32 bản án, 10 công ty bảo hiểm thua kiện, bồi thường 82,8 tỷ đồng
Theo thống kê từ website https://congbobanan.toaan.gov.vn của Tòa án Nhân dân Tối cao, tính đến cuối tháng 9/2026 có 32 vụ tranh chấp bảo hiểm và 82,8 tỷ đồng được tòa tuyên thanh toán.
Các tranh chấp gồm 18 vụ dân sự và 14 vụ kinh doanh thương mại liên quan đến 17 công ty bảo hiểm ở cả 2 khối phi nhân thọ và nhân thọ. Trong đó, 25 vụ là tranh chấp trực tiếp giữa bên mua/người được bảo hiểm, người thụ hưởng với công ty bảo hiểm với tổng giá trị yêu cầu 100 tỷ đồng; số tiền được ghi nhận phải thanh toán khoảng 82,8 tỷ đồng; 7 vụ còn lại liên quan đến việc công ty bảo hiểm thực hiện quyền truy đòi bên thứ ba sau khi đã phát sinh trách nhiệm bảo hiểm.
Cần lưu ý, đây là các vụ tranh chấp được mang ra cấp tòa, khởi kiện và đã có bản án dựa trên thống kê của Tòa án Nhân dân Tối cao, được tổng hợp bởi luật sư Lưu Vũ Anh - Phó Trưởng Văn phòng Luật sư Tinh Hoa Việt, nếu tính số vụ tranh chấp bảo hiểm nói chung trên toàn thị trường thì cao hơn nhiều, nhưng được công ty bảo hiểm giải quyết với khách hàng thông qua con đường thỏa thuận, hòa giải tiền tố tụng.
Xét về giá trị bồi thường, Manulife dẫn đầu khối bảo hiểm nhân thọ với 3 bản án, thua 2 vụ và phải chi trả hàng chục tỷ đồng tiền bồi thường. AIA ghi nhận 1 bản án với số tiền bồi thường hơn 6,4 tỷ đồng.
Ở khối phi nhân thọ, Bảo hiểm Quân đội (MIC) phải xử lý 4 vụ kiện liên quan đến xe, tàu, máy móc và hàng hóa, nhiều vụ có giá trị lớn và liên quan đến truy đòi bên thứ ba. Một số công ty bảo hiểm khác như Bảo Việt, Bảo Minh, Bảo hiểm Agribank (ABIC)… cũng góp mặt với những con số bồi thường không nhỏ.
| |
Quan trọng là căn cứ và dữ kiện pháp lý
Trên thực tế, việc xử lý tranh chấp bảo hiểm không chỉ xoay quanh vấn đề công ty bảo hiểm có phải chi trả hay không, mà ngày càng tập trung vào xác định chính xác phạm vi trách nhiệm bảo hiểm, điều khoản loại trừ và nghĩa vụ chứng minh của các bên.
Trong số các tranh chấp, có 2 vụ việc đáng chú ý. Đầu tiên là của AIA, tòa án không chấp nhận căn cứ từ chối chi trả. Cụ thể, bản án 316/2026/DS-PT ngày 31/3/2026 của Tòa án Nhân dân tỉnh Vĩnh Long liên quan tới hợp đồng bảo hiểm nhân thọ trị giá 6,498 tỷ đồng. Sau khi người được bảo hiểm tử vong, AIA từ chối chi trả với lý do khách hàng không kê khai trung thực tình trạng sức khỏe, trong đó có thông tin “hở van tim”.
Tòa sơ thẩm và phúc thẩm đều chấp nhận yêu cầu của người thụ hưởng. Theo Hội đồng xét xử, thông tin “hở van tim” trong hồ sơ sản khoa được ghi nhận theo lời khai của thân nhân, không phải kết luận chẩn đoán chuyên môn. Các tài liệu khác cũng không đủ chứng minh người được bảo hiểm từng được chẩn đoán hoặc điều trị bệnh này trước khi ký hợp đồng bảo hiểm.
Tòa đồng thời xem xét việc AIA không yêu cầu khám sức khỏe trước khi nhận bảo hiểm. Vụ án cho thấy, căn cứ từ chối chi trả phải được chứng minh trên cơ sở thông tin, chứng cứ cụ thể của hồ sơ.
Vụ việc thứ 2 là của MIC, tại bản án 526/2026/DS-PT ngày 7/7/2026 của Tòa án Nhân dân TP. Hà Nội, chủ một chiếc Ford Ranger bị hư hỏng toàn bộ sau tai nạn tự lật yêu cầu MIC bồi thường hơn 791 triệu đồng.
MIC từ chối chi trả do kết quả xét nghiệm máu của người điều khiển xe có nồng độ cồn 2,3 mmol/L. Chủ xe cho rằng, mức này dưới ngưỡng 10,9 mmol/L theo Quyết định 320/QĐ-BYT và có thể là lượng cồn tự nhiên trong cơ thể.
Tòa không chấp nhận lập luận trên và cho rằng, Quyết định 320/QĐ-BYT phục vụ hoạt động chuyên môn y tế, không phải căn cứ xác định mức nồng độ cồn khi điều khiển phương tiện. Căn cứ hợp đồng và quy tắc bảo hiểm, 2 cấp tòa xác định MIC có cơ sở từ chối bồi thường.
Kết quả này khác bản án 945/2024/DS-PT ngày 21/11/2024 của Tòa án Nhân dân TP.HCM liên quan tới MIC trước đó. Khi đó, người điều khiển xe có lượng ethanol trong máu là 1,39 mg/dL, trong khi trị số bình thường là 0-50 mg/dL. Tòa xác định chưa đủ cơ sở kết luận người điều khiển xe sử dụng rượu, bia hoặc thuộc trường hợp loại trừ, buộc MIC bồi thường hơn 391 triệu đồng.
Từ thực tiễn xét xử tranh chấp bảo hiểm nói chung, 2 vụ việc kể trên nói riêng, các luật sư Văn phòng Luật sư Tinh Hoa Việt nhìn nhận rằng, kết quả tranh chấp bảo hiểm phụ thuộc đáng kể vào chứng cứ, kết quả xét nghiệm và cách áp dụng điều khoản loại trừ trong từng hợp đồng. Cùng là lý do “có cồn”, nhưng kết quả pháp lý có thể khác nhau tùy trị số xét nghiệm, nội dung hợp đồng và khả năng chứng minh của các bên.
Theo luật sư Lưu Vũ Anh, trong tranh chấp bảo hiểm, điều khoản hợp đồng quan trọng, nhưng hồ sơ chứng minh cách áp dụng điều khoản đó có thể còn quan trọng hơn. Do đó, vấn đề không còn quá tập trung vào việc bên mua bảo hiểm hay công ty bảo hiểm “thắng” nhiều hơn, mà ở chỗ cùng một lý do từ chối bảo hiểm, kết quả giải quyết có thể khác nhau khi các dữ kiện pháp lý và chứng cứ của vụ việc khác nhau. Hai vụ tranh chấp tại AIA và MIC nêu trên là những ví dụ rõ nét, cho thấy tranh chấp bảo hiểm không phải là cuộc đối chiếu đơn thuần giữa “có mua bảo hiểm” và “có xảy ra sự kiện bảo hiểm” hay không. Đối với công ty bảo hiểm, một quyết định từ chối chi trả không chỉ cần đúng về kết quả, mà còn phải được xây dựng trên một hồ sơ có khả năng chứng minh đầy đủ căn cứ của quyết định đó.
Đối với bên mua bảo hiểm, người được bảo hiểm và người thụ hưởng, quyền lợi bảo hiểm cũng không nên chỉ nhìn nhận từ việc đã đóng phí, mà cần được đánh giá trên chính nội dung hợp đồng và chứng cứ của vụ việc. Trước khi quyết định khởi kiện, bên mua bảo hiểm cần nghiên cứu, cân nhắc và đánh giá đầy đủ các yếu tố có liên quan đến tranh chấp, từ nội dung hợp đồng, quy tắc bảo hiểm, điều khoản loại trừ… đến hồ sơ yêu cầu bảo hiểm, tài liệu chuyên môn và căn cứ từ chối chi trả của công ty bảo hiểm.
Việc xem xét toàn diện những yếu tố này giúp bên mua bảo hiểm xác định rõ cơ sở của yêu cầu, đánh giá khả năng bảo vệ quyền lợi của mình và lựa chọn phương án phù hợp. Nhìn rộng hơn, chất lượng của một hợp đồng bảo hiểm được quyết định không chỉ bởi nội dung của điều khoản, mà còn vì các điều khoản đó được hình thành, thực hiện và chứng minh trong từng vụ việc cụ thể. Đây cũng là điểm mà các bên cần lưu ý ngay từ khi giao kết hợp đồng bảo hiểm.