Tự động hóa phải bắt đầu từ điểm nghẽn
Với doanh nghiệp sản xuất, chuyển đổi xanh thường gắn với những khoản đầu tư vào công nghệ, thiết bị tiết kiệm năng lượng, tự động hóa và xử lý chất thải. Nhưng khi nguồn lực có hạn, nên bắt đầu từ công đoạn nào để khoản đầu tư thực sự tạo ra hiệu quả?
Chia sẻ tại hội thảo ESG Company Tour 2026 do Hội Vật liệu Xây dựng Việt Nam, Báo Dân trí và Hiệp hội Doanh nghiệp Nhỏ và Vừa TP. HCM tổ chức ngày 29/10, ông Chung Tấn Cường, Chủ tịch Hiệp hội Nhựa TP.HCM chỉ ra, doanh nghiệp nhựa cần ưu tiên những khâu có khả năng giảm hao hụt nguyên liệu và tăng năng suất. Nguyên liệu hiện chiếm khoảng 60-70% giá thành sản phẩm, vì vậy, những sai lệch trong định lượng, pha trộn hay xử lý phế liệu đều có thể làm tăng chi phí sản xuất.
Ở khâu cấp nguyên liệu và pha trộn, việc sử dụng định lượng theo thể tích có thể dẫn đến sai lệch giữa nguyên liệu và phụ gia tái sinh, gây lãng phí nguyên liệu, màu và khiến các lô hàng không đồng đều. Ông Cường đề xuất doanh nghiệp đầu tư hệ thống định lượng trọng lượng tự động, có thể giảm 1-3% chi phí và bảo đảm tính đồng bộ của sản phẩm.
Tại công đoạn lấy sản phẩm, việc sử dụng robot 3 trục hoặc 5 trục để gắp sản phẩm và cuống phun có thể giúp tăng năng suất 10-20%, giảm tỷ lệ trầy xước, sai lỗi. Với phế liệu sạch phát sinh trong quá trình sản xuất, doanh nghiệp có thể trang bị máy băm ngay tại máy ép để xử lý và tái sử dụng tại chỗ, thay vì thu gom thủ công rồi tập kết về cuối nhà máy.
Những giải pháp này cho thấy doanh nghiệp có thể bắt đầu từ các điểm thất thoát cụ thể trong dây chuyền, thay vì đầu tư dàn trải. Việc lựa chọn công nghệ cần dựa trên dữ liệu vận hành, xác định rõ công đoạn đang gây lãng phí và hiệu quả có thể đạt được sau cải tiến.
Kinh nghiệm tại CTCP Nhựa Bình Minh (BMP) là một ví dụ về cách tiếp cận này. Theo ông Bông Hoa Việt, Giám đốc Phát triển bền vững doanh nghiệp, trước khi tự động hóa, nhà máy cần thu thập dữ liệu để xác định đúng điểm nghẽn và tinh gọn quy trình.
“Nếu không tinh gọn quy trình mà đưa tự động hóa vào thì đồng nghĩa với tự động hóa sự lãng phí”, ông Việt nói và cho biết, mỗi dự án cải tiến tại doanh nghiệp đều được tính toán về vốn đầu tư, thời gian hoàn vốn và lợi ích kinh tế, an toàn, năng lượng. Thời gian hoàn vốn là tiêu chí quan trọng, nhưng doanh nghiệp vẫn có thể chấp nhận thời gian dài hơn nếu dự án đem lại lợi ích bền vững cho môi trường và người lao động.
| |
Theo các chuyên gia, đầu tư máy móc hiện đại chưa chắc mang lại hiệu quả nếu quy trình vận hành còn nhiều lãng phí, thiếu nhân lực làm chủ công nghệ. |
Tài chính, nhân lực là rào cản chuyển đổi xanh
Bên cạnh việc lựa chọn công nghệ, nguồn lực tài chính và nhân sự cũng là những rào cản lớn trong quá trình chuyển đổi xanh.
Bà Ngô Thị Thu Thủy, Chủ tịch HĐQT Công ty TNHH Fujiwa Việt Nam cho biết, doanh nghiệp sản xuất thực phẩm, nước uống phải chuẩn hóa quy trình từ đầu, đặc biệt khi hướng đến xuất khẩu sang các thị trường như Mỹ và Australia. Các tập đoàn nước ngoài kiểm tra quy trình rất kỹ, đặt ra yêu cầu cao về tiêu chuẩn sản xuất.
Theo bà Thủy, tài chính vẫn là trở ngại lớn đối với doanh nghiệp sản xuất khi muốn mở rộng đầu tư và tự động hóa. Với những doanh nghiệp chưa có nguồn lực lớn, việc thu gọn quy mô dự án, triển khai từng bước và tìm kiếm nguồn tín dụng xanh ưu đãi là hướng đi có thể cân nhắc.
Tuy nhiên, có vốn và thiết bị chưa đồng nghĩa doanh nghiệp đã có thể vận hành hiệu quả. Ông Việt chia sẻ, Nhựa Bình Minh cũng gặp khó khăn về nhân lực tự động hóa. Doanh nghiệp hợp tác với các chuyên gia, đơn vị bên ngoài để triển khai dự án, đồng thời đào tạo đội ngũ nòng cốt có khả năng tiếp nhận công nghệ, vận hành, điều chỉnh và bảo trì hệ thống sau chuyển giao.
Đây cũng là vấn đề được ông Chung Tấn Cường lưu ý khi khuyến nghị doanh nghiệp xây dựng lộ trình chuẩn hóa đồng bộ, chú trọng đào tạo nhân sự vận hành trước khi mua sắm máy móc. Nếu thiếu người làm chủ công nghệ, dây chuyền có thể bị gián đoạn khi thiết bị gặp sự cố hoặc không có linh kiện thay thế phù hợp.
Với các doanh nghiệp vừa và nhỏ, quá trình cải tiến có thể bắt đầu từ những công cụ quản trị cơ bản như 5S, sau đó từng bước áp dụng Lean, Six Sigma, Kaizen và Focus Improvement. Theo ông Việt, 5S không đơn thuần là sắp xếp nhà xưởng gọn gàng, mà còn tạo thói quen để người lao động trực tiếp nhận diện vấn đề và đề xuất cải tiến trong công việc hằng ngày. Yếu tố quan trọng là sự cam kết thực hiện đến cùng của lãnh đạo doanh nghiệp.
Một yêu cầu khác của chuyển đổi xanh là doanh nghiệp phải đo lường được kết quả, thay vì chỉ dừng ở việc giảm điện hay tiết kiệm nguyên liệu. Ông Cường cho rằng đầu tư ESG cần theo dõi dấu chân carbon, truy xuất nguồn gốc nguyên liệu minh bạch từ đầu vào đến đầu ra và có chỉ số đo lường cụ thể.
Đối với doanh nghiệp xuất khẩu, việc kiểm kê khí nhà kính, đo lường tiêu thụ năng lượng và chuẩn hóa nguồn nguyên liệu, hồ sơ chứng minh xuất xứ ngày càng cần thiết. Đặc biệt, với từng thị trường mục tiêu, doanh nghiệp cũng cần lựa chọn các chứng nhận sao phù hợp với thị trường đó.