ý đặc biệt nhạy cảm với tình trạng giá năng lượng tăng cao, trong khi Pháp tự sản xuất phần lớn năng lượng trong nước. Tuy nhiên, bất chấp việc giá dầu vượt mốc 94 USD/thùng vào tháng 8, lợi suất trái phiếu Pháp lại một lần nữa tăng cao hơn so với Ý.
Một thước đo phần bù rủi ro mà nhà đầu tư yêu cầu đối với nợ dài hạn của Pháp, tức chênh lệch giữa lãi suất kỳ hạn 15 năm và lãi suất kỳ hạn tương ứng của Đức, qua đó loại bỏ ảnh hưởng của kỳ vọng chính sách tiền tệ trong ngắn hạn, đã tăng mạnh trong những năm gần đây.
Mike Riddell, nhà quản lý danh mục đầu tư tại Fidelity International cho biết phần bù rủi ro của Pháp "không còn cách quá xa so với thời điểm xảy ra cuộc khủng hoảng nợ khu vực đồng Euro", đồng thời nhận định thêm rằng "tình hình tài khóa trông vẫn phức tạp".
Tuy nhiên, dù Ý đang được hưởng chi phí vay thấp hơn Pháp, ít nhất là vào thời điểm hiện tại, nước này vẫn đối mặt với áp lực lớn từ thị trường trong việc không được đi chệch khỏi lộ trình tài khóa đã định.
"Ý cần thực hiện chính sách tài khóa thận trọng hơn nhiều so với các nước cùng nhóm như Pháp và Đức để được các thành viên thị trường nhìn nhận ngang hàng với Pháp”, ông Mike Riddell cho biết.
