Ông Trần Văn Phước, Giám đốc Kinh doanh, Trung tâm Kinh doanh 03, Công ty Chứng khoán Yuanta Việt Nam
Nhìn lại các giai đoạn đáng chú ý
Tiến trình cổ phần hóa và thoái vốn doanh nghiệp nhà nước tại Việt Nam là một trong những trụ cột quan trọng của quá trình đổi mới thể chế kinh tế. Trải qua bốn thập kỷ kể từ Đổi mới năm 1986, hoạt động này không chỉ góp phần tái cấu trúc khu vực kinh tế nhà nước mà còn tạo nguồn “hàng hóa” chất lượng cho thị trường chứng khoán Việt Nam.
Giai đoạn 2016 - 2018 sôi động với hàng loạt thương vụ lớn như thoái vốn tại Sabeco, Vinamilk, ACV, BSR, POW, OIL..., mang về hàng trăm nghìn tỷ đồng cho ngân sách nhà nước.
Tuy nhiên, trong giai đoạn 2021 - 2024, tốc độ cổ phần hóa và thoái vốn chững lại đáng kể. Số doanh nghiệp hoàn tất cổ phần hóa và thoái vốn đạt tỷ lệ thấp so với mục tiêu đề ra.
Sự chậm lại này xuất phát từ nhiều yếu tố, trong đó có những vướng mắc về pháp lý, xử lý đất đai và định giá doanh nghiệp, nhất là việc xác định giá trị thương hiệu.
Kỳ vọng giai đoạn 2026 - 2030
Sau giai đoạn trầm lắng, bối cảnh vĩ mô và hành lang pháp lý đang tạo tiền đề để kích hoạt làn sóng IPO và thoái vốn mới.
Những tín hiệu tích cực đã xuất hiện từ cuối năm 2025, với các thương vụ đấu giá quy mô lớn thành công như Tổng công ty cổ phần Điện tử và Tin học Việt Nam (VEC) và Tổng công ty Đầu tư nước và môi trường Việt Nam (VIW). Đây có thể là bước đệm cho các đợt thoái vốn tại những doanh nghiệp còn tỷ lệ sở hữu nhà nước cao như ACV, GAS, GVR, BSR…
Động lực tăng trưởng và nhu cầu vốn
Bước sang giai đoạn 2026 - 2030, Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân từ 10% trở lên mỗi năm, đồng thời chuyển mạnh mô hình tăng trưởng từ chiều rộng sang chiều sâu.
Để thực hiện mục tiêu này, kế hoạch đầu tư công giai đoạn 2026 - 2030 ước tính cần tới 8,31 triệu tỷ đồng, gần gấp 3 lần giai đoạn 2021 - 2025.
Trong bối cảnh áp lực lên bội chi ngân sách và nợ công gia tăng, cổ phần hóa và thoái vốn nhà nước có thể đóng vai trò quan trọng trong việc tạo nguồn lực tài chính để tái đầu tư vào hạ tầng chiến lược quốc gia.
Bước ngoặt thể chế từ Nghị quyết 79-NQ/TW
Nghị quyết 79-NQ/TW ngày 6/1/2026 của Bộ Chính trị đặt ra định hướng mới đối với vai trò của kinh tế nhà nước, trong đó nhấn mạnh việc khai thác hiệu quả các nguồn lực quốc gia như đất đai, tài nguyên số... và thúc đẩy vốn nhà nước được sử dụng hiệu quả, tạo giá trị và sinh lời thay vì duy trì trạng thái phòng thủ.
Theo định hướng này, doanh nghiệp nhà nước đóng vai trò “sếu đầu đàn”, dẫn dắt và tiên phong trong những lĩnh vực khó, mới, then chốt; đồng thời tạo thêm không gian kinh doanh cho khu vực tư nhân. Việc kết hợp nguồn lực giữa hai khu vực được kỳ vọng tạo thêm động lực cho tăng trưởng kinh tế.
Đối với thị trường chứng khoán: Cổ phần hóa và thoái vốn có thể bổ sung nguồn cổ phiếu chất lượng, góp phần mở rộng quy mô vốn hóa và thanh khoản, đồng thời tạo thêm động lực cho tiến trình nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam.
Đối với nhà đầu tư chiến lược: Hoạt động này mở ra cơ hội sở hữu cổ phần hoặc hợp tác chiến lược tại những doanh nghiệp có lợi thế về hạ tầng, thị phần và thương hiệu.
Đối với khu vực tư nhân: Việc khơi thông nguồn vốn tại các tập đoàn nhà nước có thể tạo điều kiện tái phân bổ nguồn lực vào 7 không gian kinh tế mới như công nghệ cao, hạ tầng số, năng lượng xanh...
Đối với dòng vốn quốc tế: Việc FTSE Russell thông báo chấp thuận nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam lên thị trường mới nổi thứ cấp vào tháng 10/2025, cùng lộ trình chuyển đổi từng phần từ tháng 9/2026 đến cuối năm 2027, được kỳ vọng tạo thêm sức hút đối với dòng vốn ngoại.
Tái phân bổ nguồn lực chiến lược
Sự chuyển dịch trong tư duy chiến lược cùng những thay đổi về pháp lý, với hạt nhân là Nghị quyết 79-NQ/TW và Nghị định 57/2026/NĐ-CP, đang tạo diện mạo mới cho hoạt động cổ phần hóa và thoái vốn doanh nghiệp nhà nước. Đây không chỉ là việc bán cổ phần để thu tiền về ngân sách, mà còn là bài toán tái phân bổ và sử dụng hiệu quả các nguồn lực chiến lược của quốc gia.
Giai đoạn 2026 - 2030 mở ra cơ hội để cổ phần hóa và thoái vốn doanh nghiệp nhà nước tạo bước chuyển mới. Việc thực thi hiệu quả các chính sách mới có thể góp phần giải phóng nguồn lực, thúc đẩy dòng vốn nhà nước được phân bổ vào các ngành công nghiệp mũi nhọn, qua đó tạo thêm động lực cho tăng trưởng.
