Thông quan trước, kiểm tra sau
Tại phiên thảo luận hội trường chiều 5/8 - Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất - Quốc hội khoá XVI - về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan, đại biểu Quốc hội Tô Ái Vang (đoàn TP. Cần Thơ) cho biết, hiện nay, nông - thuỷ sản Việt Nam xuất khẩu liên tục tăng trưởng, vươn lên nhóm các quốc gia xuất khẩu hàng đầu trên thế giới các mặt hàng gạo, rau quả, sầu riêng, thủy sản...
Trong đó, vùng Đồng bằng sông Cửu Long - với sự đóng góp quan trọng của tỷ trọng rất lớn lúa gạo, trái cây và cá tra xuất khẩu của cả nước - đóng vai trò là bệ đỡ an ninh lương thực và kinh tế nông nghiệp của quốc gia.
Tuy nhiên, đại biểu phản ánh, xuất khẩu nông - thuỷ sản của Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức, trong đó có vấn đề thời gian thông quan kéo dài khiến các mặt hàng dễ hư hỏng gặp rủi ro, rất cần Luật Hải quan sửa đổi lần này quan tâm.
Tại điểm 1 khoản 20 Điều 1 dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan đang trình Quốc hội (sửa đổi, bổ sung một số Điều 65 Luật Hải quan hiện hành) quy định: Hàng hóa vận chuyển chịu sự giám sát hải quan phải được vận chuyển đúng tuyến đường, đúng cửa khẩu, đúng thời hạn.
Từ đó, đại biểu Tô Ái Vang kiến nghị dự thảo luật xem xét bổ sung quy định riêng cho phép hàng hóa nông sản, thủy sản tươi sống được áp dụng cơ chế "luồng xanh" ưu tiên, bao gồm cơ chế thông quan trước, kiểm tra sau dựa trên kết quả đánh giá rủi ro điện tử và chứng nhận xuất xứ, kiểm dịch tự động từ hệ thống một cửa quốc gia.
Tại điểm 1c khoản 23 Điều 1 dự thảo Luật (sửa đổi, bổ sung Điều 74 Luật Hải quan hiện hành) quy định: Trong thời hạn 10 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ đề nghị kiểm tra giám sát, hải quan khu vực phải thông báo cho chủ thể quyền sở hữu trí tuệ hoặc người được ủy quyền hợp pháp về việc chấp nhận đề nghị, bổ sung hay là từ chối đơn.
Theo đại biểu, quy định thời hạn 10 ngày làm việc để hải quan khu vực phản hồi hồ sơ kiểm tra giám sát sở hữu trí tuệ là chưa hoàn toàn hợp lý trong bối cảnh tốc độ thông quan nhanh của thương mại quốc tế, dễ gây ùn tắc hàng hóa và làm gia tăng chi phí lưu kho bãi của doanh nghiệp.
"Việc tiếp nhận và kiểm tra tính hợp lệ về mặt hình thức của hồ sơ sở hữu trí tuệ, trong thời đại số hóa như hiện nay không đòi hỏi quỹ thời gian dài đến 10 ngày làm việc", đại biểu nhấn mạnh và đề nghị rút ngắn thời hạn xử lý thông báo giảm xuống còn 3 đến 5 ngày làm việc, hoặc nhanh hơn đối với trường hợp áp dụng biện pháp khẩn cấp.
Đồng thời, xem xét bổ sung quy định áp dụng xử lý hồ sơ trực tuyến ngay khi nhận đủ dữ liệu trên hệ thống một cửa quốc gia.
Hoàn thiện thể chế phát triển hải quan số
Đóng ý kiến xây dựng dự thảo Luật, ĐBQH Tráng A Dương (đoàn Lào Cai) đề nghị hoàn thiện thể chế phát triển hải quan số và nâng cao hiệu quả phối hợp trong quản lý hải quan.
Đối với các địa phương có cửa khẩu, đại biểu đề nghị tiếp tục hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa cơ quan hải quan với chính quyền địa phương và giữa các tỉnh có cửa khẩu; chia sẻ dữ liệu, điều tiết dung lượng hàng hóa, xử lý ùn tắc và kết nối hạ tầng bao gồm hoạt động thông quan thông suốt và hiệu quả.
| |
ĐBQH Tráng A Dương (đoàn Lào Cai) |
Bên cạnh đó, sau khi tổ chức hệ thống theo mô hình hải quan khu vực, đại biểu đề nghị Chính phủ quan tâm chỉ đạo tăng cường cơ chế phối hợp giữa hải quan khu vực với UBND các tỉnh, thành phố trong việc rà soát trụ sở làm việc, quỹ đất, địa điểm kiểm tra, giám sát hải quan và hạ tầng kỹ thuật theo quy hoạch được cấp có thẩm quyền phê duyệt.
"Việc rà soát này sẽ tạo điều kiện để hải quan khu vực ổn định, đáp ứng yêu cầu quản lý, yêu cầu phát triển hải quan số, nâng cao hiệu quả thông qua phát triển kinh tế - xã hội cửa khẩu", đại biểu nói.
Đồng thời, đề nghị Chính phủ tiếp tục rà soát các văn bản quy định chi tiết để đảm bảo thống nhất với pháp luật về dữ liệu, giao dịch điện tử và quản lý chuyên ngành, để tiếp tục đơn giản hóa thủ tục hành chính, giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.
Không yêu cầu doanh nghiệp cung cấp dữ liệu mà cơ quan nhà nước đã có
Trong khi đó, ĐBQH Lê Thị Thanh Lam (Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn Đại biểu Quốc hội TP. Cần Thơ) cho rằng, để Luật có hiệu lực thi hành phù hợp với thực tế, đề nghị bổ sung vào luật nguyên tắc:
“Cơ quan hải quan không được yêu cầu người khai hải quan cung cấp lại các thông tin, dữ liệu hay chứng từ mà cơ quan nhà nước đã có hoặc có thể khai thác được từ cơ chế một cửa quốc gia và các cơ sở dữ liệu quốc gia đã được chia sẻ”.
Các cơ quan quản lý nhà nước phối hợp, chia sẻ kết quả kiểm tra, tránh kiểm tra trùng lặp cùng một nội dung đối với 1 lô hàng, tránh lãng phí thời gian và hư hỏng hàng hóa, trừ trường hợp có vi phạm hoặc rủi ro.
| |
ĐBQH Lê Thị Thanh Lam (đoàn TP Cần Thơ) |
Đồng thời, đại biểu đề nghị Ban soạn thảo nghiên cứu cơ chế quản lý phù hợp (dựa trên quản lý rủi ro, ứng dụng công nghệ thông tin, như thủ tục hải quan điện tử rút gọn) đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu qua nền tảng thương mại điện tử, do đặc thù của loại hàng hóa này là số lượng giao dịch lớn, giá trị từng đơn hàng nhỏ, yêu cầu luân chuyển nhanh. Nếu áp dụng quy trình như hàng hóa truyền thống có thể gây ách tắc tại cửa khẩu.
Hải quan số phải đo bằng thời gian hàng được giải phóng
Trước đó, tại buổi thảo luận tổ chiều 3/8 về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan, ĐBQH Trần Mạnh Huy (đoàn Tp.Đà Nẵng) cho rằng, dự thảo không chỉ sửa thủ tục mà đang trao cho hệ thống số khả năng tác động trực tiếp đến quyền, nghĩa vụ và chi phí của doanh nghiệp.
Theo đại biểu, hải quan số không được đo bằng số biểu mẫu đã đưa lên mạng mà phải đo bằng thời gian hàng được giải phóng, số dữ liệu không còn phải khai lại, số cuộc kiểm tra được giảm và tỉ lệ gian lận được phát hiện chính xác.
Muốn vậy, luật phải xác lập nguyên tắc một lần khai báo. Dữ liệu đã có trong cơ quan Nhà nước phải được dùng lại. Khi hệ thống lỗi hoặc dữ liệu giữa các cơ quan không thống nhất, doanh nghiệp không thể trở thành bên gánh nặng chịu toàn bộ chi phí.
"Một đạo luật hải quan số phải đồng thời là đạo luật về trách nhiệm số, cạnh tranh công bằng và khả năng tiếp cận của mọi người", đại biểu nhấn mạnh.