Chiều 3/11, tiếp chương trình Kỳ họp thứ 2 - Quốc hội khoá XVI, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực.
Dự thảo sửa đổi các điều 50, 51 và 52 của Luật Điện lực về giá điện, trong đó đặt ra lộ trình áp dụng giá bán lẻ điện nhiều thành phần, có giá công suất; hoàn thiện căn cứ xác định, điều chỉnh giá và cơ chế kiểm tra chi phí trước khi tính vào giá điện.
Dự thảo đồng thời giao Chính phủ quyết định lộ trình xóa bỏ bù chéo giữa các nhóm khách hàng, thay bằng hỗ trợ trực tiếp từ ngân sách.
Những thay đổi này có thể tác động đến cách tính tiền điện của hộ gia đình, chi phí sử dụng điện của doanh nghiệp, cũng như mức độ phân bổ chi phí giữa các nhóm khách hàng. Vì vậy, việc xác định khoản chi phí nào được tính vào giá, kiểm soát ra sao và ai phải chịu trách nhiệm là vấn đề được các đại biểu đặc biệt quan tâm.
Làm rõ chi phí được tính vào giá điện
Thảo luận tại hội trường chiều 3/11, nhiều đại biểu Quốc hội tập trung góp ý về cơ chế hình thành giá điện, nguyên tắc tính đúng, tính đủ chi phí và trách nhiệm của các bên trong việc phân bổ rủi ro.
Đại biểu Bùi Văn Dũng (Thanh Hóa) cho rằng, dự thảo mở thêm cơ chế đầu tư cần gắn với kiểm soát chi phí và trách nhiệm giải trình.
Cụ thể, theo đại biểu, dự thảo Luật cần làm rõ giới hạn bù đắp chi phí hợp lý khi giá điện chưa kịp điều chỉnh. Theo ông, quy định Nhà nước có cơ chế bù đắp chi phí tại điểm b khoản 12 Điều 5 cần xác định rõ ai trả, khoản nào được bù, nguồn tiền và thời hạn thực hiện.
Đại biểu đề nghị Luật Điện lực quy định chỉ bù đắp những chi phí hợp lý, hợp lệ đã được kiểm tra nhưng chưa thu hồi; loại trừ các khoản đã được hỗ trợ và chi phí phát sinh do lỗi quản lý. Trường hợp sử dụng ngân sách nhà nước, việc chi trả phải đáp ứng các điều kiện của Luật Ngân sách nhà nước, đồng thời công khai nguồn, thời hạn và phương thức thực hiện.
Theo đại biểu, việc xác lập giới hạn này cần được thể hiện thống nhất trong cả cơ chế điều chỉnh giá tại Điều 52, tránh để quy định về bù đắp chi phí trở thành cơ chế chuyển rủi ro đầu tư, kinh doanh sang Nhà nước và người sử dụng điện.
Đại biểu Sùng A Lềnh (Lào Cai) cũng đề nghị kiểm soát chặt các thành phần chi phí trong cơ cấu giá điện.
Theo ông, dự thảo quy định nhiều thành phần giá, đồng thời cho phép áp dụng các cơ chế hỗ trợ, khuyến khích đầu tư đối với một số loại hình điện lực. Nếu từng thành phần giá và chính sách hỗ trợ được xác định riêng lẻ mà thiếu đánh giá tổng thể, có thể phát sinh tình trạng một khoản chi phí được tính vào nhiều cơ chế thanh toán.
 |
Đại biểu Sùng A Lềnh (Lào Cai) |
Vì vậy, đại biểu đề nghị bổ sung nguyên tắc các thành phần giá và cơ chế hỗ trợ phải được xem xét trong tổng thể, bảo đảm chi phí hợp lý, hợp lệ, có thể kiểm chứng và không tính trùng. Phương pháp xác định giá, các thông số đầu vào chủ yếu và căn cứ xác định mức lợi nhuận hợp lý cũng cần được công khai, trừ thông tin thuộc bí mật được pháp luật bảo vệ.
Đối với cơ chế mua bán điện trực tiếp, ông đề nghị phân bổ chi phí truyền tải, phân phối, điều độ dự phòng và dịch vụ phụ trợ theo mức độ sử dụng, trách nhiệm của các bên. Các chủ thể tham gia phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính tương ứng, không thu trùng hoặc chuyển chi phí bất hợp lý sang nhóm khách hàng không tham gia cơ chế này.
Đại biểu Lê Thị Ngọc Linh (Cà Mau) đề nghị các yếu tố cấu thành giá được kiểm soát chặt chẽ hơn.
 |
Đại biểu Lê Thị Ngọc Linh (Cà Mau) |
Đại biểu đề nghị tiếp tục hoàn thiện nguyên tắc xác định chi phí hợp lý, hợp lệ trong cơ cấu giá điện, gắn với yêu cầu nâng cao hiệu quả quản trị, sử dụng nguồn lực và kiểm soát chi phí; đồng thời tăng cường kiểm toán độc lập, công khai các yếu tố cấu thành giá để bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người sử dụng điện.
Đại biểu Bùi Văn Dũng cũng lưu ý, cơ chế giá công suất cần gắn với khả năng sẵn sàng cung cấp điện. Với nhà máy điện đầu tư theo phương thức đối tác công tư, ông đề nghị có cơ chế kiểm chứng khả năng cung ứng, giảm trừ thanh toán khi không đáp ứng cam kết và tránh tính trùng chi phí giữa các thành phần. Nhà đầu tư cần có cơ chế thu hồi vốn rõ ràng, nhưng người mua điện cũng phải nhận được chất lượng cung ứng tương xứng.
Xóa bù chéo, áp dụng giá điện theo giờ phải tính đến từng nhóm khách hàng
Bên cạnh nguyên tắc xác định chi phí, lộ trình xóa bỏ bù chéo và áp dụng giá điện sinh hoạt theo thời gian sử dụng là những nội dung được nhiều đại biểu đề nghị cân nhắc kỹ về tác động.
Đại biểu Lê Thị Ngọc Linh đánh giá cao việc cơ quan soạn thảo tiếp thu ý kiến theo hướng tách bạch chính sách giá điện với chính sách an sinh xã hội, chuyển từ hỗ trợ thông qua bù chéo sang hỗ trợ trực tiếp từ ngân sách nhà nước. Tuy nhiên, dự thảo hiện giao Chính phủ quyết định lộ trình xóa bỏ bù chéo mà chưa xác định rõ nguyên tắc, tiêu chí và trách nhiệm bảo đảm nguồn lực hỗ trợ.
Bà đề nghị quy định trong luật nguyên tắc lộ trình xóa bù chéo phải gắn với đánh giá tác động đối với từng nhóm khách hàng; đồng thời có cơ chế hỗ trợ tiền điện trực tiếp, công khai, đúng đối tượng và bảo đảm nguồn kinh phí thực hiện.
Những nhóm cần được quan tâm gồm hộ nghèo, hộ cận nghèo, gia đình chính sách và người dân ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, biên giới, hải đảo, nơi chi phí cấp điện cao và điều kiện tiếp cận điện còn khó khăn.
 |
Quốc hội thảo luận ở hội trường chiều 3/11 về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực |
Đại biểu Bùi Văn Dũng đề nghị làm rõ tiêu chí, đối tượng, trách nhiệm bảo đảm kinh phí, phương thức chi trả và thời điểm hỗ trợ tương ứng với lộ trình xóa bù chéo. Ông lưu ý cần quan tâm cả người thuê trọ và các hộ khó khăn chưa đứng tên hợp đồng mua bán điện, tránh tình trạng chính sách hỗ trợ chỉ đến được người đứng tên công tơ.
Đối với giá điện sinh hoạt theo thời gian sử dụng, đại biểu cho rằng đây là cơ chế có thể khuyến khích dịch chuyển tiêu dùng, qua đó giảm áp lực đầu tư nguồn và lưới điện. Tuy nhiên, khả năng thích ứng của các hộ gia đình không giống nhau. Một cơ sở sản xuất có thể sắp xếp lại ca máy, nhưng gia đình công nhân tan ca buổi chiều khó có thể chuyển bữa cơm và giờ học của con sang đêm khuya chỉ để giảm tiền điện.
Do đó, ông đề nghị thí điểm và đánh giá tác động theo từng nhóm hộ trước khi nhân rộng; công khai cách tính, bảo đảm đo đếm chính xác và giải quyết khiếu nại. Cơ quan quản lý cũng cần tính thử, gửi hai phương án hóa đơn dựa trên dữ liệu thực tế để người dân so sánh, đồng thời làm rõ mối quan hệ giữa giá điện theo giờ và giá điện bậc thang.
Giải trình tại phiên thảo luận, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng cho biết, quan điểm xuyên suốt là giá điện phải phản ánh chi phí hợp lý, hợp lệ, vận hành theo cơ chế thị trường, có sự điều tiết của Nhà nước phù hợp với mức độ phát triển của thị trường điện cạnh tranh và yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.
 |
Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng |
Theo Bộ trưởng, hằng năm, trước khi kết thúc năm tài chính, EVN phải công bố kết cấu chi phí; Bộ Công Thương, Bộ Tài chính phối hợp với Kiểm toán Nhà nước kiểm toán, đánh giá và công khai các chi phí này trên website của Bộ Công Thương.
Đối với việc xây dựng khung giá phát điện, cơ quan soạn thảo đã tiếp thu ý kiến đại biểu theo hướng giao một đơn vị độc lập, không thuộc các đơn vị phát điện và hoạt động điện lực, trực thuộc cơ quan quản lý nhà nước thực hiện, nhằm bảo đảm tính khách quan và kịp thời.
Về hỗ trợ tiền điện, Bộ trưởng cho biết chính sách hiện hành quy định mức hỗ trợ từ ngân sách cho các đối tượng yếu thế tương đương 30 kWh điện theo giá bán lẻ điện bậc 1. Đối với lộ trình xóa bỏ bù chéo, dự thảo giao Thủ tướng Chính phủ quyết định trên cơ sở đánh giá đầy đủ tác động. Theo ông, việc đánh giá phải được thực hiện kỹ lưỡng đối với từng nhóm đối tượng và từng vùng miền.
