Luật Hải quan được sửa đổi lần này có nội dung hoàn thiện cơ sở pháp lý cho hoạt động thương mại điện tử xuyên biên giới (Ảnh minh hoạ)
Sáng 3/8, tại Kỳ họp không thường lệ lần thứ Nhất - Quốc hội khoá XVI, Quốc hội nghe Tờ trình và Thẩm tra dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan.
Trình bày Tờ trình, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, dự thảo Luật gồm 4 điều, tập trung sửa đổi một số quy định của Luật Hải quan và các luật có liên quan, trong đó sửa đổi, bổ sung 15 điều để phù hợp với chức danh, tên gọi, chức năng, nhiệm vụ theo mô hình tổ chức bộ máy mới sau sắp xếp tổ chức bộ máy nhà nước.
Cải cách mạnh mẽ thủ tục hành chính trong lĩnh vực hải quan
Các nội dung sửa đổi tập trung vào 4 nhóm chính sách lớn:
Thứ nhất là tiếp tục cải cách mạnh mẽ thủ tục hành chính và thúc đẩy chuyển đổi số trong lĩnh vực hải quan. Sửa đổi các quy định về hồ sơ hải quan, cơ chế một cửa quốc gia, quản lý rủi ro, quản lý tuân thủ. Đơn giản hóa một số điều kiện kinh doanh, cắt giảm các thủ tục không còn phù hợp, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn trong toàn bộ quy trình nghiệp vụ hướng tới thực hiện đầy đủ hải quan số.
Thứ hai, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước. Giao Chính phủ và Bộ Tài chính quy định chi tiết một số nội dung thuộc thẩm quyền để đảm bảo tính chủ động, linh hoạt trong tổ chức thực hiện, phù hợp với yêu cầu cải cách hành chính và mô hình tổ chức bộ máy mới.
Thứ ba, bổ sung các quy định nhằm đáp ứng các yêu cầu quản lý trong bối cảnh mới về kiểm định hải quan, quản lý tuân thủ, kiểm tra, giám sát đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu qua nền tảng thương mại điện tử; hoàn thiện các quy định về kho ngoại quan, hàng miễn thuế, hàng hóa trung chuyển và một số nội dung phục vụ phát triển khu thương mại tự do, trung tâm logistics và các mô hình kinh tế mới.
Thứ tư, sửa đổi, hoàn thiện các quy định để đảm bảo tính thống nhất của hệ thống pháp luật, phù hợp với thực tiễn quản lý như rà soát, điều chỉnh các quy định liên quan đến tổ chức bộ máy, chức danh, thẩm quyền, trách nhiệm của các cơ quan có liên quan. Đồng thời sửa đổi, bổ sung một số quy định của Luật Sở hữu trí tuệ và một số luật khác để đảm bảo tính đồng bộ trong quá trình triển khai thực hiện.
Bên cạnh đó, dự thảo cũng bãi bỏ những quy định không còn phù hợp hoặc được điều chỉnh tại các luật khác, góp phần đơn giản hóa, hệ thống hóa hệ thống pháp luật, giảm chồng chéo và nâng cao hiệu quả thi hành, tạo điều kiện để các cơ quan quản lý nhà nước, cộng đồng doanh nghiệp và các tổ chức, cá nhân có liên quan chuẩn bị đầy đủ các điều kiện để triển khai thực hiện.
“Việc sửa đổi, bổ sung Luật Hải quan lần này có ý nghĩa quan trọng trong việc tiếp tục hoàn thiện thể chế, hiện đại hóa công tác quản lý hải quan, tạo môi trường thuận lợi cho đầu tư, sản xuất kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, đồng thời đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội và hội nhập quốc tế trong giai đoạn tới”, Bộ trưởng nhấn mạnh.
 |
Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trình bày dự án Luật sáng 3/8 (Ảnh: Đức Thanh) |
Về các nội dung sửa đổi, bổ sung, dự thảo bổ sung trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân khi quy hoạch, thiết kế xây dựng liên quan đến khu thương mại tự do; Chính phủ quy định chi tiết về địa điểm làm thủ tục hải quan; bổ sung thời điểm để xác định thời hạn khai bổ sung (trước thời điểm dừng đưa hàng qua khu vực giám sát); đối với trường hợp khai bổ sung quá thời hạn hoặc khai bổ sung theo yêu cầu của cơ quan hải quan thì bị xử phạt theo quy định của pháp luật.
Chính phủ cũng đề xuất sửa đổi, bổ sung Điều 58 theo hướng quy định doanh nghiệp kinh doanh kho bãi cảng chịu trách nhiệm thực hiện việc tiêu hủy đối với hàng hóa gây ô nhiễm môi trường trong trường hợp không xác định được chủ phương tiện vận tải, người điều khiển phương tiện vận tải hoặc người được chủ phương tiện vận tải ủy quyền. Cơ quan Hải quan chủ trì thực hiện giám sát việc tiêu hủy.
Cùng với đó, bổ sung quy định cơ quan hải quan chủ động tạm dừng làm thủ tục hải quan; nếu trong quá trình thực hiện kiểm tra, giám sát và kiểm soát phát hiện căn cứ rõ ràng để nghi ngờ hàng hóa quá cảnh là hàng hóa giả mạo về sở hữu trí tuệ.
Về quy định kiểm tra sau thông quan, dự thảo Luật bổ sung nguyên tắc kiểm tra sau thông quan được thực hiện trên cơ sở áp dụng quản lý rủi ro, quản lý tuân thủ và ứng dụng công nghệ số; hợp nhất thủ tục kiểm tra sau thông quan tại trụ sở người khai hải quan và kiểm tra sau thông quan tại trụ sở doanh nghiệp; điều chỉnh thời hạn kiểm tra sau thông quan và gia hạn thời hạn kiểm tra sau thông quan từ “10 ngày làm việc” thành “tối đa là 20 ngày”; quy định về nguyên tắc thực hiện kiểm tra sau thông quan và giao Chính phủ quy định chi tiết nội dung này.
Đề nghị chỉ yêu cầu xác thực định danh điện tử một lần
Trình bày Báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu cho biết, Ủy ban tán thành sự cần thiết ban hành và phạm vi sửa đổi, bổ sung của dự án Luật nhằm kịp thời thể chế hóa các nghị quyết, kết luận của Đảng và tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn, đáp ứng yêu cầu đổi mới hoạt động hải quan.
 |
Cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục hoàn thiện quy định chi tiết về quản lý hải quan đối với thương mại điện tử xuyên biên giới, bảo đảm cơ chế kết nối, chia sẻ dữ liệu; tiếp tục rà soát các nội dung giao Chính phủ quy định chi tiết, bảo đảm phân định rõ phạm vi, tránh chồng lấn và thuận lợi trong quá trình triển khai
Đối với một số nội dung cụ thể, đa số ý kiến trong Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tán thành với quy định yêu cầu tổ chức, cá nhân tại Việt Nam khi mua, bán hàng hóa với nước ngoài qua nền tảng thương mại điện tử phải thực hiện xác thực định danh điện tử.
Tuy nhiên, "đề nghị nghiên cứu quy định theo hướng việc xác thực định danh điện tử chỉ thực hiện một lần đối với mỗi tài khoản và được sử dụng thống nhất cho các giao dịch phát sinh trên tài khoản đó", ông Hiếu nói.
Về quản lý rủi ro và quản lý tuân thủ, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tán thành bổ sung quy định về quản lý tuân thủ nhằm hoàn thiện cơ sở pháp lý cho quản lý hải quan hiện đại và khuyến khích người khai hải quan tự nguyện tuân thủ pháp luật.
Tuy nhiên, một số nội dung giữa quy định về quản lý rủi ro và quản lý tuân thủ còn trùng lặp, vì vậy đề nghị tiếp tục rà soát, làm rõ tính đặc thù của từng hoạt động nghiệp vụ; đồng thời, bổ sung quy định về trách nhiệm của cơ quan hải quan trong việc kiểm chứng kết quả đánh giá và cơ chế để người khai hải quan được giải trình, khiếu nại khi có căn cứ cho rằng kết quả đánh giá chưa chính xác.
Cơ quan thẩm tra cũng tán thành việc sửa đổi quy định về đại lý làm thủ tục hải quan theo hướng bãi bỏ các điều kiện đầu tư, kinh doanh, phù hợp với Luật Đầu tư và chủ trương cải cách thủ tục hành chính.
Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra cho rằng quy định giao Bộ trưởng Tài chính quy định tiêu chuẩn và quản lý hoạt động của đại lý làm thủ tục hải quan, nhân viên đại lý làm thủ tục hải quan chưa thể hiện rõ quan điểm quản lý bằng kết nối hệ thống, giám sát và hậu kiểm.
Do đó, đề nghị cân nhắc quy định theo hướng trên cơ sở quy định của Bộ trưởng Tài chính ban hành tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật đối với hoạt động đại lý làm thủ tục hải quan và nhân viên đại lý làm thủ tục hải quan, cơ quan có thẩm quyền sẽ xây dựng quy trình, thủ tục để quản lý nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác hậu kiểm.
Theo Tờ trình của Chính phủ, dự thảo Luật dự kiến có hiệu lực thi hành từ ngày 1/5/2027.
