Đà tăng trưởng ngành thép tới từ thị trường nội địa tích cực.
Đầu ra quốc tế ngày càng hẹp
Theo đánh giá từ Hiệp hội Thép Việt Nam (VSA), thị trường thép 4 tháng đầu năm 2026 ghi nhận tín hiệu tích cực từ nhu cầu tiêu thụ thép trong nước. Sản lượng bán hàng thép thành phẩm đạt gần 11,9 triệu tấn, tăng 14,1% so với cùng kỳ năm ngoái. Mức tăng ghi nhận ở hầu hết mặt hàng, ngoại trừ thép cán nguội giảm 12,6% và tôn mạ giảm 7,2%.
Tuy nhiên, hoạt động xuất khẩu lại gặp khó khăn, sản lượng chỉ đạt hơn 1,82 triệu tấn, giảm 6,8% so với cùng kỳ. Ngoại trừ thép cán nóng (HRC) và ống thép có sự tăng trưởng, các mặt hàng thép xuất khẩu khác đều sụt giảm.
Thực tế, hoạt động xuất khẩu thép của Việt Nam đang gặp nhiều rào cản từ thị trường quốc tế, một trong số đó đến từ xu hướng gia tăng bảo hộ thương mại tại các thị trường xuất khẩu chủ lực.
Ngày 8/6/2026, Hội đồng Châu Âu (EC) chính thức thông qua quy định mới nhằm thiết lập khung pháp lý bảo vệ ngành thép của khối, có hiệu lực từ ngày 1/7 tới, thay thế cơ chế bảo hộ hiện hành hết hiệu lực vào cuối tháng 6 này.
Theo đó, EU sẽ điều chỉnh hệ thống hạn ngạch thuế quan (TRQ) theo hướng chặt chẽ hơn, giảm lượng thép được nhập khẩu theo hạn ngạch và tăng mức thuế đối với phần vượt hạn ngạch.
Động thái này của EU được xem là phản ứng trước áp lực cạnh tranh ngày càng lớn từ thép nhập khẩu giá rẻ. Tuy nhiên, đối với các quốc gia xuất khẩu thép như Việt Nam, đây lại là một thách thức đáng kể.
Theo VSA, năm 2025, Việt Nam xuất khẩu 10,06 triệu tấn thép với giá trị 6,63 tỷ USD. Trong đó, EU là thị trường lớn thứ hai sau ASEAN, nhập khẩu khoảng 2,08 triệu tấn thép từ Việt Nam, tương đương gần 1,4 tỷ USD và chiếm hơn 20% tổng kim ngạch xuất khẩu toàn ngành.
Việc hạn ngạch bị thu hẹp đồng nghĩa khả năng tiếp cận thị trường sẽ khó khăn hơn, trong khi chi phí xuất khẩu gia tăng có thể làm suy giảm sức cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam.
Ngoài những đơn vị đã đa dạng hóa thị trường xuất khẩu như Hòa Phát có khả năng chống chịu tốt hơn, các doanh nghiệp tôn mạ vốn phụ thuộc lớn vào thị trường nước ngoài như Nam Kim, Hoa Sen hay Tôn Đông Á chịu nhiều áp lực hơn khi các rào cản thương mại tiếp tục gia tăng.
Không chỉ EU, ngành thép Việt Nam còn phải đối mặt với áp lực cạnh tranh từ Trung Quốc. Theo số liệu mới nhất từ Tổng cục Hải quan Trung Quốc, xuất khẩu thép của nước này trong tháng 5/2026 đạt 10,34 triệu tấn, tăng 8,8% so với tháng trước đó và là mức cao nhất kể từ tháng 12/2025.
Đằng sau sự gia tăng này là bức tranh nhu cầu nội địa tiếp tục suy yếu. Thị trường bất động sản Trung Quốc chưa thể phục hồi, số lượng dự án khởi công mới vẫn thấp hơn một nửa so với giai đoạn đỉnh, trong khi giá nhà tiếp tục giảm và lượng tồn kho duy trì ở mức cao.
Bên cạnh đó, lĩnh vực sản xuất cũng bắt đầu phát đi tín hiệu chậm lại. Báo cáo của Hiệp hội Xe du lịch Trung Quốc (CPCA) cho thấy, doanh số ô tô tháng 5/2026 giảm 22,3% so với cùng kỳ năm trước, xuống còn 1,53 triệu xe, đánh dấu tháng suy giảm thứ 8 liên tiếp.
Khi nhu cầu nội địa suy yếu, các nhà sản xuất Trung Quốc có xu hướng đẩy mạnh xuất khẩu nhằm duy trì công suất hoạt động. Điều này làm gia tăng áp lực cạnh tranh tại các thị trường quốc tế và có nguy cơ kéo mặt bằng giá thép toàn cầu đi xuống.
Thực tế, sau chuỗi tăng giá kéo dài từ đầu năm 2026, thị trường thép xây dựng trong nước đã xuất hiện đợt điều chỉnh giảm đầu tiên vào đầu tháng 6 này.
Một số thương hiệu lớn như Hòa Phát, VAS Nghi Sơn, Việt Úc hay Vinausteel đều áp dụng mức giảm khoảng 300.000 đồng/tấn đối với thép cuộn và thép cây nhằm kích cầu thị trường, cũng như hỗ trợ hệ thống phân phối.
Duy trì động lực nội địa
Ngay từ đầu năm, giới phân tích đã đưa ra đánh giá tích cực với ngành thép trong năm nay nhờ các động lực trong nước ngày càng rõ nét. Đến nay, những luận điểm này không có nhiều thay đổi.
Công ty Chứng khoán VNDirect cho rằng, ngành thép sẽ được hưởng lợi từ hoạt động xây dựng sôi động trong nước. Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển hạ tầng chưa từng có, mở đường cho một chu kỳ đầu tư 2026-2030 đầy tham vọng. Ngân sách đầu tư công dự kiến tăng khoảng 2,5 lần, với tổng vốn giải ngân có thể đạt khoảng 8,51 triệu tỷ đồng trong 5 năm tới.
Kết hợp với thuế chống bán phá giá đang áp dụng đối với HRC Trung Quốc dưới 1.800 mm, thị trường HRC nội địa gần như đã được bảo vệ trên toàn bộ dải sản phẩm.
Nhiều dự án hạ tầng trọng điểm đã được triển khai như đường sắt cao tốc Bắc - Nam, sân bay quốc tế Long Thành, hệ thống metro tại Hà Nội và TP.HCM cùng hàng loạt dự án đường bộ lớn, qua đó nhiều khả năng sẽ tạo ra làn sóng nhu cầu mạnh mẽ đối với vật liệu xây dựng.
Điều này sẽ mở ra cơ hội lớn cho Hòa Phát khi đang sở hữu dự án Nhà máy sản xuất ray và thép đặc biệt với tổng vốn đầu tư 10.000 tỷ đồng, công suất 700.000 tấn mỗi năm.
Dự án dự kiến cung cấp 200.000 tấn thép ray và 500.000 tấn thép chất lượng cao phục vụ các dự án đường sắt tốc độ cao, metro và hạ tầng giao thông quy mô lớn. Tính đến hết quý I/2026, dự án đã hoàn thành khoảng 35% tiến độ và dự kiến bắt đầu cung ứng sản phẩm từ quý I/2027.
Một động lực khác đến từ thị trường bất động sản nhà ở đang trên đà phục hồi. Thống kê của VNDirect cho thấy, năm 2025, có tổng cộng 301 dự án được phê duyệt mở bán nhà ở hình thành trong tương lai, với số lượng phê duyệt tăng tốc từ quý II trở đi, phản ánh tiến triển tích cực trong quá trình tháo gỡ vướng mắc pháp lý. Khung pháp lý minh bạch hơn đã giúp khơi thông nguồn cung dự án và cải thiện niềm tin của các chủ đầu tư.
Đà phục hồi này còn được thể hiện qua các đơn hàng được ghi nhận trong giai đoạn tiền bán hàng (presales) tăng mạnh, với tổng giá trị các doanh nghiệp trong phạm vi theo dõi của VNDirect tăng 110% so với năm 2024.
Xu hướng này được kỳ vọng tiếp tục duy trì trong giai đoạn 2026-2027 nhờ quá trình tháo gỡ pháp lý tiếp diễn và tâm lý thị trường cải thiện, với tăng trưởng presales dự kiến tiếp tục ở mức 2 chữ số.
Chưa kể, ngành thép được xếp vào nhóm hưởng lợi gián tiếp từ việc Ngân hàng Nhà nước cho phép 25 tổ chức tín dụng loại trừ phần dư nợ tăng thêm của các khoản vay phục vụ nhà ở xã hội, khu công nghiệp và khu chế xuất ra khỏi giới hạn tăng trưởng tín dụng bất động sản trong toàn bộ năm 2026. Mục tiêu là tái phân bổ có định hướng dòng vốn vào các phân khúc phục vụ sản xuất, thu hút FDI và nhu cầu nhà ở thực.
Khi các dự án khu công nghiệp và nhà ở xã hội được đẩy nhanh tiến độ triển khai nhờ nguồn vốn tín dụng thông thoáng hơn, nhu cầu xây lắp và vật liệu xây dựng sẽ tăng theo, đặc biệt trong nửa cuối năm 2026, khi các dự án bắt đầu thực sự giải ngân. Theo đó, các doanh nghiệp thép cũng được hưởng lợi.
Ngoài yếu tố nhu cầu, môi trường cạnh tranh của ngành thép trong nước đang trở nên thuận lợi hơn. Từ ngày 17/4/2026, Việt Nam áp dụng thuế chống lẩn tránh đối với thép cuộn cán nóng (HRC) Trung Quốc có chiều rộng từ 1.800-2.300 mm với mức thuế 27,83%.
Kết hợp với thuế chống bán phá giá đang áp dụng đối với HRC Trung Quốc dưới 1.800 mm, thị trường HRC nội địa gần như đã được bảo vệ trên toàn bộ dải sản phẩm.
Điều này giúp thu hẹp áp lực cạnh tranh từ thép nhập khẩu và tạo dư địa cho các doanh nghiệp trong nước nâng cao thị phần. Theo VNDirect, nhóm hưởng lợi lớn nhất là các doanh nghiệp sản xuất HRC thượng nguồn như Hòa Phát và Formosa Hà Tĩnh.
Ở phía nguyên liệu đầu vào, giá quặng sắt và than luyện cốc tại Trung Quốc đang suy yếu mạnh.
Cụ thể, giá hợp đồng quặng sắt kỳ hạn tháng 9/2026 trên sàn Đại Liên (DCE) đã giảm về vùng thấp nhất 2 tháng, còn 760 CNY/tấn khi chốt phiên giao dịch 9/6/2026, còn than luyện cốc và than cốc giảm lần lượt 6,66% và 3,99% do nguồn cung phục hồi. Việc giá nguyên liệu giảm có thể hỗ trợ biên lợi nhuận cho các nhà sản xuất thép trong nước ở các quý tới.
