Ông Tim Evans, Tổng Giám đốc Điều hành, HSBC Việt Nam
Theo Khối Nghiên cứu Đầu tư HSBC (HSBC Global Investment Research), thương mại nội vùng châu Á đối với các nhóm hàng liên quan đến trí tuệ nhân tạo (AI) như chip bán dẫn, linh kiện và thiết bị phục vụ vận hành công nghệ AI đã tăng lên gần 2.000 tỷ USD trong năm 2025, gấp đôi so với trước đại dịch.
Các sản phẩm liên quan đến AI hiện chiếm khoảng 35% tổng kim ngạch xuất khẩu của châu Á, tăng mạnh so với mức 19% cách đây một thập kỷ.
Sự phát triển nhanh của AI đang thúc đẩy quá trình tái cấu trúc chuỗi cung ứng trong khu vực. Những hành lang thương mại mới hình thành giữa Bắc Á và Đông Nam Á đang kết nối thế mạnh của từng nền kinh tế, từ chip nhớ của Hàn Quốc, tấm bán dẫn tiên tiến của Đài Loan (Trung Quốc), thiết bị chính xác của Nhật Bản đến năng lực lắp ráp, kiểm thử đang mở rộng tại Đông Nam Á.
Vị thế mới của Việt Nam trong chuỗi cung ứng
Theo HSBC, hơn 30% hoạt động thương mại liên quan đến AI của châu Á hiện diễn ra trong khu vực Đông Nam Á, cho thấy vai trò ngày càng lớn của khu vực này trong chuỗi giá trị công nghệ toàn cầu.Trong làn sóng dịch chuyển đó, Việt Nam đang nổi lên như một trong những nền kinh tế hưởng lợi rõ nét nhất.
Ông Tim Evans, Tổng giám đốc Điều hành HSBC Việt Nam cho biết, thị phần thương mại toàn cầu của Việt Nam trong nhóm thiết bị liên quan đến AI đã tăng từ 1,2% năm 2015 lên 12,4% năm 2025. Đây là mức tăng thuộc nhóm cao nhất thế giới trong cùng giai đoạn.
Những thay đổi trong cán cân thương mại khu vực cũng phản ánh vai trò mới của Việt Nam. Trong quý I/2026, Đài Loan (Trung Quốc) lần đầu ghi nhận thâm hụt thương mại theo quý với Việt Nam. Trong ba tháng tính đến tháng 5, kim ngạch nhập khẩu từ Việt Nam tăng 173% so với cùng kỳ năm trước, chủ yếu nhờ nhóm máy móc, thiết bị điện và hàng điện tử.
Cùng thời điểm, xuất khẩu của Hàn Quốc sang Việt Nam tăng mạnh nhất trong khu vực Đông Nam Á, phản ánh sự gắn kết ngày càng sâu rộng trong chuỗi sản xuất, đặc biệt ở lĩnh vực lắp ráp phần cứng máy tính và thiết bị liên quan đến máy chủ AI.
Theo ông Tim Evans, những diễn biến này cho thấy Việt Nam đang có sự chuyển dịch đáng kể trong chuỗi giá trị toàn cầu. Việt Nam không còn chỉ đóng vai trò là trung tâm lắp ráp chi phí thấp, mà đang trở thành một mắt xích trong mạng lưới sản xuất đa phương.
Việt Nam ngày càng tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng hai chiều: nhập khẩu các đầu vào giá trị cao từ Đài Loan (Trung Quốc), Hàn Quốc; mở rộng năng lực sản xuất; sau đó xuất khẩu thành phẩm và hàng hóa trung gian ra khu vực cũng như thế giới.
Sự thay đổi này đến từ cả yếu tố chính sách và lợi thế địa lý. Việt Nam đã xây dựng chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn quốc gia, đặt mục tiêu đào tạo hàng chục nghìn kỹ sư chip bán dẫn vào năm 2030, đồng thời xác định khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực phát triển.
Cùng với đó, nhiều tập đoàn công nghệ toàn cầu đang mở rộng đầu tư vào Việt Nam trong các lĩnh vực đóng gói, kiểm thử bán dẫn, sản xuất điện tử, cũng như nghiên cứu và thiết kế sản phẩm.
Không chỉ tham gia ở phía cung, Việt Nam cũng đang hình thành thị trường tiêu thụ AI. Làn sóng đầu tư vào trung tâm dữ liệu toàn cầu với quy mô hơn 270 tỷ USD trong năm 2025 đang mở ra cơ hội cho các quốc gia có nền kinh tế số phát triển nhanh.
Với dân số trẻ, mức độ tiếp cận công nghệ cao và cộng đồng doanh nghiệp đang đẩy mạnh chuyển đổi số, Việt Nam có tiềm năng trở thành thị trường ứng dụng AI quan trọng trong khu vực.
“Những nền kinh tế hưởng lợi nhiều nhất trong kỷ nguyên AI sẽ là những nền kinh tế tham gia đồng thời ở nhiều khâu trong chuỗi giá trị, từ sản xuất phần cứng, vận hành hạ tầng đến ứng dụng công nghệ để nâng cao năng suất”, ông Tim Evans nhận định.
Thập kỷ phía trước
Dù triển vọng tích cực, HSBC cho rằng Việt Nam cũng cần tính đến những rủi ro mới trong quá trình tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng AI.
Việc chuyên môn hóa mạnh hơn có thể khiến nền kinh tế chịu tác động lớn hơn trước các biến động toàn cầu, như sự suy giảm đầu tư vào AI, thay đổi chính sách kiểm soát xuất khẩu công nghệ, hay biến động giá chip bán dẫn.
Bên cạnh đó, một phần tăng trưởng xuất khẩu hiện nay có thể đến từ việc các doanh nghiệp đẩy sớm đơn hàng trong bối cảnh nhu cầu AI tăng mạnh, trước khi thị trường quay trở lại trạng thái cân bằng hơn.
Tuy nhiên, theo HSBC, các yếu tố nền tảng vẫn đang tạo lợi thế cho Việt Nam. Chuỗi cung ứng châu Á tiếp tục được đa dạng hóa, các hiệp định thương mại như RCEP và CPTPP góp phần giảm rào cản thương mại, trong khi Việt Nam đã chứng minh khả năng thu hút đầu tư, mở rộng sản xuất và từng bước nâng cao vị trí trong chuỗi giá trị.
“Trong bối cảnh châu Á chuyển mình từ một trung tâm xuất khẩu thành một thị trường AI của chính mình, Việt Nam đang ở vị trí trung tâm của quá trình chuyển dịch này cả về kinh tế và địa lý”, Tổng giám đốc HSBC Việt Nam nhận định.
Theo HSBC, cơ hội lớn nhất trong thập kỷ tới không chỉ nằm ở việc Việt Nam sản xuất nhiều hơn các sản phẩm phục vụ kỷ nguyên AI, mà còn ở khả năng tận dụng AI để nâng cao năng suất của doanh nghiệp, nhà máy và toàn bộ nền kinh tế.
