Điện gió ngoài khơi cần chia sẻ rủi ro, điện sinh khối chờ cơ chế giá

Chia sẻ rủi ro thừa công suất không phải lỗi chủ đầu tư

Thảo luận tại hội trường Quốc hội chiều 3/11 về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực, đại biểu Trần Văn Tuấn (Bắc Ninh) cho rằng, điện gió ngoài khơi (offshore wind) là lĩnh vực có tiềm năng lớn nhưng cũng có những đặc thù đầu tư phức tạp, đòi hỏi vốn rất lớn, thời gian chuẩn bị và thu hồi vốn dài, công nghệ cao ...

Trong khi đó, hạ tầng cảng biển, truyền tải điện và đấu nối chưa đồng bộ, cùng những biến động về tỷ giá, lãi suất, giá thiết bị và chi phí xây dựng khiến khả năng huy động, tiêu thụ điện trong suốt thời gian vận hành dự án khó dự báo.

Luật Điện lực năm 2024 đã có một số cơ chế ưu đãi đối với dự án điện gió ngoài khơi, trong đó có cơ chế sản lượng điện hợp đồng tối thiểu dài hạn đối với dự án bán điện lên hệ thống điện quốc gia. Nghị định 58/2025/NĐ-CP cụ thể hóa mức sản lượng điện hợp đồng tối thiểu bằng 80% trong thời hạn trả nợ gốc vốn vay, nhưng không quá 15 năm.

Tuy nhiên, theo đại biểu Trần Văn Tuấn, quy định về tỷ lệ sản lượng điện hợp đồng tối thiểu chưa đủ nếu không xác định rõ chủ thể chịu trách nhiệm mua điện, thanh toán và chia sẻ rủi ro khi dự án không được huy động điện do nguyên nhân khách quan.

Thực tế có thể xảy ra trường hợp nhà máy đã hoàn thành đầu tư, đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn kỹ thuật và sẵn sàng phát điện nhưng không thể phát hết công suất do đường dây truyền tải chậm tiến độ, lưới điện quá tải hoặc hạn chế trong vận hành hệ thống. Nếu toàn bộ rủi ro này chuyển sang nhà đầu tư, cam kết về sản lượng điện hợp đồng tối thiểu sẽ giảm đáng kể ý nghĩa.

Đại biểu đề nghị bổ sung quy định về trách nhiệm của bên mua điện được cơ quan có thẩm quyền chỉ định trong việc đàm phán, ký kết và thực hiện hợp đồng mua bán điện, bảo đảm sản lượng điện hợp đồng tối thiểu dài hạn theo tỷ lệ và thời hạn do Chính phủ quy định.

Trường hợp dự án đã sẵn sàng phát điện nhưng bị huy động hạn chế hoặc giảm công suất do nguyên nhân từ hệ thống truyền tải, bên mua điện hoặc nguyên nhân khách quan khác không do lỗi của nhà đầu tư, cần có cơ chế thanh toán bù đắp chi phí hợp lý hoặc chia sẻ rủi ro theo hợp đồng và quy định của Chính phủ.

Đại biểu nhấn mạnh, đề xuất này không đồng nghĩa với việc buộc Nhà nước hoặc EVN mua điện bằng mọi giá, cũng không phải thanh toán cho sản lượng điện mà dự án không thể phát do thiếu gió hoặc lỗi của chủ đầu tư. Điều cần thiết là phân định rõ rủi ro thuộc trách nhiệm của nhà đầu tư và rủi ro thuộc hệ thống điện, bên mua điện hoặc cơ quan nhà nước.

Cùng với cơ chế mua bán điện, đại biểu đề nghị hợp đồng đối với dự án điện gió ngoài khơi phải làm rõ sản lượng điện hợp đồng tối thiểu, thời hạn áp dụng, trách nhiệm mua và thanh toán, cơ chế xử lý khi bị cắt giảm công suất không do lỗi của nhà đầu tư, nguyên tắc điều chỉnh giá khi tỷ giá, lãi suất và chi phí đầu vào biến động lớn, cũng như cơ chế bảo đảm thanh toán và giải quyết tranh chấp.

Ở góc độ hoàn thiện khung pháp lý, đại biểu Lê Đào An Xuân (Đắk Lắk) lưu ý dự thảo còn một số nội dung cần làm rõ đối với cơ chế phát triển điện gió ngoài khơi. Chẳng hạn, quy định cho phép dự án điện gió ngoài khơi quy mô lớn không phải đấu thầu nhưng chưa xác định tiêu chí thế nào là quy mô lớn, trong khi nội dung này được giao cho văn bản dưới luật.

Đại biểu đề nghị luật quy định tiêu chí khung về công suất tối thiểu, năng lực tài chính, công nghệ, đồng thời bổ sung yêu cầu công khai và cơ chế hậu kiểm để tránh nguy cơ thiếu minh bạch, giữ chỗ hoặc hạn chế cạnh tranh.

Một vấn đề khác là quy định chuyển tiếp. Theo đại biểu, việc dự thảo bãi bỏ kế hoạch thực hiện quy hoạch và thay bằng chương trình, dự án thực hiện quy hoạch nhưng chưa có quy định chuyển tiếp có thể ảnh hưởng đến các địa phương đang triển khai.

Riêng Đắk Lắk có 42 dự án điện gió giai đoạn 2025-2030 với tổng công suất 2.794 MW trong kế hoạch đang điều chỉnh. Nếu không có cơ chế chuyển tiếp, địa phương có nguy cơ phải làm lại hồ sơ. Đại biểu cũng đề nghị làm rõ giá trị pháp lý của các văn bản địa phương đã chấp thuận cho nhà đầu tư tiếp cận, lắp đặt cột đo gió và khảo sát dự án trước đây.

Điện sinh khối: Cần cơ chế giá để khơi thông nguồn phụ phẩm nông nghiệp

Trong khi điện gió ngoài khơi cần cơ chế phân bổ rủi ro đủ rõ để thu hút nguồn vốn lớn, với điện sinh khối, vấn đề được đại biểu Đoàn Hùng Vũ (Đồng Tháp) đặt ra là sự thiếu vắng cơ chế giá cụ thể, khiến nhà đầu tư chưa có đủ cơ sở để tính toán hiệu quả dự án.

Đại biểu đề nghị khai thác tối đa phụ phẩm nông nghiệp để sản xuất điện, đặc biệt là rơm rạ. Luật Bảo vệ môi trường đã quy định phụ phẩm nông nghiệp phải được thu gom để làm nhiên liệu sản xuất năng lượng, không được đốt ngoài trời gây ô nhiễm. Nghị quyết 70 của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia cũng đặt yêu cầu khai thác tối đa điện đồng phát sinh khối, đồng thời cho phép các nguồn điện sinh khối, điện rác phát triển không bị giới hạn bởi quy mô quy hoạch.

Tuy nhiên, theo đại biểu, dự thảo Luật Điện lực sửa đổi mới đề cập cơ chế đặc thù cho phát triển điện rác, chưa có cơ chế giá cho điện sinh khối mà giao Chính phủ quyết định theo yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội trong từng thời kỳ.

"Khi chính sách chưa rõ ràng, nhà đầu tư khó yên tâm bỏ vốn xây dựng nhà máy điện từ phụ phẩm nông nghiệp; trong khi nông dân không được đốt rơm rạ nhưng vẫn có thể còn lượng lớn phụ phẩm chưa tìm được thị trường tiêu thụ", đại biểu nói.

Để giải quyết vấn đề này, đại biểu đề nghị bổ sung điện sinh khối, khí sinh học sử dụng phụ phẩm nông nghiệp và chất thải chăn nuôi vào nhóm được áp dụng cơ chế đặc thù bên cạnh điện rác. Đồng thời, cần luật hóa nguyên tắc giá điện phản ánh đầy đủ chi phí thu gom nhiên liệu, có thành phần giá nhiên liệu được điều chỉnh theo biến động thực tế và ổn định trong suốt thời hạn hợp đồng mua bán điện.

Đại biểu cũng đề nghị xem xét ưu đãi giá điện đối với hoạt động bơm, tưới, sấy và bảo quản nông sản tại các vùng sản xuất tập trung, vùng chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp. Đây là những hoạt động tiêu thụ điện gắn trực tiếp với mục tiêu phát triển nông nghiệp xanh, trong đó có Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại Đồng bằng sông Cửu Long.

Minh Minh