Tỷ lệ tham gia bảo hiểm tại Việt Nam còn thấp
“Nghịch lý” độ phủ bảo hiểm ngược chiều tích lũy tài chính
Theo thống kê của Ngân hàng Nhà nước, tính đến cuối tháng 6/2026, tiền gửi của khu vực dân cư tại các tổ chức tín dụng đạt 11,068 triệu tỷ đồng, tăng 7,1% so với cuối năm 2025. Riêng trong tháng 6, người dân gửi thêm gần 242.000 tỷ đồng. Đây là lần đầu tiền gửi dân cư vượt mốc 11 triệu tỷ đồng, cho thấy khả năng tích lũy tài chính của hộ gia đình Việt Nam đang lớn lên.
Khi tích lũy tài chính gia tăng thường kéo nhu cầu bảo hiểm tăng theo. Đây là thực tế tại nhiều quốc gia trên thế giới, nhưng lại chưa thể hiện rõ ở Việt Nam.
Bà Phạm Thu Phương - Phó cục trưởng Cục Quản lý, giám sát bảo hiểm (Bộ Tài chính) cho biết, hiện chỉ khoảng 11-12% tổng dân số tham gia bảo hiểm nhân thọ. Điều này đồng nghĩa với việc gần 90% người dân chưa có bảo hiểm để bảo vệ trước những rủi ro trong cuộc sống, trong khi tỷ lệ này ở các nước trong khu vực như Singapore, Malaysia, Thái Lan… đạt từ 50% đến hơn 80%.
Ngoài ra, tỷ lệ tổng doanh thu phí bảo hiểm so với tổng sản phẩm trong nước của toàn ngành bảo hiểm (bao gồm cả bảo hiểm nhân thọ và bảo hiểm phi nhân thọ) hiện mới tương đương khoảng 2-2,5% GDP, trong khi mức bình quân của khu vực vào khoảng 3,5% và tại các nước phát triển là từ 7-10%.
Còn theo PGS-TS. Ngô Trí Long - chuyên gia kinh tế, người Việt có truyền thống tiết kiệm, trong khi người dân có nhiều lựa chọn phân bổ vốn như vàng, ngoại tệ, bất động sản, chứng khoán hay tiền gửi ngân hàng. Vì vậy, bảo hiểm không chỉ phải cạnh tranh với những sản phẩm tài chính khác, mà còn với thói quen tích lũy đã hình thành từ lâu.
Người dân không thiếu tiền mua bảo hiểm. Điều ngành bảo hiểm cần chứng minh là vì sao họ nên dùng một phần số tiền đó để mua sự bảo vệ.
Chưa kể, người dân có thể nhìn thấy ngay giá trị của tiền gửi, nhưng lại chưa thể nhận thấy ngay giá trị bảo hiểm. CEO một doanh nghiệp bảo hiểm nhân thọ lớn nhận định, tiền gửi tăng chưa tạo ra tác động tích cực rõ rệt đối với thị trường bảo hiểm. Khi lãi suất ngân hàng đang hấp dẫn, một bộ phận người dân ưu tiên sản phẩm tài chính mà họ biết mình nhận được gì và có thể chủ động sử dụng khi cần. Trong khi đó, bảo hiểm đòi hỏi điều ngược lại: Cam kết dài hạn, sản phẩm phức tạp và giá trị bảo vệ thường chỉ bộc lộ khi rủi ro xảy ra.
Lấy ví dụ, một người gửi 100 triệu đồng có thể mở ứng dụng ngân hàng và nhìn thấy khoản tiền của mình mỗi ngày. Với bảo hiểm, giá trị lớn nhất của hợp đồng đôi khi lại nằm ở một sự kiện mà khách hàng hy vọng không bao giờ xảy ra.
Đó là lý do bảo hiểm khó bán chỉ bằng câu chuyện lợi ích tài chính. Người dân không chỉ cần biết bảo hiểm có gì, mà còn cần hiểu mình đang bảo vệ điều gì. Một gia đình sở hữu vài tỷ đồng tiết kiệm vẫn có thể đối mặt với cú sốc tài chính nếu người trụ cột mất khả năng lao động.
Khi đó, câu hỏi không còn chỉ là “có bao nhiêu tiền trong tài khoản?”, mà là “nguồn thu nhập sẽ được bảo vệ thế nào?”. Đây cũng là “khoảng trống” mà bảo hiểm hướng tới. Nhưng chính tại đây, niềm tin trở thành yếu tố quyết định.
Ông Ngô Trung Dũng - Phó Tổng thư ký Hiệp hội Bảo hiểm Việt Nam (IAV) nhấn mạnh, với người tham gia bảo hiểm, chất lượng tư vấn ban đầu đóng vai trò vô cùng quan trọng. Nếu khách hàng không được giải thích đầy đủ về điều khoản, điều kiện và tính chất dài hạn của sản phẩm, khoảng cách giữa kỳ vọng và trải nghiệm có thể làm suy giảm niềm tin.
Đại diện IAV cũng lưu ý, người mua bảo hiểm cần phải phân biệt rõ quyền lợi được bảo đảm và quyền lợi dự kiến trong bảng minh họa. Nếu không, những con số minh họa rất dễ bị hiểu thành một “lời hứa”. Bởi vậy, niềm tin không thể được tạo lập bằng quảng cáo hay tuyên bố suông, mà phải bắt đầu từ thay đổi hành vi và chất lượng dịch vụ của bên bán bảo hiểm. Đại lý bảo hiểm không thể chỉ là người bán hàng đơn thuần, mà phải trở thành người tư vấn tài chính thực thụ, tư vấn đúng nhu cầu và trung thực về cả quyền lợi lẫn điều khoản loại trừ. Đó là ranh giới giữa bán một hợp đồng và bán một giải pháp tài chính.
Dưới góc độ doanh nghiệp, bà Lê Hương Ly - Phó tổng giám đốc Pháp lý, Truyền thông và Đối ngoại, Prudential Việt Nam khẳng định, minh bạch là điều kiện tiên quyết để khách hàng hiểu đúng và có niềm tin vào bảo hiểm.
Đại diện Prudential cho biết, theo quy định hiện hành, doanh nghiệp bảo hiểm phải công khai đầy đủ các điều khoản, sản phẩm… trên website của doanh nghiệp và cung cấp công cụ để khách hàng có thể tự tính toán, kiểm tra các quyền lợi của hợp đồng theo những mốc thời gian khác nhau. Bên cạnh đó, doanh nghiệp bảo hiểm phải tạo điều kiện và cung cấp các công cụ tính toán để khách hàng có thể tự thao tác, tính toán giá trị hợp đồng của mình (so với bảng minh họa) sau 10 năm hay 15 năm là bao nhiêu.
“Thông qua các thông tin đó, người mua có thể đưa ra các giả định lãi suất khác nhau để kiểm tra tư vấn viên có tư vấn chính xác hay không. Đây là những điều kiện cơ bản mà Luật Kinh doanh bảo hiểm cũng như các văn bản pháp luật liên quan yêu cầu bên cung cấp sản phẩm bảo hiểm phải hoàn thiện”, bà Ly nói và chia sẻ thêm, Prudential đang đẩy mạnh số hóa hành trình trải nghiệm khách hàng. Bên cạnh tư vấn viên, khách hàng có thể chủ động tra cứu thông tin, trải nghiệm dịch vụ…. thông qua các nền tảng số của Prudential. Từ chỗ phải nghe người bán giải thích, người tham gia bảo hiểm có thêm công cụ để tự đọc, tự tính và tự kiểm chứng các thông tin, dịch vụ. Đây cũng là cách thu hẹp khoảng cách giữa “bán một hợp đồng bảo hiểm” và “bán một giải pháp tài chính”.
Khi tiền chuyển lên không gian số
Với khối bảo hiểm phi nhân thọ, bài toán bảo vệ tài sản xuất hiện một hướng mới. Trong bối cảnh số hóa ngày càng bùng nổ, tài sản của người dân không chỉ nằm ở những vật hữu hình như bất động sản, xe cộ hay sổ tiết kiệm, mà còn tồn tại trên không gian số trong tài khoản ngân hàng, thẻ, ví điện tử và các nền tảng giao dịch trực tuyến.
Khi tiền chuyển lên môi trường số, rủi ro mất mát cũng đi theo. Một số doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ đã đưa những rủi ro này vào sản phẩm bảo vệ.
Đơn cử, Bảo hiểm BIDV (BIC) đưa ra sản phẩm “Bảo an tài khoản” có quyền lợi liên quan đến gian lận chuyển tiền trực tuyến, bên cạnh bảo hiểm mua sắm trực tuyến và trộm cắp danh tính. BIC từng công bố trường hợp khách hàng được chi trả 45 triệu đồng theo quyền lợi này.
Tương tự, Bảo hiểm VietinBank (VBI) triển khai sản phẩm bảo hiểm an ninh mạng với quyền lợi liên quan đến tổn thất tài chính xuất phát từ một số giao dịch điện tử gian lận… Gần đây nhất, VBI đã chi trả số tiền 20 triệu đồng cho khách hàng mua sản phẩm này.
Có thể thấy, bảo hiểm hiện không chỉ bảo vệ tài sản hữu hình, mà còn cả tài sản trên không gian số. Tất nhiên, bảo hiểm gian lận chuyển tiền không đồng nghĩa mọi vụ lừa đảo trên không gian mạng đều được bồi thường. Phạm vi, hạn mức và điều kiện chi trả phụ thuộc từng sản phẩm và hợp đồng. Tuy vậy, sự xuất hiện của những sản phẩm này cho thấy những rủi ro mới của đời sống tài chính số bắt đầu nằm trong “tầm ngắm” của bảo hiểm.
Quay trở lại với con số hơn 11 triệu tỷ đồng tiền gửi, theo các chuyên gia trong ngành, không nên coi đây như một “kho tiền” để ngành bảo hiểm tìm cách khai thác, mà là chỉ báo về quy mô tài sản tài chính ngày càng lớn của hộ gia đình Việt Nam. Khi tài sản càng lớn, nhu cầu quản trị rủi ro càng trở nên quan trọng. Thế nhưng, cơ hội đó không dành cho cách bán hàng cũ.
Ngành bảo hiểm muốn người dân dành một phần tài sản cho sự bảo vệ phải trả lời được câu hỏi: Khách hàng có thực sự hiểu mình đang mua gì? Một thị trường bảo hiểm trưởng thành không phải là nơi người dân mua thật nhiều hợp đồng, mà là nơi họ chủ động lựa chọn rủi ro muốn chuyển giao, hiểu rõ cái giá của sự bảo vệ và tin rằng, hợp đồng sẽ có ý nghĩa khi rủi ro xảy ra.
Còn người dân không thiếu tiền mua bảo hiểm. Điều ngành bảo hiểm cần chứng minh là vì sao họ nên dùng một phần số tiền đó để mua sự bảo vệ.
