Tại Indonesia, giá gạo đã tăng lên mức cao kỷ lục trong bối cảnh dự báo mưa đến muộn. Trong khi đó, giá bánh mì tại Ai Cập tăng 25%, còn giá đường tại Ấn Độ lập đỉnh lịch sử khi mùa gió mùa yếu nhất trong hơn một thập kỷ khiến sản lượng sụt giảm.
Maximo Torero, chuyên gia kinh tế trưởng tại Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) nhận định: "Tất cả những yếu tố này đã tạo ra áp lực đáng kể lên hệ thống…Chúng ta sẽ thấy tác động rõ rệt hơn vào cuối năm nay, đầu năm tới và có khả năng là trong suốt cả năm tới".
Theo Ngân hàng Thế giới (WB), trong quý III, giá lương thực tại 22% trong số 150 quốc gia được phân tích đã tăng nhanh hơn mức lạm phát chung; tăng so với mức 14% của quý trước đó.
Chỉ số giá lương thực của FAO đạt trung bình 136 điểm trong tháng 9, mức cao nhất kể từ tháng 11/2022.
Giá lương thực leo thang làm gia tăng nguy cơ bất ổn xã hội, đồng thời có thể thúc đẩy các chính phủ áp dụng lệnh cấm xuất khẩu, từ đó càng làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu hụt.
Nhiều cú sốc nguồn cung
Các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng ngũ cốc ở khu vực Biển Đen đã làm gián đoạn hoạt động vận chuyển lúa mì, buộc các quốc gia nhập khẩu lớn như Ai Cập và Indonesia phải tìm kiếm nguồn cung thay thế. Trong khi đó, tình trạng mất an ninh tại Biển Đỏ buộc các tàu phải chuyển hướng sang những tuyến đường dài hơn và tốn kém hơn, bằng cách đi vòng qua châu Phi.
Xung đột liên quan đến Iran đã đẩy giá nhiên liệu tăng cao và làm gián đoạn hoạt động xuất khẩu phân bón qua eo biển Hormuz, khiến chi phí sản xuất nông nghiệp leo thang. Cùng lúc đó, thời tiết khô hạn do hiện tượng El Nino cũng đang làm sụt giảm sản lượng tại Ấn Độ và khu vực Đông Nam Á.
Giá lúa mì đã tăng hơn 30% trong năm 2026, trong khi giá gạo tại các quốc gia xuất khẩu chủ chốt ở châu Á cũng tăng từ 10% đến 13% bất chấp lượng tồn kho lớn. Giá phân bón dù đã giảm so với mức đỉnh ghi nhận vào những tháng đầu kể từ khi xung đột Trung Đông bùng nổ, nhưng vẫn duy trì ở mức cao.
lManish Tiwary, Chủ tịch kiêm Giám đốc điều hành của Nestle Ấn Độ cho biết: "Lạm phát đã gia tăng, đặc biệt là lạm phát giá thực phẩm, là vấn đề thực tế".
Tại Indonesia – quốc gia sản xuất dầu cọ lớn nhất thế giới – giá các loại dầu thực vật đã tăng 7% trong năm nay.
Ở Ấn Độ, giá đường, hành tây và các loại đậu đã tăng hơn 10% trong tháng 9 so với tháng trước đó do sản lượng sụt giảm.
Cước phí vận tải trên một số tuyến đường huyết mạch toàn cầu, chẳng hạn như từ Biển Đen đến Đông Nam Á, đã tăng khoảng 50% do giá dầu leo thang và các khoản phụ phí rủi ro chiến tranh tăng cao.
Chất xúc tác cho lạm phát
Mặc dù giá lương thực đã bắt đầu tăng từ cuối năm 2025, nhưng tình trạng nguồn cung nội địa sụt giảm cùng với chi phí hàng hóa tăng cao đang gây áp lực lên người tiêu dùng, có nguy cơ đẩy nhanh tốc độ lạm phát.
Các quốc gia nhập khẩu trọng yếu ở Trung Đông và châu Phi - những nước từng tạm dừng mua hàng sau khi đạt được vụ mùa bội thu trong nước - nay buộc phải quay trở lại thị trường quốc tế, điều này có khả năng châm ngòi cho một đợt tăng nhu cầu đột biến.
"Trong vài tháng tới, có thể xuất hiện một làn sóng nhu cầu mới đáng kể khi các nhà nhập khẩu quay trở lại thị trường", Alexander Karavaytsev, chuyên gia kinh tế cấp cao tại Hội đồng Ngũ cốc Quốc tế cho biết.
Theo ông Torero, vùng đệm an toàn từ các kho dự trữ ngũ cốc toàn cầu đang ở mức kỷ lục hiện đã bắt đầu mỏng dần.
"Các kho dự trữ cùng những vụ mùa bội thu trong những mùa trước đã tạo ra một vùng đệm, nhưng vùng đệm này hiện đang chịu áp lực… Điều đó có nghĩa là đà tăng giá hàng hóa có thể trở nên rõ rệt hơn", ông cho biết.
Các doanh nghiệp chế biến thực phẩm - thường thu mua nguyên liệu thô thông qua các hợp đồng kỳ hạn từ ba đến sáu tháng - hiện đang phải gia hạn các thỏa thuận này với mức giá cao hơn; trong khi đó, sự suy yếu của các đồng nội tệ càng làm tăng thêm gánh nặng chi phí.
"Chi phí vận chuyển cũng đã tăng lên, và khi quy đổi sang đồng rupiah, tác động này càng trở nên trầm trọng hơn do sự mất giá của đồng tiền Indonesia", Franciscus Welirang, Giám đốc tại PT Indofood - công ty thực phẩm lớn nhất nước này - cho biết.
Bên cạnh tình trạng giá leo thang, các doanh nghiệp chế biến thực phẩm còn đang gặp khó khăn trong việc đảm bảo nguồn cung.
Một lãnh đạo cấp cao tại một công ty xay xát bột mì ở Jakarta cho biết, nhiều nhà máy xay xát lúa mì tại Indonesia hiện đang vận hành dưới công suất do cuộc xung đột Nga - Ukraine làm sụt giảm lượng hàng hóa nhập khẩu.
Dữ liệu từ Kpler cho thấy, lượng lúa mì nhập khẩu vào Indonesia trong tháng 9 đã giảm 41% so với cùng kỳ năm trước, xuống còn 491.000 tấn.
Hiện tại, nguồn cung đậu tương và ngô vẫn dồi dào. Nguồn cung trong thời gian tới sẽ phụ thuộc vào sản lượng tại Mỹ và Nam Mỹ. Tuy nhiên, giá dầu tăng đã hỗ trợ giá cả hai loại nông sản này do chúng ngày càng được sử dụng nhiều trong sản xuất nhiên liệu sinh học.
Theo ông Karavaytsev, vụ thu hoạch lúa mì tại Nam bán cầu được kỳ vọng sẽ thuận lợi. Dù vậy, nếu sản lượng tại các nước xuất khẩu như Úc và Argentina thấp hơn dự kiến, giá lúa mì có thể chịu thêm áp lực tăng.