Theo công ty cung cấp thông tin về năng lượng và hàng hóa Argus Media, giá vonfram toàn cầu đã tăng hơn 200% kể từ tháng 5/2025, tạo thêm tính cấp bách cho các nỗ lực phát triển nguồn cung thay thế.
Giá vonfram đã leo thang sau khi Trung Quốc áp dụng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đối với một số sản phẩm vonfram vào tháng 2/2025, trong bối cảnh thị trường vốn đã đối mặt với tình trạng khan hiếm nguồn cung từ các mỏ và nhu cầu gia tăng từ ngành công nghiệp quốc phòng.
Tình trạng thiếu hụt nguồn cung cũng đang lan sang các nhà sản xuất thiết bị khai thác dầu tại Mỹ, buộc họ phải thiết kế lại một trong những công cụ quan trọng nhất trong bối cảnh khan hiếm nguyên liệu trên toàn cầu đẩy chi phí sản xuất mũi khoan tăng cao. Theo Ulterra Drilling Technologies, chi phí sản xuất mũi khoan đã tăng tới 50% trong năm qua.
Theo dữ liệu từ Cục Khảo sát Địa chất Mỹ (USGS), Trung Quốc chiếm gần 80% sản lượng khai thác vonfram toàn cầu, với sản lượng gấp khoảng 3,7 lần tổng sản lượng của phần còn lại thế giới. Vị thế thống trị của nước này không chỉ dừng lại ở khâu khai thác mà còn mở rộng sang lĩnh vực chế biến và sản xuất, khiến các nhà sản xuất mới gặp khó khăn khi muốn cạnh tranh chỉ bằng cách đưa thêm kim loại này ra thị trường.
Được đánh giá cao nhờ độ cứng và khả năng chịu nhiệt, vonfram được sử dụng trong các công cụ công nghiệp và một số thiết bị quân sự cũng như trong lĩnh vực bán dẫn và các linh kiện điện tử hỗ trợ phần cứng trí tuệ nhân tạo (AI) và trung tâm dữ liệu.
Mỹ là quốc gia tiêu thụ lượng lớn vonfram nhưng không ghi nhận bất kỳ hoạt động khai thác vonfram thương mại nào kể từ năm 2015. Sự phụ thuộc này khiến các dự án ở nước ngoài trở nên ngày càng quan trọng đối với nỗ lực đảm bảo nguồn cung của Mỹ.
Vào tháng 4, công ty đầu tư khai khoáng Mỹ Cove Capital đã mua 70% cổ phần tại hai mỏ ở tỉnh Karaganda của Kazakhstan, gồm Northern Katpar và Upper Kairakty. Tổng chi phí phát triển ước tính của hai dự án là 1,1 tỷ USD, song cả hai hiện vẫn đang trong giai đoạn kỹ thuật và nghiên cứu khả thi, với mục tiêu bắt đầu sản xuất vào khoảng năm 2028.
Tiến độ này chậm hơn đáng kể so với các dự án có vốn Trung Quốc tại Kazakhstan. Jiaxin International Resources đã vận hành mỏ Boguty tại tỉnh Almaty sau khi bắt đầu sản xuất thử vào tháng 11/2024 và chuyển sang hoạt động thương mại từ tháng 4/2025.
Liang Yan, Giáo sư Kinh tế học tại Đại học Willamette nhận định Kazakhstan có thể trở thành nhà sản xuất vonfram trọng yếu, với trữ lượng dự báo hơn 2 triệu tấn và có thể cung cấp khoảng 15% sản lượng khai thác toàn cầu hàng năm trong tương lai.
Bà cho rằng Kazakhstan cũng cần phát triển thêm năng lực tinh luyện tại chỗ nếu muốn xây dựng một chuỗi cung ứng ít phụ thuộc hơn vào Trung Quốc. Nếu thiếu năng lực này, các mỏ mới có thể vẫn phải gửi tinh quặng đến các cơ sở chế biến của Trung Quốc trong trường hợp các cơ sở thay thế gặp sự chậm trễ hoặc đội chi phí.
Yếu tố địa lý cũng đóng vai trò quan trọng. Kazakhstan có đường biên giới giáp với Trung Quốc, trong khi các lô hàng xuất sang châu Âu và Bắc Mỹ lại phải đi qua những tuyến đường dài hơn, bao gồm cả việc vận chuyển qua Biển Caspian.
Theo dữ liệu hải quan Trung Quốc, khối lượng xuất khẩu các sản phẩm vonfram của nước này giảm 25% so với cùng kỳ trong 8 tháng đầu năm 2026. Trong đó, xuất khẩu natri tungstate giảm tới 94,9%, còn ammonium paratungstate (APT) – nguyên liệu trung gian quan trọng – giảm 89,3%.
Riêng khối lượng các sản phẩm liên quan đến vonfram xuất khẩu từ Trung Quốc sang Mỹ giảm 21% so với cùng kỳ trong 8 tháng đầu năm. Xuất khẩu vonfram chưa gia công và tungsten carbide đã hoàn toàn dừng lại, trong khi lượng vonfram dạng thanh xuất khẩu giảm 42%.
Các biện pháp hạn chế này kết hợp với nguồn cung từ mỏ khan hiếm và nhu cầu gia tăng đã tạo áp lực đẩy giá lên cao. Fastmarkets ghi nhận giá tinh quặng vonfram toàn cầu ở mức 2.500–2.800 USD/tấn kể từ ngày 29/5, tăng mạnh so với mức 750–850 USD/tấn vào đầu năm 2026 (tương đương mức tăng khoảng 230%).
Cuộc cạnh tranh lan rộng toàn cầu
Đối với Kazakhstan, vấn đề then chốt có lẽ là tốc độ triển khai các dự án khai thác và chế biến đã được đề xuất. Quốc gia này hiện vẫn chiếm chưa đến 3% sản lượng khai thác vonfram toàn cầu, mặc dù các dự án mới có thể giúp gia tăng đáng kể thị phần của nước này.
"Nếu mỏ Boguty của Jiaxin International tiếp tục mở rộng, đồng thời các mỏ Northern Katpar và Upper Kairakty đi vào hoạt động đúng kế hoạch, Kazakhstan có thể chuyển mình từ một nhà sản xuất quy mô nhỏ hiện nay thành nguồn cung vonfram bổ sung có tầm quan trọng chiến lược bên ngoài Trung Quốc", Liu Wenjing, thành viên Hội đồng Điều hành về lĩnh vực Khai khoáng của Trung tâm Tài chính Quốc tế Astana cho biết.
EarthRarest, nền tảng nghiên cứu và đầu tư vào các kim loại chiến lược cũng đưa ra đánh giá tương tự. Họ ước tính rằng thị phần 2,8% trong sản lượng khai thác toàn cầu của Kazakhstan tương đương với khoảng 1/8 tổng sản lượng bên ngoài Trung Quốc.
"Việc có thêm một nguồn cung đáng tin cậy có ý nghĩa quan trọng đối với các bên mua đang muốn đa dạng hóa nguồn hàng, ngay cả khi nó chưa làm thay đổi vị thế dẫn đầu tổng thể của Trung Quốc", EarthRarest cho biết.
Tuy nhiên, EarthRarest cũng lưu ý rằng vẫn chưa rõ liệu các dự án này có thể đạt được chi phí sản xuất cạnh tranh và đảm bảo nguồn cung ổn định hay không. Vonfram của Kazakhstan có tiềm năng tiếp cận trực tiếp các khách hàng phương Tây mà không cần qua trung gian Trung Quốc, miễn là các khâu khai thác, chế biến, vận chuyển và kết nối khách hàng đều khả thi. Dù vậy, đối với các dự án quy mô lớn đang được đề xuất tại Kazakhstan, khi một lộ trình hoàn toàn độc lập vẫn chỉ là mục tiêu dự án chứ chưa phải là thực tế vận hành đã được xác lập.
Mặt khác, các quốc gia sở hữu vonfram cũng đang siết chặt quản lý đối với kim loại này.
Chẳng hạn, Zimbabwe tạm dừng xuất khẩu antimony và vonfram dưới mọi dạng, bao gồm quặng và tinh quặng vào tháng 9, cho đến khi có thông báo mới. Chính phủ nước này cho biết biện pháp nhằm khuyến khích các công ty khai khoáng tăng cường tinh luyện và chế biến khoáng sản trong nước, qua đó giúp Zimbabwe giữ lại nhiều giá trị hơn trước khi xuất khẩu.