Theo công bố ngày 16/9, Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex - PLX) đã bán thành công toàn bộ 23,285 triệu cổ phiếu quỹ đăng ký giao dịch trên HOSE, thu về hơn 800 tỷ đồng. Lượng cổ phiếu này tương đương khoảng 1,8% vốn điều lệ được đưa trở lại thị trường.
Nhìn lịch sử giao dịch, lượng cổ phiếu này được bán qua khớp lệnh chứ không qua thoả thuận như nhiều thương vụ khác, tức mang tính đại chúng khá cao. Petrolimex cho biết, việc bán cổ phiếu quỹ nhằm đáp ứng điều kiện công ty đại chúng, đồng thời tăng cường năng lực tài chính và cân đối nguồn vốn dài hạn. Việc đưa thêm cổ phiếu ra thị trường cũng giúp mở rộng cơ sở cổ đông, tăng lượng cổ phiếu tự do chuyển nhượng và cải thiện thanh khoản PLX.
Diễn biến giao dịch cũng cho thấy khối lượng giao dịch bình quân một tháng gần đây của PLX khoảng 4,4 triệu cổ phiếu/phiên, cao hơn 50% mức bình quân quý khoảng 2,9 triệu cổ phiếu/phiên. Riêng hai phiên 15 - 16/9, khối lượng khớp lệnh đều trên 11 triệu cổ phiếu, tương ứng giá trị hơn 400 tỷ đồng mỗi phiên.
Bên cạnh tiền thu được, PLX giải quyết được câu chuyện lớn hơn là lượng cổ phiếu lưu hành. Ngày 10/4/2026, Petrolimex từng công bố việc tạm thời chưa đáp ứng điều kiện về cơ cấu cổ đông của công ty đại chúng. Theo quy định được doanh nghiệp dẫn chiếu, công ty đại chúng phải có tối thiểu 10% số cổ phiếu có quyền biểu quyết do ít nhất 100 nhà đầu tư không phải cổ đông lớn nắm giữ.
Tại ĐHCĐ thường niên năm 2026, lãnh đạo Petrolimex cho biết dù có hơn 43.000 cổ đông, nhóm nhà đầu tư này chỉ nắm giữ 9,419% số cổ phiếu có quyền biểu quyết.
Đây cũng là thực tế tại nhiều doanh nghiệp lớn sau cổ phần hóa, số lượng cổ đông có thể rất lớn, nhưng tỷ lệ cổ phiếu thực sự nằm trong tay nhóm nhà đầu tư nhỏ và có khả năng giao dịch trên thị trường lại không tương ứng. Khi Nhà nước tiếp tục nắm giữ tỷ lệ chi phối, cộng thêm cổ phần của các cổ đông lớn, cổ đông chiến lược hoặc các phần vốn có tính chất dài hạn, tỷ lệ cổ phiếu thực sự lưu hành trên thị trường rất thấp. Thanh khoản của cổ phiếu do đó khó phát huy hết tiềm năng.
Sau PLX, có thể thúc đẩy một xu hướng đối với các doanh nghiệp nhà nước lớn đang niêm yết. Đó là tăng tỷ lệ cổ phiếu lưu hành thông qua việc bán bớt phần cổ phần mà doanh nghiệp hoặc các chủ thể liên quan đang nắm giữ, qua đó đồng thời đáp ứng yêu cầu về cơ cấu cổ đông, cải thiện thanh khoản và huy động thêm nguồn lực.
Nhưng cũng cần phân biệt hình thức thoái vốn nhà nước (Nhà nước bán phần vốn đang sở hữu tại doanh nghiệp) hay doanh nghiệp bán cổ phiếu quỹ. Cụ thể, trong trường hợp bán cổ phiếu quỹ, doanh nghiệp sẽ trực tiếp nhận được nguồn tiền từ giao dịch. Như với Petrolimex, số tiền thu về hơn 800 tỷ đồng tạo thêm một nguồn lực tài chính cho Tập đoàn, trong khi cổ phiếu được đưa trở lại thị trường. Còn đối với thoái vốn nhà nước, các bên sẽ phải định giá doanh nghiệp và bán đấu giá công khai ra thị trường.
Trong giai đoạn mới, câu chuyện cơ cấu lại vốn nhà nước có thể là mũi tên trúng nhiều đích. Bên cạnh số tiền thu về, mục tiêu khác cũng quan trọng không kém là làm cho lượng cổ phiếu của các doanh nghiệp lớn thực sự được lưu thông nhiều hơn trên thị trường. Việc tăng tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng này có thể có tác động đáng kể tới thanh khoản, khả năng tham gia của các nhà đầu tư tổ chức và mức độ phản ánh giá trị doanh nghiệp trên thị trường.
Đây cũng là mục tiêu được đặt ra khi Việt Nam hướng tới nâng chất lượng thị trường và mở rộng sự tham gia của dòng vốn tổ chức. Khi những doanh nghiệp lớn với nền tảng tài sản, dòng tiền và vị thế ngành đưa thêm cổ phiếu ra thị trường, nó có thể trở thành nguồn cung cổ phiếu có quy mô lớn, thanh khoản tốt hơn và phù hợp hơn với nhu cầu của các quỹ đầu tư.