Mở rộng không gian tăng trưởng từ liên kết đa ngành
Mục tiêu tổng thu 80-90 tỷ USD vào năm 2030 đặt du lịch Việt Nam trước yêu cầu chuyển đổi mô hình tăng trưởng, từ gia tăng lượng khách sang khai thác chi tiêu, kéo dài thời gian lưu trú và thúc đẩy các ngành dịch vụ.
Định hướng này được xác lập tại Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 22/8/2026 của Bộ Chính trị về phát triển du lịch Việt Nam trở thành ngành kinh tế mũi nhọn trong kỷ nguyên mới. Cụ thể hóa chủ trương, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 263/NQ-CP ngày 7/9/2026 về Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết 26, tạo cơ sở huy động nguồn lực phát triển.
Theo Kế hoạch hành động của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, đến năm 2030, Việt Nam phấn đấu đón 45-50 triệu lượt khách quốc tế, phục vụ 160 triệu lượt khách nội địa, đạt tổng thu 80-90 tỷ USD, đóng góp trực tiếp 10-12% GDP và thuộc nhóm đầu Đông Nam Á về quy mô, tốc độ tăng trưởng du lịch. Những mục tiêu này đòi hỏi nâng cao giá trị kinh tế từ mỗi hành trình.
Điểm nhấn là đưa du lịch vào vị trí trung tâm của chuỗi giá trị dịch vụ, kết nối thương mại, giao thông, nông nghiệp, y tế, văn hóa, thể thao, công nghiệp sáng tạo, tài chính, ngân hàng và công nghệ. Theo đó, nguồn thu không chỉ đến từ lữ hành, lưu trú mà còn mở rộng qua mua sắm, ẩm thực, giải trí và sản phẩm địa phương.
Giá trị kinh tế của du lịch phụ thuộc đáng kể vào khả năng giữ lại dòng chi tiêu tại điểm đến. Khi các dịch vụ được kết nối thành chuỗi, mỗi hành trình có thể tạo doanh thu cho nhiều doanh nghiệp. Ngược lại, sản phẩm thiếu đa dạng và liên kết lỏng lẻo sẽ hạn chế khả năng gia tăng giá trị, dù lượng khách tăng.
Ông Lê Công Năng, Chủ tịch HĐQT WonderTour, nhận định du lịch có khả năng đưa sản phẩm, dịch vụ và giá trị văn hóa Việt Nam trực tiếp đến người tiêu dùng quốc tế. Tuy nhiên, liên kết giữa lữ hành, lưu trú, vận tải, mua sắm, làng nghề, sản phẩm OCOP, ẩm thực và giải trí còn thiếu chặt chẽ, khiến tiềm năng kinh tế chưa được khai thác tương xứng.
Trước thực tế đó, Kế hoạch hành động ưu tiên phát triển sản phẩm giá trị cao, thu hút khách chi tiêu lớn, lưu trú dài ngày; chú trọng công nghiệp văn hóa, kinh tế di sản, kinh tế đêm, du lịch y tế, chăm sóc sức khỏe, ẩm thực, MICE, thể thao và triển lãm. Đồng thời, thúc đẩy kinh tế ven sông, ven biển, các tổ hợp du lịch, giải trí, văn hóa, thể thao và nghiên cứu thí điểm trung tâm du lịch, giải trí, thương mại hoạt động 24/7.
Theo ông Đặng Duy Trung Hiếu, Phó Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Hà Nội, phát triển du lịch giai đoạn mới đòi hỏi chuyển từ quản lý riêng lẻ sang kết nối hệ sinh thái liên ngành, liên vùng, nâng cao hiệu quả tổ chức thị trường và phân phối lợi ích. Về tổ chức không gian, Việt Nam định hướng hình thành ba cực tăng trưởng du lịch tại Hà Nội, Đà Nẵng và TP.HCM, cùng 10 trung tâm du lịch trọng điểm, 20 khu du lịch quốc gia. Việc tập trung nguồn lực được kỳ vọng thúc đẩy đầu tư hạ tầng, liên kết điểm đến và mở rộng thị trường, đồng thời kết nối các cực tăng trưởng với doanh nghiệp địa phương.
Khơi thông nguồn lực, nâng tầm chuỗi giá trị du lịch
Du lịch giống như một hình thức ‘xuất khẩu tại chỗ’, đưa người tiêu dùng quốc tế đến Việt Nam trải nghiệm và chi tiêu”.
- Ông Lê Công Năng, Chủ tịch HĐQT WonderTour
Để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng, du lịch Việt Nam cần tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, hạ tầng và môi trường đầu tư. Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã xây dựng dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển du lịch Việt Nam, đang trong quá trình thẩm định. Dự thảo tập trung vào dự án du lịch động lực, doanh nghiệp, nhân lực, mô hình kinh doanh mới và hạ tầng.
Đáng chú ý, dự thảo đề xuất ưu đãi đối với dự án du lịch động lực có vốn đầu tư tối thiểu 3.000 tỷ đồng, giải ngân ít nhất 1.000 tỷ đồng trong ba năm, tạo việc làm cho tối thiểu 1.000 lao động thường xuyên bình quân hằng năm, đồng thời đáp ứng yêu cầu về tài nguyên và môi trường. Dự án đủ điều kiện, không thuộc diện bị loại trừ, được đề xuất hưởng thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp 10% trong 5 năm kể từ năm đầu tiên phát sinh doanh thu.
Cơ chế này hướng tới thu hút dự án quy mô lớn, nhưng hiệu quả đầu tư còn phụ thuộc vào tiến độ giải ngân, khả năng tạo việc làm và kết nối với doanh nghiệp địa phương.
Dự thảo cũng đề xuất áp dụng giá điện đối với cơ sở lưu trú du lịch ngang bằng giá điện sản xuất từ tháng 1/2027; giảm 30% tiền thuê đất đối với diện tích cảnh quan cây xanh, mặt nước, không gian công cộng đáp ứng điều kiện tại khách sạn nghỉ dưỡng hạng 4-5 sao. Những cơ chế này nhằm giảm chi phí vận hành, khuyến khích đầu tư dài hạn.
Dư địa kinh doanh được mở rộng với đề xuất thí điểm có kiểm soát trong 3-5 năm đối với kinh tế đêm, kinh tế chia sẻ, nền tảng du lịch số, du lịch du thuyền, mô hình lưu trú mới và sản phẩm tích hợp văn hóa, thể thao, giải trí, mua sắm.
Đồng thời, Hà Nội, Quảng Ninh, Đà Nẵng, Khánh Hòa, TP.HCM và Phú Quốc được đề xuất thu hút đầu tư mô hình mua sắm hàng hiệu ưu đãi giá, cửa hàng miễn thuế, hướng tới mỗi địa phương có ít nhất một mô hình hoạt động vào năm 2028. Đây có thể là kênh gia tăng chi tiêu tại điểm đến. Tuy nhiên, các cơ chế trên vẫn là đề xuất, chưa có hiệu lực.
Bên cạnh thể chế, hạ tầng và công nghệ là nền tảng phát triển dài hạn. Kế hoạch hành động của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đặt mục tiêu đến năm 2030 hoàn thành hệ sinh thái du lịch thông minh, cơ sở dữ liệu du lịch Việt Nam và nền tảng số du lịch quốc gia. Dự thảo còn đề xuất ưu tiên hạ tầng kết nối các trung tâm du lịch trọng điểm, phủ sóng 5G tại 100% khu du lịch quốc gia, sử dụng nguồn thu dịch vụ từ khai thác tài nguyên, tài sản công gắn với khu du lịch để tái đầu tư bảo tồn, nâng cấp điểm đến.
Theo ông Phạm Hải Quỳnh, Viện trưởng Viện Phát triển du lịch châu Á, doanh nghiệp du lịch đầu đàn giữ vai trò quan trọng trong xây dựng hệ sinh thái đồng bộ, kết nối doanh nghiệp nhỏ và vừa vào chuỗi cung ứng. Nhà nước cần ưu tiên hạ tầng giao thông liên vùng, quy hoạch không gian tích hợp, tạo điều kiện để khu vực tư nhân đầu tư lưu trú, giải trí, mua sắm và các chương trình nghệ thuật.
Hiệu quả đầu tư không chỉ thể hiện ở số lượng khách sạn, khu nghỉ dưỡng hay điểm tham quan, mà còn phụ thuộc vào giao thông, sản phẩm bổ trợ, nhân lực và sự phối hợp giữa các chủ thể. Phát triển hệ sinh thái dịch vụ đồng bộ thay cho đầu tư đơn lẻ là chìa khóa nâng cao giá trị gia tăng và sức cạnh tranh.
Chương trình hành động của Chính phủ ban hành kèm theo Nghị quyết số 263/NQ-CP đặt ra yêu cầu phân công nhiệm vụ, xác định tiến độ và theo dõi kết quả. Hiệu quả thực thi sẽ quyết định khả năng chuyển định hướng thành dự án, sản phẩm và cơ hội kinh doanh.
Với mục tiêu tổng thu 80-90 tỷ USD vào năm 2030, du lịch Việt Nam có cơ hội gia tăng đóng góp cho nền kinh tế. Tuy nhiên, tổng thu không đồng nghĩa toàn bộ là giá trị gia tăng hay đóng góp trực tiếp vào GDP. Thước đo phát triển còn là lợi nhuận, việc làm, năng lực cạnh tranh và giá trị giữ lại trong nền kinh tế. Khi thể chế được khơi thông, nguồn lực phát huy hiệu quả và các dịch vụ liên kết chặt chẽ, du lịch mới thực sự trở thành động lực tăng trưởng bền vững.