Ảnh minh họa.
Thể chế hóa kịp thời chủ trương
Theo Bộ Tài chính, Luật Quản lý nợ công số 20/2017/QH14 được Quốc hội thông qua ngày 23/11/2017, có hiệu lực từ 1/7/2018. Trên cơ sở đó, hệ thống nghị định hướng dẫn đã được xây dựng đồng bộ, tạo khuôn khổ pháp lý thống nhất về quản lý nợ công.
Sau hơn 7 năm triển khai, các quy định này đã đi vào cuộc sống, lần đầu tiên thống nhất đầu mối quản lý nhà nước về nợ công theo thông lệ quốc tế; bảo đảm huy động đủ nguồn vốn cho đầu tư phát triển và trả nợ gốc ngân sách nhà nước; đồng thời nâng cao trách nhiệm của các cơ quan sử dụng nợ công.
Trong bối cảnh triển khai các nghị quyết của Đảng, Quốc hội và Chính phủ, Bộ Tài chính tiến hành rà soát toàn diện hệ thống pháp luật hiện hành để đề xuất các chính sách mang tính đột phá, tháo gỡ điểm nghẽn trong huy động, vay và trả nợ công; tạo khuôn khổ thể chế huy động đủ nguồn lực cho phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số trong những năm tới.
Đặc biệt, yêu cầu sắp xếp, tinh gọn bộ máy, phân định rõ thẩm quyền giữa cơ quan lập pháp và hành pháp, tăng cường phân cấp, phân quyền đặt ra nhiệm vụ phải rà soát, sửa đổi một số quy định liên quan đến thẩm quyền của các cơ quan, bảo đảm nhất quán, thu gọn đầu mối và cải cách thủ tục hành chính.
Trên cơ sở tổng kết thực tiễn, Quốc hội đã ban hành Luật số 141/2025/QH15 ngày 10/12/2025 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Quản lý nợ công theo quy trình một kỳ họp.
Luật này đồng bộ với các luật được thông qua tại Kỳ họp thứ 9 như Luật Ngân sách nhà nước số 89/2025/QH15, Luật Quản lý, sử dụng tài sản công số 90/2025/QH15 và các luật có liên quan, góp phần nâng cao hiệu quả huy động, quản lý và trả nợ công.
Từ căn cứ pháp lý mới và yêu cầu thực tiễn, Bộ Tài chính đề xuất sửa đổi, bổ sung các nghị định hướng dẫn thi hành.
Dự thảo Nghị định được xây dựng với 3 mục tiêu chính: quy định chi tiết các nội dung được Quốc hội giao tại Luật số 141/2025/QH15; sửa đổi, bổ sung các nghị định hiện hành để bảo đảm thống nhất và tháo gỡ vướng mắc; đồng thời bổ sung quy định cụ thể để triển khai các luật mới có liên quan.
Quan điểm xuyên suốt là thể chế hóa kịp thời chủ trương phát triển kinh tế - xã hội, tạo đột phá về khoa học, công nghệ và chuyển đổi số; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền đi đôi với kiểm soát an toàn nợ công, ổn định kinh tế vĩ mô; bảo đảm đồng bộ hệ thống pháp luật và tăng cường minh bạch trong quản lý nợ công.
Rà soát thẩm quyền, tăng tính chủ động
Một nội dung trọng tâm của dự thảo là rà soát, điều chỉnh các quy định liên quan đến thẩm quyền phê duyệt kế hoạch và hạn mức nợ, bảo đảm phù hợp với Luật sửa đổi. Theo đó, việc phân cấp cho Thủ tướng Chính phủ phê duyệt hạn mức vay về cho vay lại và hạn mức bảo lãnh Chính phủ được gắn với phê duyệt Kế hoạch vay, trả nợ công hằng năm. Các quy định tại Nghị định số 94/2018/NĐ-CP đã được chỉnh sửa để bảo đảm tính thống nhất và đồng bộ.
Đối với cơ chế cho vay lại, dự thảo sửa đổi theo hướng tăng tính minh bạch và chủ động. Tỷ lệ cho vay lại đối với đơn vị sự nghiệp công lập được quy định cụ thể theo từng nhóm đối tượng, thay vì phải trình Chính phủ xem xét từng trường hợp như trước đây. Điều kiện vay lại do Bộ Tài chính báo cáo Thủ tướng Chính phủ quyết định, qua đó rút ngắn quy trình và nâng cao hiệu quả thực thi.
Về thẩm định kết quả cho vay lại vốn vay ODA, vay ưu đãi nước ngoài, dự thảo sửa đổi quy trình theo hướng phân cấp rõ thẩm quyền cho Bộ Tài chính, bảo đảm quản lý thống nhất. Thủ tục lựa chọn cơ quan được ủy quyền cho vay lại cũng được đơn giản hóa khi doanh nghiệp và cơ quan chủ quản tự lựa chọn theo tiêu chí đã quy định và thông báo cho Bộ Tài chính.
Song song với phân cấp, phân quyền, dự thảo tập trung cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, nhất là quy trình xây dựng và phê duyệt Kế hoạch vay, trả nợ công hằng năm.
Theo đó, căn cứ tổng mức vay, trả nợ ngân sách nhà nước đã được Quốc hội quyết định, Bộ Tài chính xây dựng Kế hoạch vay, trả nợ công hằng năm, bao gồm hạn mức vay về cho vay lại và hạn mức bảo lãnh Chính phủ, trình Thủ tướng Chính phủ trước ngày 30/11 của năm liền kề trước năm kế hoạch; Thủ tướng phê duyệt trước ngày 20/12.
Việc quy định rõ các mốc thời gian này nhằm bảo đảm đồng bộ với dự toán ngân sách nhà nước và kế hoạch đầu tư công; đồng thời nâng cao tính chủ động, kỷ luật, kỷ cương tài chính và hiệu quả quản lý nợ công trong bối cảnh yêu cầu quản lý ngày càng chặt chẽ, minh bạch, đáp ứng yêu cầu phát triển mới của đất nước.
