Mở ra không gian phát triển mới cho doanh nghiệp
 |
| TS. Mạc Quốc Anh, Phó chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa TP. Hà Nội |
Với trách nhiệm đại diện cho cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và vừa, tôi cho rằng các Luật về thuế được Quốc hội thông qua tại Kỳ họp thứ 10 vừa qua mang ý nghĩa rất đặc biệt, không chỉ ở khía cạnh kỹ thuật lập pháp, mà quan trọng hơn là thể hiện một bước chuyển mạnh mẽ trong tư duy quản trị quốc gia: từ “quản lý - thu” sang “đồng hành - nuôi dưỡng nguồn thu”.
Trong nhiều năm, cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ và cá nhân kinh doanh, thường xuyên phản ánh những “điểm nghẽn” lớn nhất không nằm ở ý chí làm ăn, mà nằm ở chi phí tuân thủ thuế, thủ tục hành chính rườm rà và sự thiếu ổn định, thiếu dự báo của chính sách. Chính vì vậy, việc Quốc hội ban hành và sửa đổi đồng bộ các luật thuế lần này đã tạo ra một xung lực chính sách tích cực, giúp tháo gỡ nhiều vướng mắc tồn tại kéo dài, đồng thời mở ra dư địa phát triển mới cho khu vực kinh tế tư nhân.
Trước hết, các quy định ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp đối với lĩnh vực khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số là một tín hiệu chính sách rất đáng ghi nhận. Lần đầu tiên, chính sách thuế không chỉ dừng lại ở việc khuyến khích đầu tư theo ngành nghề truyền thống, mà đã đặt trọng tâm vào chất lượng tăng trưởng, vào năng lực công nghệ và tri thức. Điều này đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh Việt Nam đang bước vào giai đoạn cạnh tranh phát triển mới, nơi doanh nghiệp không thể lớn mạnh chỉ dựa vào lao động giá rẻ hay khai thác tài nguyên.
Với doanh nghiệp nhỏ và vừa, ưu đãi thuế cho hoạt động nghiên cứu - phát triển, đầu tư công nghệ, chuyển đổi số không chỉ giúp giảm gánh nặng chi phí, mà quan trọng hơn là tạo động lực để họ dám đầu tư cho tương lai, dám thay đổi mô hình kinh doanh, nâng cao năng suất và khả năng tham gia chuỗi giá trị. Từ góc độ Hiệp hội, chúng tôi nhìn thấy rất rõ: khi chính sách thuế “đứng về phía đổi mới”, doanh nghiệp sẽ mạnh dạn đổi mới hơn và Nhà nước cũng sẽ có được một khu vực kinh tế năng động, có sức chống chịu tốt hơn trước biến động toàn cầu.
Thứ hai, việc điều chỉnh, đơn giản hóa các quy định về thuế giá trị gia tăng, đặc biệt là bỏ yêu cầu kê khai chi tiết thuế giá trị gia tăng đầu vào trong một số trường hợp là một cải cách mang tính “giải phóng” rất lớn đối với doanh nghiệp. Trên thực tế, không ít doanh nghiệp nhỏ và vừa, nhất là trong lĩnh vực thương mại, dịch vụ, luôn lo ngại rủi ro bị truy thu, xử phạt không phải vì gian lận, mà vì sai sót thủ tục, thiếu chứng từ, thiếu năng lực kế toán chuyên sâu.
Khi thủ tục được đơn giản hóa, chi phí tuân thủ giảm xuống, doanh nghiệp có thể tập trung nguồn lực cho sản xuất - kinh doanh thay vì đối phó với giấy tờ. Về mặt vĩ mô, điều này còn góp phần cải thiện môi trường đầu tư, nâng cao chỉ số năng lực cạnh tranh quốc gia, bởi một hệ thống thuế hiện đại không chỉ thu đúng, thu đủ, mà còn phải thu thông minh và thu thân thiện.
Thứ ba, việc nâng ngưỡng chịu thuế đối với hộ và cá nhân kinh doanh là một quyết định chính sách rất nhân văn và thực tiễn. Trong bối cảnh chi phí sinh hoạt, chi phí đầu vào tăng cao, nhiều hộ kinh doanh thực chất đang hoạt động ở quy mô rất nhỏ, thu nhập bấp bênh, nhưng vẫn phải gánh nghĩa vụ thuế tương đối nặng so với khả năng chịu đựng. Việc điều chỉnh ngưỡng chịu thuế không chỉ giúp giảm áp lực tài chính trước mắt, mà còn tạo ra tâm lý tích cực, khuyến khích hộ kinh doanh minh bạch hóa hoạt động, từng bước chuyển đổi sang mô hình doanh nghiệp khi đủ điều kiện.
Tuy nhiên, để các quy định tiến bộ này thực sự đi vào cuộc sống, theo tôi, cần đặc biệt chú trọng khâu tổ chức thực thi. Cơ quan thuế các cấp cần tiếp tục đổi mới phương thức quản lý theo hướng hỗ trợ, hướng dẫn, đồng hành với doanh nghiệp; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số; tăng tính dự báo và ổn định của chính sách. Đồng thời, các hiệp hội doanh nghiệp cũng phải chủ động hơn trong việc phổ biến chính sách, tư vấn, phản biện và kiến nghị điều chỉnh kịp thời từ thực tiễn.
Có thể khẳng định rằng, các Luật về thuế được Quốc hội thông qua tại Kỳ họp thứ 10 vừa qua đã tháo gỡ một loạt “nút thắt” quan trọng, mở ra không gian phát triển mới cho doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ và cá nhân kinh doanh. Đây không chỉ là sự hỗ trợ trước mắt, mà còn là đầu tư dài hạn cho sức khỏe của nền kinh tế, cho niềm tin của cộng đồng doanh nhân và cho khát vọng phát triển bền vững của đất nước trong giai đoạn mới.
Chính sách thuế là động lực để doanh nghiệp bứt phá
 |
| TS. Tô Hoài Nam, Phó chủ tịch thường trực kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam |
Việc Quốc hội ban hành, sửa đổi đồng bộ các luật về thuế như Luật Quản lý thuế, Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp, Luật Thuế thu nhập cá nhân, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều Luật Thuế giá trị gia tăng… đã hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, tháo gỡ nhiều điểm nghẽn, mang lại thuận lợi cho doanh nghiệp, tạo dư địa để doanh nghiệp phục hồi và phát triển, tạo ra không gian phát triển mới cho cộng đồng doanh nghiệp, góp phần giúp doanh nghiệp từng bước thực sự trở thành động lực trung tâm của tăng trưởng kinh tế. Trên một số phương diện cơ bản sau:
Thứ nhất, với quy định về quản lý thuế rõ ràng, chuẩn hóa quy trình kê khai, hoàn thuế, quyết toán, ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số, hóa đơn điện tử… tạo môi trường thuế minh bạch, đồng bộ, nhất quán hơn, giúp doanh nghiệp yên tâm lập kế hoạch đầu tư dài hạn, giảm rủi ro pháp lý và giảm tình trạng “chi phí không chính thức”, giảm chi phí tuân thủ, tạo môi trường kinh doanh minh bạch và ổn định.
Thứ hai, việc điều chỉnh thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp theo hướng hợp lý, cùng với cơ chế ưu đãi cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực ưu tiên… giúp giảm gánh nặng chi phí, gia tăng nguồn lực tái đầu tư, mở rộng quy mô sản xuất. Điều này góp phần thay đổi nhận thức: thuế không chỉ là công cụ thu ngân sách, mà đã trở thành công cụ khuyến khích phát triển.
Thứ ba, Luật Quản lý thuế mới buộc doanh nghiệp nâng cao tính chuyên nghiệp trong hạch toán, minh bạch tài chính, sử dụng hệ thống kế toán - dữ liệu hiện đại. Điều này vừa đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước, vừa giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh, tiếp cận vốn, đối tác và thị trường quốc tế thuận lợi hơn. Nó có ý nghĩa khuyến khích doanh nghiệp chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo và chuẩn hóa quản trị.
Thứ tư, các cơ chế miễn, giảm, gia hạn thuế trong từng giai đoạn phù hợp với bối cảnh kinh tế đã giúp doanh nghiệp vượt qua khó khăn, duy trì dòng tiền, bảo toàn lực lượng lao động, từ đó góp phần ổn định kinh tế vĩ mô và an sinh xã hội. Nếu triển khai, thực thi hiệu quả sẽ tạo động lực mở rộng đầu tư, sản xuất và tạo việc làm.
Thứ năm, hệ thống thuế được hoàn thiện theo hướng chống chuyển giá, chống thất thu, mở rộng cơ sở thuế, tăng cường thanh tra theo rủi ro… giúp tạo sân chơi bình đẳng giữa doanh nghiệp lớn và nhỏ, doanh nghiệp trong nước và FDI, hạn chế cạnh tranh không lành mạnh và thúc đẩy sự công bằng giữa các chủ thể kinh doanh.
Giảm chi phí, kích thích khởi nghiệp - đổi mới sáng tạo
 |
| Bà Lê Thị Yến, Giám đốc Công ty TNHH Tư vấn thuế Hà Nội |
Chính sách thuế mới đưa ra nhiều ưu đãi nhằm thúc đẩy khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo và doanh nghiệp nhỏ và vừa. Theo đó, doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, công ty quản lý quỹ đầu tư khởi nghiệp sáng tạo và các tổ chức trung gian hỗ trợ được miễn thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) trong 2 năm đầu, giảm 50% số thuế phải nộp trong 4 năm tiếp theo đối với thu nhập từ hoạt động khởi nghiệp đổi mới sáng tạo; doanh nghiệp nhỏ và vừa được miễn thuế TNDN trong 3 năm kể từ ngày được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp lần đầu theo khoản 1, 4 Điều 10 Nghị quyết 198/2025/QH15 (có hiệu lực từ ngày 17/5/2025). Các ưu đãi này trực tiếp khuyến khích hoạt động khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo và giúp giảm đáng kể gánh nặng tài chính ban đầu cho doanh nghiệp mới, doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Luật cũng mở rộng đối tượng và ngành, nghề được ưu đãi thuế TNDN. Theo Điều 12 Chương III Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp số 67/2025/QH15 (có hiệu lực từ ngày 1/10/2025), các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực công nghệ cao, khoa học - công nghệ, công nghệ số, trung tâm dữ liệu trí tuệ nhân tạo, nông nghiệp công nghệ cao, công nghiệp hỗ trợ, sản xuất gắn với bảo vệ môi trường… đều thuộc diện ưu đãi thuế TNDN. Quy định này tạo động lực để doanh nghiệp đẩy mạnh đầu tư vào các lĩnh vực mới, tăng cường ứng dụng khoa học – công nghệ, qua đó nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.
Bên cạnh đó, Luật đa dạng hoá hình thức ưu đãi và hỗ trợ đầu tư cho doanh nghiệp. Cụ thể, Điều 14 Luật Đầu tư số 143/2025/QH15 có hiệu lực từ 1/3/2026 quy định: Doanh nghiệp được hưởng nhiều hình thức ưu đãi như ưu đãi thuế TNDN (giảm thuế suất, miễn/giảm thuế), ưu đãi về thuế nhập khẩu, ưu đãi về tiền sử dụng đất/thuê đất, ưu đãi về khấu hao nhanh, tăng chi phí được trừ khi tính thuế, hỗ trợ phát triển hạ tầng kỹ thuật - xã hội, hỗ trợ đào tạo nguồn nhân lực, hỗ trợ tín dụng, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số… tạo môi trường kinh doanh hấp dẫn, giảm chi phí, tăng năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.
Chính sách miễn, giảm thuế, phí, lệ phí đa dạng, mở rộng đối tượng và linh hoạt theo từng giai đoạn. Nhiều chính sách miễn, giảm thuế linh hoạt, kịp thời, như miễn lệ phí môn bài từ 1/1/2026, miễn giảm thuế thu nhập cá nhân, thuế TNDN cho chuyển nhượng cổ phần công ty khởi nghiệp sáng tạo, miễn/lùi thời gian nộp thuế cho các doanh nghiệp gặp khó khăn bởi chính sách vĩ mô…, góp phần giảm gánh nặng tài chính, tăng vốn đầu tư cho doanh nghiệp…
Như vậy, sự đồng bộ trong hệ thống chính sách thuế mới và bổ sung các quy định ưu đãi rất rõ ràng, minh bạch, dễ tiếp cận đã và đang tạo điều kiện thuận lợi rất lớn cho doanh nghiệp phát triển ở nhiều mặt: giảm chi phí, tăng năng lực cạnh tranh, kích thích khởi nghiệp - đổi mới sáng tạo, nâng cao trình độ quản trị, ứng dụng công nghệ và mở rộng quy mô kinh doanh.
