Phối cảnh dự án đường Vành đai 5 Vùng Thủ đô
Chính phủ đề xuất 10 cơ chế đặc thù
Sáng 6/8, tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất - Quốc hội khoá XVI, Quốc hội nghe tờ trình và báo cáo thẩm tra Chủ trương đầu tư dự án đầu tư xây dựng đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội.
Thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ trình bày tờ trình, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết, mục tiêu đầu tư dự án nhằm hình thành tuyến đường vành đai cao tốc hiện đại, đồng bộ, kết nối hiệu quả giữa Thủ đô Hà Nội với các địa phương trong vùng, khu đô thị, khu công nghiệp và khu trung tâm logistics.
Bộ trưởng nhấn mạnh, việc sớm đầu tư Dự án là cấp thiết nhằm đáp ứng nhu cầu vận tải, mở rộng không gian phát triển, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng an ninh và giảm áp lực giao thông, ô nhiễm môi trường.
Về phạm vi, quy mô, dự án có chiều dài đầu tư khoảng 349km, đi qua địa bàn 07 địa phương: Hà Nội, Ninh Bình, Hưng Yên, Hải Phòng, Bắc Ninh, Thái Nguyên và Phú Thọ.
Tuyến chính cao tốc quy mô 6 làn xe, tốc độ thiết kế 100 - 120km/h; đường song hành quy mô tối thiểu 2 làn xe, tốc độ thiết kế 60 - 80km/h.
Với với phần tuyến chính cao tốc: đầu tư khoảng 116km đoạn tuyến phía Đông (từ cầu Thái Hà đến cao tốc Bắc Giang Lạng Sơn) có nhu cầu vận tải cao, có tiềm năng mở rộng không gian phát triển đô thị, công nghiệp, dịch vụ, logistics, phù hợp khả năng cân đối vốn, quy mô 6 làn xe, đầu tư công.
Đối với đường song hành: phạm vi, quy mô, thời điểm đầu tư được xác định bảo đảm phù hợp với khả năng cân đối vốn ngân sách địa phương.
Tổng diện tích đất chiếm dụng sơ bộ khoảng 4.011 ha. Chi phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khoảng 78.143 tỷ đồng.
Về hình thức đầu tư, Bộ trưởng Trần Hồng Minh cho biết, dự án đã nghiên cứu phương án đầu tư theo phương thức đầu tư đối tác công tư (PPP) và hình thức đầu tư công.
Tuy nhiên, kết quả tính toán sơ bộ cho thấy, phương án tài chính đối với phương thức đầu tư PPP chưa bảo đảm tính khả thi.
Trên cơ sở phân tích ưu, nhược điểm các hình thức đầu tư, để góp phần giảm chi phí logistics, thực hiện mục tiêu tăng trưởng “2 con số”, Chính phủ đề xuất trước mắt đầu tư Dự án theo hình thức đầu tư công, triển khai thu phí sau khi hoàn thành tương tự dự án cao tốc Bắc - Nam phía Đông; quá trình lập Báo cáo nghiên cứu khả thi tiếp tục nghiên cứu khả năng đầu tư theo phương thức PPP.
"Sơ bộ tổng mức đầu tư dự án khoảng 288.268 tỷ đồng, bao gồm: phần tuyến chính cao tốc khoảng 215.192 tỷ đồng, thực hiện bằng ngân sách trung ương; phần đường song hành khoảng 73.076 tỷ đồng, thực hiện bằng vốn ngân sách địa phương. Chính phủ dự kiến bố trí cho Dự án trong giai đoạn 2026 - 2030 khoảng 59.700 tỷ đồng", Bộ trưởng nói.
 |
| Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh trình bày Tờ trình về chủ trương đầu tư Dự án đầu tư xây dựng đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội sáng 6/8 |
Về dự kiến tiến độ thực hiện, chuẩn bị đầu tư từ năm 2026, thực hiện dự án năm 2027, cơ bản hoàn thành công trình năm 2030. Các đoạn còn lại trong giai đoạn 2026 - 2030 tiếp tục huy động các nguồn vốn để ưu tiên đầu tư sớm, phấn đấu hoàn thành toàn tuyến trước năm 2035.
Tại dự án này, Chính phủ đề xuất áp dụng 10 nhóm cơ chế, chính sách đặc biệt bao gồm: 08 chính sách đã được Quốc hội cho phép áp dụng tại một số dự án liên quan: thẩm quyền quyết định điều chỉnh chủ trương đầu tư; thẩm định khả năng cân đối vốn cho Dự án; công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; bãi đổ chất thải rắn xây dựng; chuyển mục đích sử dụng rừng sang mục đích khác; chỉ định thầu; điều chỉnh các quy hoạch có liên quan; giá trị tăng thêm từ khu vực dọc tuyến đường Dự án.
Hai chính sách mới gồm: công tác bồi thường, hỗ trợ đối với doanh nghiệp bị thu hồi đất sản xuất; thẩm quyền quyết định chuyển đổi hình thức đầu tư.
Đề nghị làm rõ cơ cấu nguồn vốn, khả năng cân đối vốn
Thẩm tra Tờ trình, Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội - ông Phan Văn Mãi cho biết, Ủy ban Kinh tế và Tài chính nhận thấy dự án đáp ứng tiêu chí quan trọng quốc gia.
Tuy nhiên, ông đề nghị rà soát thống nhất về số liệu giữa các tài liệu; làm rõ phạm vi thu hồi đất, số hộ bị ảnh hưởng, tái định cư, đối tượng yếu thế để bảo đảm tính đầy đủ và chính xác của hồ sơ trước khi trình Quốc hội biểu quyết.
 |
Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi trình bày Báo cáo thẩm tra Tờ trình |
Về sự cần thiết đầu tư và sự phù hợp quy hoạch, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị tiếp tục làm rõ mối quan hệ với các dự án giao thông trọng điểm khác; đánh giá hiệu quả tổng thể của mạng lưới giao thông; xây dựng cơ chế phối hợp giữa các địa phương trong quản lý quy hoạch, khai thác quỹ đất, đầu tư hạ tầng kết nối và vận hành toàn tuyến.
Về nguồn vốn, sơ bộ tổng mức đầu tư là 288.268 tỷ đồng. Ngân sách Trung ương dự kiến 215.192 tỷ đồng. Ngân sách địa phương 73.076 tỷ đồng. Giai đoạn 2026 - 2030 mới dự kiến bố trí 59.700 tỷ đồng; tương ứng 27,7% nhu cầu vốn ngân sách Trung ương.
Có ý kiến cho rằng trường hợp chỉ cân đối được 59.700 tỷ đồng trong giai đoạn 2026 - 2030, đề nghị Chính phủ nghiên cứu đầu tư giai đoạn 1 của dự án tương ứng với số vốn và khả năng cân đối vốn để đảm bảo tính khả thi và hiệu quả. Đồng thời, tuân thủ pháp luật đầu tư công và quy định 189 của Trung ương và hướng dẫn 63 của Ban Chỉ đạo Trung ương.
"Còn lại 155.492 tỷ đồng vốn Trung ương và toàn bộ vốn địa phương chưa rõ nguồn, khả năng cân đối. Uỷ ban đề nghị bổ sung làm rõ nguồn vốn, cơ cấu nguồn vốn, tiến độ bố trí vốn, khả năng cân đối và bố trí vốn của ngân sách Trung ương, ngân sách địa phương", Cơ quan thẩm tra nêu và lưu ý nhất là các địa phương dự kiến được giao số vốn lớn như Hà Nội, Hải Phòng theo từng giai đoạn.
Uỷ ban Kinh tế và Tài chính cũng đề nghị đánh giá kỹ tác động đến kế hoạch đầu tư công trung hạn và nhu cầu vốn cho nhiều dự án quan trọng quốc gia khác đang được triển khai trong cùng giai đoạn này.
Đồng thời, bổ sung đầy đủ các văn bản cam kết của 7 địa phương có dự án đi qua về khả năng tiến độ bố trí vốn ngân sách địa phương cho phần đường song hành và công tác bồi thường hỗ trợ tái định cư.
Về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và nguồn vật liệu xây dựng, cơ quan thẩm tra đề nghị rà soát đầy đủ số liệu về đất đai, dân cư bị ảnh hưởng; chuẩn bị đầy đủ quỹ đất tái định cư; đồng thời có chính sách hỗ trợ chuyển đổi nghề, ổn định sinh kế.
Về khai thác quỹ đất, hiệu quả đầu tư và cơ chế, chính sách đặc thù, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị làm rõ cơ chế khai thác giá trị tăng thêm từ đất, phương pháp xác định nguồn thu, nguyên tắc phân chia giữa ngân sách trung ương và địa phương, cũng như cơ chế hoàn trả cho Dự án; đồng thời có giải pháp ngăn ngừa đầu cơ đất đai.
"Đề nghị bổ sung phân tích đầy đủ hiệu quả đầu tư, thời gian hoàn vốn, hiệu quả sử dụng vốn đầu tư công, hiệu quả khai thác từng giai đoạn và nguy cơ giảm hiệu quả nếu các dự án kết nối triển khai chậm", ông Mãi nói.
