Đại biểu Trần Quang Tâm (Đắk Lắk) cho rằng rất ít doanh nghiệp đạt quy mô trên 3.000 tỷ đồng để tiếp cận ưu đãi theo dự thảo Nghị quyết.
Sáng 7/11, tiếp chương trình Kỳ họp thứ 2 - Quốc hội khoá XVI, Quốc hội thảo luận tại tổ về dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển du lịch Việt Nam.
Ngưỡng vốn lớn, doanh nghiệp nội khó với tới
Theo Điều 5 dự thảo Luật, các dự án du lịch được chia ba nhóm với quy mô vốn đầu tư tối thiểu lần lượt là 3.000 tỷ đồng, 10.000 tỷ đồng và 30.000 tỷ đồng. Nếu đáp ứng ngưỡng vốn này cùng với một số điều kiện về tỷ trọng đầu tư vào hạng mục du lịch, quy mô lao động và địa bàn triển khai, dự án sẽ được ưu đãi về thuế thu nhập doanh nghiệp, tiền thuê đất và thời hạn hoạt động dự án.
Theo đại biểu Trần Quang Tâm (Đắk Lắk), việc quy định ngưỡng vốn từ 3.000 tỷ đồng đến 30.000 tỷ đồng khiến phần lớn doanh nghiệp du lịch trong nước khó tiếp cận chính sách. Trong khi đó, hơn 90% doanh nghiệp du lịch có quy mô nhỏ và vừa; hộ kinh doanh, hợp tác xã cũng là những chủ thể góp phần giữ gìn bản sắc của các điểm đến.
Nếu giữ nguyên cách thiết kế này, chính sách có thể chủ yếu tạo lợi thế cho các tập đoàn lớn hoặc nhà đầu tư nước ngoài, trong khi doanh nghiệp tư nhân trong nước khó cạnh tranh.
Từ đó, đại biểu Trần Quang Tâm đề nghị xem xét hạ ngưỡng vốn đầu tư đối với một số loại hình dự án tại địa bàn có tiềm năng nhưng hạ tầng chưa phát triển. Bên cạnh quy mô vốn, tiêu chí hưởng ưu đãi nên tính đến mức độ sử dụng lao động địa phương và tỷ lệ nội địa hóa chuỗi cung ứng, qua đó đánh giá rõ hơn đóng góp của dự án đối với kinh tế địa phương.
Cùng quan tâm đến khả năng tiếp cận chính sách tại các địa bàn khó khăn, đại biểu Lò Thị Luyến (Điện Biên) cho rằng, việc dự thảo giảm một nửa ngưỡng vốn và lao động đối với địa bàn khó khăn, đặc biệt khó khăn vẫn chưa đủ để nhiều tỉnh miền núi có thể đáp ứng.
 |
| Đại biểu Lò Thị Luyến (Điện Biên) |
Theo phân tích của đại biểu, sau khi giảm một nửa, dự án du lịch chất lượng cao tại địa bàn khó khăn vẫn phải đạt quy mô vốn từ 1.500 tỷ đồng và 500 lao động thường xuyên; dự án du lịch động lực cần vốn từ 5.000 tỷ đồng và 750 lao động.
"Đây vẫn là những ngưỡng cao đối với địa phương có quy mô thị trường nhỏ, hạ tầng chưa hiện đại, hoạt động du lịch phân tán theo các điểm đến, bản làng và hộ kinh doanh", đại biểu nói.
Từ đó, đại biểu đề nghị nghiên cứu giảm quy mô điều kiện hưởng ưu đãi tại các địa bàn miền núi, khó khăn xuống khoảng 20-25% so với ngưỡng chung, thay vì chỉ giảm một nửa như dự thảo.
Ở góc độ địa phương, đại biểu Trần Vũ Khiêm (Quảng Trị) cũng cho rằng mức vốn đầu tư từ 3.000 tỷ đồng đến 30.000 tỷ đồng sẽ là rào cản đáng kể đối với những địa bàn còn nhiều khó khăn, trong đó có Quảng Trị.
Theo đại biểu, nếu chính sách tập trung chủ yếu vào các dự án quy mô lớn, những địa phương có tiềm năng du lịch nhưng chưa có điều kiện thu hút các nhà đầu tư lớn có thể khó tiếp cận cơ chế hỗ trợ. Trong khi đó, du lịch tại nhiều địa bàn miền núi, vùng sâu, vùng xa lại phát triển dựa trên các điểm đến quy mô nhỏ, gắn với cảnh quan, di sản và cộng đồng dân cư.
 |
Đại biểu Trần Vũ Khiêm (Quảng Trị) |
Đại biểu Trần Quang Tâm cũng lưu ý, việc giao hoàn toàn cho HĐND cấp tỉnh quy định chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh, hợp tác xã có thể khiến khả năng tiếp cận chính sách phụ thuộc nhiều vào nguồn lực ngân sách từng địa phương. Với những tỉnh còn khó khăn về ngân sách, chính sách hỗ trợ có nguy cơ khó đi vào thực tế.
Do đó, đại biểu đề nghị bổ sung các chương trình tín dụng ưu đãi quy mô quốc gia dành riêng cho khởi nghiệp du lịch xanh, du lịch cộng đồng; đồng thời bố trí ngân sách trung ương hỗ trợ có mục tiêu cho các tỉnh khó khăn để đào tạo nghề, phát triển hạ tầng số tại làng nghề và điểm du lịch cộng đồng.
Kiểm soát vốn đầu tư, tránh bất động sản núp bóng du lịch
Bên cạnh câu chuyện hạ ngưỡng để doanh nghiệp trong nước có cơ hội tiếp cận ưu đãi, các đại biểu cũng đặt vấn đề kiểm soát chất lượng dự án được hưởng chính sách. Bởi quy mô vốn đăng ký lớn chưa chắc đồng nghĩa với mức đầu tư tương ứng cho hoạt động du lịch, cũng như hiệu quả kinh tế - xã hội mà dự án mang lại.
Đại biểu Trần Lan Phương (Hải Phòng) lưu ý, quy mô vốn đầu tư lớn chưa đồng nghĩa với chất lượng sản phẩm du lịch và hiệu quả đóng góp cho nền kinh tế. Một dự án có tổng vốn 30.000 tỷ đồng nhưng chỉ dành 15.000 tỷ đồng cho các hạng mục du lịch cần được đánh giá trên hiệu quả thực chất của phần đầu tư này, bao gồm khả năng thu hút khách, tạo việc làm, doanh thu và đóng góp cho địa phương.
 |
Đại biểu Trần Lan Phương (Hải Phòng) |
Đối với dự án đa chức năng, đại biểu đề nghị có cơ chế hạch toán, kiểm chứng rõ ràng để tránh ưu đãi gián tiếp cho những hoạt động không thuộc phạm vi chính sách.
Đặc biệt, quy định giải ngân tối thiểu 30% tổng vốn đăng ký trong 3 năm cần được xem xét để tránh tình trạng nhà đầu tư đáp ứng tỷ lệ giải ngân chung trong khi các hạng mục trực tiếp tạo ra sản phẩm du lịch vẫn chậm triển khai.
Đại biểu cho rằng, chính sách ưu đãi cần hướng tới thu hút những dự án du lịch có chất lượng, hoạt động hiệu quả và tạo giá trị gia tăng thực chất, thay vì chủ yếu dựa trên quy mô vốn đầu tư đăng ký.
Đại biểu Trần Quang Tâm cũng cảnh báo ranh giới giữa vốn đầu tư cho hạ tầng du lịch thực chất với vốn dành cho các hạng mục phụ trợ, condotel, biệt thự nghỉ dưỡng có thể không rõ ràng. Nhà đầu tư có thể nâng tổng mức đầu tư đăng ký để vượt ngưỡng 10.000 tỷ đồng hoặc 30.000 tỷ đồng, qua đó đủ điều kiện hưởng ưu đãi, nhưng sau đó chậm triển khai hoặc chuyển nhượng dự án để kiếm lời.
Đại biểu đề nghị bổ sung quy định bắt buộc kiểm toán độc lập để xác định rõ cơ cấu vốn đầu tư ngay từ khi cấp giấy chứng nhận đầu tư; đồng thời loại trừ những cấu phần không phục vụ trực tiếp cho hoạt động du lịch công cộng khỏi tổng mức vốn tính ưu đãi.
Cùng quan điểm cần kiểm soát chặt chẽ điều kiện hưởng ưu đãi, đại biểu Trần Vũ Khiêm cho rằng, với mốc giải ngân tối thiểu 30% tổng vốn đầu tư đăng ký trong 3 năm, nhà đầu tư thiếu năng lực tài chính có thể đối phó bằng hình thức tạm ứng hoặc giải ngân hình thức nhằm giữ đất, chờ tăng giá hoặc chuyển nhượng, dẫn đến dự án chậm triển khai.
Đại biểu đề nghị các hạng mục du lịch được hưởng ưu đãi phải hạch toán độc lập về doanh thu, chi phí; tách riêng các hợp phần bất động sản thương mại khỏi diện miễn, giảm. Nếu doanh nghiệp chậm tiến độ hoặc sử dụng ưu đãi sai mục đích, cần có chế tài đủ sức răn đe, bao gồm thu hồi ưu đãi và hoàn trả tiền thuế, tiền thuê đất kèm lãi suất phát sinh.
Ưu đãi theo dự án, không phải theo doanh nghiệp
Làm rõ những vấn đề đại biểu quan tâm tại Tổ 14, đại biểu Nguyễn Đắc Vinh, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, cơ quan thẩm tra dự án Luật, cho biết việc mở rộng ưu đãi cần được đánh giá đầy đủ về tác động và khả năng cân đối nguồn lực.
 |
Đại biểu Nguyễn Đắc Vinh (Tuyên Quang) tại phiên thảo luận tổ sáng 7/11 |
Theo ông, dự kiến năm 2027, Quốc hội sẽ xem xét sửa đổi Luật Du lịch, tạo điều kiện nghiên cứu toàn diện hơn các chính sách ưu đãi trên diện rộng. Vì vậy, dự thảo Nghị quyết lần này tập trung hỗ trợ theo dự án, ưu tiên các dự án du lịch chất lượng cao và dự án có tính động lực.
Việc xem xét ưu đãi dựa trên 5 tiêu chí: loại hình du lịch, quy mô dự án, địa bàn áp dụng, hiệu quả kinh tế và yêu cầu phát triển bền vững, xanh, sạch, đẹp, bảo vệ di sản văn hóa.
Dự thảo cũng đặt ra các điều kiện kiểm soát, trong đó yêu cầu dự án bảo đảm tỷ lệ tối thiểu 50% cho hạng mục du lịch; loại trừ một số loại hình không được hưởng ưu đãi như casino, kinh doanh giải trí, đặc biệt là bất động sản. Dự án phải hạch toán riêng phần hoạt động du lịch. Nếu không đáp ứng hoặc không duy trì được các điều kiện trong quá trình triển khai, dự án sẽ không được hưởng hoặc bị thu hồi ưu đãi.
Đây là chính sách hỗ trợ theo dự án, không phải theo doanh nghiệp, ông Nguyễn Đắc Vinh nhấn mạnh, đồng thời cho rằng nguồn lực có hạn nên cần tập trung vào những dự án mang lại hiệu quả thực chất.
