Giá đầu vào tăng
Theo Cục Thống kê, 9 tháng năm 2026, chỉ số giá sản xuất sản phẩm công nghiệp tăng 4,37% so với cùng kỳ năm trước, cao hơn mức tăng 4,11% của nhóm nông, lâm nghiệp và thủy sản và 4,02% của nhóm dịch vụ. Đáng chú ý, chỉ số giá nguyên nhiên vật liệu dùng cho sản xuất tăng tới 5,12%, trong đó nguyên nhiên vật liệu phục vụ công nghiệp chế biến, chế tạo tăng 5,04%.
Không chỉ nguyên liệu, chi phí logistics cũng gia tăng. Giá dịch vụ vận tải, kho bãi 9 tháng tăng 6,77%; trong đó vận tải đường thủy tăng 8,37%, đường sắt và đường bộ tăng 7,78%, hàng không tăng 7,34%. Đây là yếu tố có tính lan tỏa, bởi cước vận chuyển cao hơn có thể được cộng vào giá thành của nhiều nhóm hàng hóa và dịch vụ.
Tác động của chi phí không dừng ở từng doanh nghiệp mà lan truyền qua toàn bộ chuỗi cung ứng. Giá nhiên liệu tăng kéo theo cước vận tải, chi phí logistics và giá nguyên liệu, cuối cùng đẩy giá thành sản phẩm lên cao. Cục Thống kê ghi nhận, trong 9 tháng năm 2026, giá nhập khẩu hàng hóa tăng 2,56%, trong đó giá nhập khẩu hóa chất tăng 10,11%, phân bón tăng 7,02%, linh kiện ô tô tăng 7,35% và khí đốt hóa lỏng tăng 4,9%.
Điều này tạo sức ép kép đối với doanh nghiệp: một mặt phải chịu giá vốn cao hơn, mặt khác không dễ tăng giá bán do sức mua và mức độ cạnh tranh của thị trường.
Số liệu của Cục Thống kê cũng cho thấy áp lực này không phải hiện tượng riêng lẻ. Trong 9 tháng, giá nguyên nhiên vật liệu phục vụ công nghiệp chế biến, chế tạo tăng 5,04%; riêng nhóm hóa chất và sản phẩm hóa chất tăng 11,93%. Giá sản phẩm hóa chất và hóa chất trong nhóm giá sản xuất công nghiệp cũng tăng 8,27%.
Với hàng không, bài toán lại nằm ở nhiên liệu. Đây là một trong những khoản chi phí lớn nhất và tác động trực tiếp đến lợi nhuận của các hãng bay. Vietnam Airlines (mã HVN) được kỳ vọng tiếp tục ghi nhận doanh thu tích cực trong quý III nhờ nhu cầu đi lại bằng đường hàng không tăng, cùng việc mở rộng và tăng tần suất các đường bay quốc tế.
Tuy nhiên, giá nhiên liệu tăng mạnh có thể khiến tăng trưởng doanh thu không chuyển hóa tương ứng thành lợi nhuận. Theo dự phóng, giá nhiên liệu hàng không trong quý III có thể tăng khoảng 85% so với cùng kỳ, khiến biên lợi nhuận gộp của HVN tiếp tục ở mức thấp, trong khi chi phí bán hàng và quản lý doanh nghiệp tăng khi bước vào mùa cao điểm. Lợi nhuận sau thuế thuộc về cổ đông công ty mẹ HVN trong quý III được dự báo âm khoảng 901 tỷ đồng; cả năm 2026 ước đạt khoảng 4.018 tỷ đồng, giảm 45% so với năm 2025.
Trong môi trường chi phí đầu vào biến động, lợi thế cạnh tranh không chỉ nằm ở khả năng mở rộng doanh thu mà còn ở năng lực kiểm soát giá vốn và sức mạnh định giá. Những doanh nghiệp duy trì được biên lợi nhuận khi chi phí đầu vào tăng sẽ có nhiều khả năng bảo vệ lợi nhuận và sức cạnh tranh.
Với mặt bằng giá nguyên nhiên vật liệu tăng 5,12% trong 9 tháng và chi phí vận tải tăng 6,77%, áp lực này nhiều khả năng vẫn là biến số quan trọng đối với kết quả kinh doanh quý IV. Khi dư địa tăng giá bán phụ thuộc vào sức mua, khả năng kiểm soát chi phí sẽ ngày càng quyết định sức chống chịu của doanh nghiệp.
Trong bối cảnh đó, bài toán của doanh nghiệp trong những tháng cuối năm không chỉ là duy trì tăng trưởng doanh thu mà còn phải bảo vệ biên lợi nhuận. Khi giá đầu vào tăng nhanh hơn khả năng điều chỉnh giá bán, doanh thu tăng chưa chắc đồng nghĩa với lợi nhuận tăng.
Biên lợi nhuận thu hẹp
Doanh nghiệp có thể có nhiều việc hơn nhưng chưa chắc kiếm được nhiều lợi nhuận hơn.
Xây dựng là một trong những ngành chịu tác động trực tiếp từ biến động giá nguyên vật liệu. Năm 2026, triển vọng ngành vẫn được hỗ trợ bởi đầu tư công và nhu cầu xây dựng hạ tầng. Theo Công ty Chứng khoán MB (MBS), tăng trưởng ngành xây lắp trong nửa cuối năm được thúc đẩy bởi xây dựng dân dụng và đầu tư công, trong khi backlog của các doanh nghiệp xây lắp tiếp tục duy trì ở mức cao.
Tuy nhiên, khi khối lượng công việc tăng, bài toán lợi nhuận lại trở nên phức tạp hơn. Giá thép và xi măng tăng trong bối cảnh nhu cầu xây dựng, hạ tầng gia tăng đang gây sức ép lên giá vốn của nhà thầu.
Theo các dự báo, giá thép tăng khoảng 7% so với cùng kỳ, trong khi giá xi măng tăng khoảng 10%. Với đặc thù hợp đồng xây lắp thường được ký trước và thực hiện trong thời gian dài, doanh nghiệp khó có thể ngay lập tức chuyển toàn bộ phần tăng chi phí nguyên vật liệu sang chủ đầu tư.
Đây cũng là lý do lợi nhuận ngành xây lắp được dự báo phân hóa mạnh trong quý III. MBS đánh giá, lợi nhuận nhóm xây dựng có thể giảm đáng kể so với cùng kỳ do biên lợi nhuận gộp suy giảm và một số doanh nghiệp không còn khoản lợi nhuận bất thường như năm trước.
Tại Tổng công ty cổ phần Xuất nhập khẩu và Xây dựng Việt Nam (Vinaconex, mã VCG), biên lợi nhuận gộp mảng xây lắp quý III được dự báo chỉ khoảng 3,3%, giảm 0,5 điểm phần trăm so với cùng kỳ. Cùng ngành, biên lợi nhuận quý III mảng xây lắp của CII và HHV được dự báo giảm lần lượt khoảng 0,3 và 0,4 điểm phần trăm so với cùng kỳ. Nghịch lý của ngành xây lắp là doanh nghiệp có thể có nhiều việc hơn nhưng chưa chắc kiếm được nhiều lợi nhuận hơn.
Tuy nhiên, không phải toàn bộ ngành xây dựng đều chịu tác động giống nhau. Những doanh nghiệp có backlog lớn, năng lực quản lý chi phí tốt hoặc sở hữu các dự án có cơ chế điều chỉnh giá linh hoạt sẽ có lợi thế hơn. Đây cũng là yếu tố giúp một số doanh nghiệp đầu ngành như CTD, CII và HHV duy trì triển vọng dài hạn, dù kết quả kinh doanh ngắn hạn chịu áp lực.
Trong chu kỳ đầu tư công mới, quy mô backlog không còn là yếu tố duy nhất để đánh giá triển vọng doanh nghiệp xây lắp. Khả năng kiểm soát giá vốn, tiến độ thi công và chất lượng hợp đồng sẽ ngày càng quyết định lợi nhuận thực tế.
Áp lực còn đến từ chi phí vận tải. Theo MBS, mặt bằng cước vận tải của nhiều loại tàu đã tăng hai chữ số so với đầu năm, trong đó cước tàu chở dầu thô cỡ lớn (VLCC) và Suezmax tăng lần lượt khoảng 67% và 83%. Mặt bằng giá cước cao có thể tiếp tục duy trì trong phần còn lại của năm, khiến chi phí logistics và vận chuyển nguyên vật liệu tiếp tục là biến số đáng chú ý đối với doanh nghiệp.
Những ngành sử dụng nhiều nguyên liệu, năng lượng hoặc nhiên liệu cũng đang chịu tác động rõ nét từ mặt bằng chi phí mới. Trong lĩnh vực thủy sản, Công ty cổ phần Thủy sản Nam Việt (mã ANV) được dự báo gặp nhiều khó khăn hơn trong nửa cuối năm khi chi phí nguyên liệu duy trì ở mức cao và thị trường xuất khẩu có thêm thách thức. Theo dự phóng, lợi nhuận quý III của ANV có thể đạt khoảng 156 tỷ đồng, giảm 45% so với cùng kỳ; lợi nhuận cả năm 2026 ước khoảng 639 tỷ đồng, giảm 36%.
Biên lợi nhuận ròng của ANV dự kiến khoảng 7,3%, thấp hơn đáng kể so với mức 14,2% cùng kỳ năm 2025. Nguyên nhân chủ yếu đến từ giá cá giống và cá tra nguyên liệu neo cao trong bối cảnh nguồn cung còn hạn chế, trong khi doanh nghiệp cũng không còn lợi thế về thuế tại thị trường Mỹ như trước. Trường hợp của ANV cho thấy, với doanh nghiệp xuất khẩu, khi giá nguyên liệu tăng nhưng giá bán bị giới hạn bởi cạnh tranh quốc tế, biên lợi nhuận thường là phần chịu tác động đầu tiên.
Tại Tập đoàn Hóa chất Đức Giang (mã DGC), sức ép còn rõ nét hơn do sản xuất hóa chất và phân bón phụ thuộc lớn vào nguồn nguyên liệu đầu vào. Lợi nhuận sau thuế quý III/2026 của DGC được dự phóng khoảng 350 tỷ đồng, giảm 53% so với cùng kỳ; cả năm ước đạt 1.695 tỷ đồng, giảm 44%.
Một trong những nguyên nhân quan trọng là chi phí nguyên liệu tăng mạnh. Việc Khai trường 25 tiếp tục dừng hoạt động khiến DGC phải nhập khẩu toàn bộ quặng apatit phục vụ sản xuất. Trong khi đó, giá lưu huỳnh tăng mạnh do ảnh hưởng từ căng thẳng tại Trung Đông, làm gia tăng chi phí đầu vào đối với các sản phẩm phân bón.