Bình thường hóa lưu thông qua eo biển Hormuz
Nikos Petrakakos, Giám đốc điều hành đầu tư tại Tufton Investment Management cho biết, nhiều công ty vận tải biển vẫn thận trọng khi cho tàu quay trở lại điểm nghẽn năng lượng quan trọng này, đồng thời viện dẫn sự không chắc chắn về khuôn khổ của thoả thuận hòa bình giữa Mỹ và Iran, những lo ngại dai dẳng về thủy lôi và phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh tăng cao.
“Mặc dù có một số chuyển động hơn đang diễn ra, nhưng nhìn chung, chúng ta vẫn còn rất xa so với tình trạng trước đây”, ông Petrakakos cho biết.
Amrita Sen, người sáng lập và giám đốc nghiên cứu tại Energy Aspects cho rằng thị trường có thể đang đánh giá thấp mức độ mà hoạt động vận tải biển hiện nay vẫn còn cách rất xa trạng thái bình thường trước xung đột.
Trong khi các tàu bị mắc kẹt trước đó hiện đang đi qua eo biển, thách thức lớn hơn là thuyết phục các chủ tàu đưa tàu quay trở lại. “Chi phí vận chuyển hiện nay rất cao, và chúng ta vẫn không thể tìm đủ chủ tàu sẵn sàng quay trở lại”, bà Amrita Sen nhận định.
Các chuyên gia cho rằng một hệ thống thu phí chính thức đối với các tàu thuyền ở eo biển Hormuz khó có thể xuất hiện, nhưng Iran có thể tiếp tục thúc đẩy việc kiểm soát ở một mức độ nào đó đối với hoạt động vận chuyển hàng hải qua tuyến đường thủy này.
Ông Petrakakos cho biết, các thỏa thuận xung quanh việc thu phí hoặc phối hợp với Iran vẫn chủ yếu mang tính tự phát, với hầu hết các công ty vận tải biển tránh tham gia trực tiếp vì nguy cơ bị trừng phạt.
“Trước cuộc xung đột, Iran thực sự không có quyền lực hay tiếng nói nào đối với những gì đi qua eo biển Hormuz…Đó là hiện trạng đã thay đổi trong tương lai. Iran không thể quay trở lại như trước đây”, ông cho biết.
Theo bà Amrita Sen, khả năng Iran chính thức áp đặt phí quá cảnh tại eo biển Hormuz là kịch bản khó được các quốc gia vùng Vịnh và doanh nghiệp phương Tây chấp nhận. Tuy nhiên, việc Iran nêu vấn đề này cho thấy nước này muốn tận dụng vị thế chiến lược của mình để gia tăng ảnh hưởng đối với hoạt động vận tải năng lượng toàn cầu, đồng thời tìm kiếm nguồn lực cho quá trình tái thiết hậu xung đột.
Dù hoạt động hàng hải tại eo biển Hormuz đang dần được khôi phục, giới chuyên gia nhận định nút thắt lớn nhất hiện nay không nằm ở năng lực vận chuyển mà ở tâm lý thận trọng của thị trường bảo hiểm. Các hãng bảo hiểm nhiều khả năng sẽ cần thêm nhiều tháng để đánh giá rủi ro thực tế trước khi mở rộng phạm vi bảo hiểm và hạ mức phí chiến tranh đối với các chuyến tàu qua khu vực.
“Ngành bảo hiểm thực sự cần thấy rằng đây không chỉ là một thỏa thuận trên giấy…Họ cần thấy rằng thỏa thuận này đang được thực hiện và thực sự được duy trì trong một thời gian trước khi chúng ta thấy sự bình thường hóa hoàn toàn của giao thông và việc giảm phí bảo hiểm”, ông Petrakakos cho biết.
Xây dựng lại kho dự trữ
Các chuyên gia cho rằng quá trình khôi phục lưu thông qua eo biển Hormuz sẽ không chỉ xoay quanh dầu mỏ và khí đốt. Các loại hàng hóa có giá trị cao như thiết bị điện tử, hàng tiêu dùng và sản phẩm công nghiệp vận chuyển bằng tàu container cũng có thể được ưu tiên. Trong khi đó, đối với tàu hàng rời chở nguyên liệu thô, tác động của chi phí bảo hiểm có thể ít nghiêm trọng hơn do giá trị hàng hóa trên mỗi chuyến thấp hơn tương đối.
Theo BNP Paribas, yếu tố quan trọng nhất đối với thị trường dầu mỏ hiện nay là mức độ ảnh hưởng mà Iran tiếp tục duy trì tại eo biển Hormuz. Tuy nhiên, Iran có thể sẽ không theo đuổi việc áp đặt cơ chế kiểm soát hoặc thu phí chính thức trong dài hạn, bởi nước này vẫn có những lựa chọn khác để tạo nguồn thu và tận dụng lợi thế địa chính trị của mình.
Đối với thị trường dầu mỏ, trọng tâm đã chuyển từ việc gián đoạn nguồn cung ngay lập tức sang câu hỏi về việc lượng hàng tồn kho đã cạn kiệt có thể được tái tạo nhanh chóng như thế nào.
“Nếu bản ghi nhớ tiếp tục được duy trì và nguồn cung dầu quay trở lại thị trường nhiều hơn, tôi cho rằng giá dầu có thể phục hồi nhẹ, bởi thị trường vẫn có đủ khả năng hấp thụ lượng dầu bổ sung đó…Điều đó đồng nghĩa với việc trường sẽ chủ yếu dao động trong một biên độ hẹp", Aldo Spanjer, Trưởng bộ phận chiến lược hàng hóa tại BNP Paribas nhận định.
Ông cho rằng sau giai đoạn biến động bởi căng thẳng địa chính trị, thị trường dầu có thể chuyển sang trạng thái cân bằng hơn trong năm tới, với giá dao động chủ yếu trong vùng 75-85 USD/thùng khi cả lực mua tích trữ và động lực tăng giá đều dần suy yếu.
