Các chuyến hàng vận chuyển LNG từ Qatar đi qua eo biển Hormuz gần như đã ngưng trệ hoàn toàn kể từ khi xung đột bùng phát vào cuối tháng 2. Tình trạng này khiến các bên mua tại châu Á mất đi nguồn cung theo hợp đồng dành cho các nhà máy điện và hoạt động công nghiệp, buộc phải chuyển sang mua LNG trên thị trường giao ngay, nơi giá đang tăng vọt.
Theo phân tích của Bloomberg News dựa trên các hồ sơ đấu thầu mua LNG, 5 thị trường mới nổi châu Á ngoài Trung Quốc, bao gồm Ấn Độ, Pakistan, Bangladesh, Thái Lan và Việt Nam đã chi tổng cộng 7,4 tỷ USD cho LNG giao ngay kể từ khi xung đột bắt đầu. Trong khi đó, cùng một khối lượng nhiên liệu này chỉ tốn khoảng 3,1 tỷ USD nếu mua theo các hợp đồng dài hạn trong cùng kỳ năm 2025.
Việc chi phí tăng hơn gấp đôi có thể làm tổn hại đến uy tín của LNG như một nguồn năng lượng đáng tin cậy, đặc biệt là khi tình trạng này diễn ra chỉ vài năm sau khi xung đột Nga-Ukraine cũng từng gây ra tình trạng thiếu hụt và dẫn tới giá tăng đột biến.
Vấn đề cốt lõi là các quốc gia cần khí đốt ngay lúc này, bởi họ không thể nhanh chóng thay đổi cơ cấu năng lượng mà không đối mặt với nguy cơ mất điện.
Tuy nhiên, về lâu dài, nhiều quốc gia đang tìm cách giảm sự phụ thuộc vào LNG. Các nguồn năng lượng tái tạo như điện mặt trời và điện gió, than đá, điện hạt nhân, hoặc khí đốt sản xuất trong nước và khí đốt vận chuyển qua đường ống là một số phương án thay thế.
"Nếu giá vẫn duy trì ở mức này, chúng tôi cho rằng LNG sẽ gặp khó khăn khi cạnh tranh với các loại nhiên liệu thay thế”, Fabian Kor, Phó chủ tịch điều hành phụ trách khu vực châu Á của SEFE Marketing & Trading cho biết.
Hàng tỷ đô la vốn đầu tư vào khí đốt tự nhiên đang đứng trước rủi ro, trong bối cảnh loại nhiên liệu hóa thạch này cho đến năm 2026 vẫn là nguồn năng lượng tăng trưởng nhanh nhất và đóng vai trò cầu nối quan trọng trong quá trình chuyển dịch từ than đá gây ô nhiễm cao sang năng lượng tái tạo.
Trong một báo cáo công bố vào tháng 8, Shell dự báo nhu cầu LNG sẽ tăng 65% vào năm 2050, với động lực chính đến từ khu vực Nam Á và Đông Nam Á. Nhưng liệu đó có còn là mục tiêu khả thi hay không sẽ là chủ đề thảo luận tại Gastech - hội nghị lớn nhất thế giới về ngành công nghiệp LNG - diễn ra ở Bangkok trong tuần này.
Điện mặt trời đang trở thành lựa chọn hấp dẫn đối với một số quốc gia đang phát triển ở châu Á, đặc biệt là khi chi phí pin lưu trữ đã giảm hơn 30% trong bốn năm qua.
Akshay Modi, chuyên gia phân tích tại BloombergNEF (BNEF) nhận định rằng Pakistan - quốc gia từng được xem là thị trường LNG có tốc độ tăng trưởng cao - nhiều khả năng sẽ đẩy mạnh sản xuất điện mặt trời và thủy điện do những tác động trực tiếp từ tình trạng gián đoạn nguồn cung tại eo biển Hormuz.
Bangladesh, quốc gia đã chi hơn 2 tỷ USD để bù đắp lượng LNG thiếu hụt từ Qatar, đang triển khai các chính sách ưu đãi nhằm khuyến khích người tiêu dùng lắp đặt tấm pin năng lượng mặt trời.
Quay lại với than đá
Theo ông Modi, giải pháp có thể đối với Việt Nam và Philippines là quay trở lại sử dụng than đá.
Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), tiêu thụ than đá dự kiến sẽ đạt mức cao kỷ lục vào năm 2026, do nhu cầu tăng cao bởi giá khí đốt đắt đỏ và hiện tượng El Nino mạnh làm gia tăng việc sử dụng máy điều hòa không khí.
Cuộc xung đột tại Trung Đông cũng buộc các quốc gia phải tìm kiếm nguồn cung thay thế cho Qatar – quốc gia từng cung cấp khoảng 20% LNG trước khi xung đột nổ ra.
Một cuộc khảo sát của McKinsey & Co cho thấy khoảng 80% bên mua LNG dự định thay đổi chiến lược thu mua và ưu tiên đa dạng hóa nguồn cung theo khu vực trong vài năm tới. Điều này có thể làm tăng sức hấp dẫn của các dự án có khả năng tiếp cận trực tiếp thị trường châu Á.
TotalEnergies và Exxon Mobil đang nỗ lực thúc đẩy dự án Papua LNG tại Papua New Guinea, với quyết định đầu tư cuối cùng dự kiến được đưa ra vào cuối năm 2026. Mỹ và Canada cũng có thể hưởng lợi từ xu hướng này.
Mặt khác, tình trạng giá duy trì ở mức cao trong nhiều năm qua đã kìm hãm việc sử dụng LNG. Theo Viện Kinh tế Năng lượng và Phân tích Tài chính (IEEFA), khoảng 47 dự án nhà máy điện khí được đề xuất - với tổng trị giá 52 tỷ USD - đã bị hủy bỏ, rút lại hoặc không có tiến triển trong suốt 5 năm qua tại các quốc gia như Philippines, Thái Lan...
“Nhìn lại các dự báo của ngành cách đây một thập kỷ, người ta từng cho rằng LNG dùng cho phát điện sẽ là nguồn đóng góp chính cho tăng trưởng nhu cầu”, Sam Reynolds, Trưởng bộ phận nghiên cứu LNG và khí đốt tại châu Á của IEEFA nhận định.
“Một cuộc xung đột địa chính trị đã là điều rất tiêu cực, cuộc xung đột địa chính trị thứ hai cho thấy đây không còn là một sự cố đơn lẻ mà đang trở thành một xu hướng. Và các quốc gia châu Á về cơ bản đã bắt đầu nhận ra điều đó”, ông cho biết thêm.