Bộ luật Hình sự (sửa đổi): Bổ sung tội danh về tài sản mã hóa

0:00 / 0:00
0:00
(ĐTCK) Quốc hội vừa thông qua dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi), trong đó điều chỉnh phạm vi trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại, bổ sung các quy định bảo vệ hoạt động đổi mới sáng tạo, đồng thời hình sự hóa một số hành vi vi phạm về tài sản mã hóa và dữ liệu cá nhân.
Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang phát biểu tiếp thu giải trình dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) chiều 20/11 Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang phát biểu tiếp thu giải trình dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) chiều 20/11

Chiều 20/11, với 463/472 đại biểu Quốc hội tham gia biểu quyết tán thành (chiếm tỷ lệ 92,79% tổng số đại biểu Quốc hội), Quốc hội đã chính thức thông qua dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi).

Bộ luật Hình sự (sửa đổi) gồm 3 phần, 25 Chương, 417 Điều, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/3/2027.

Mở rộng trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại

Một trong những nội dung đáng chú ý của Bộ luật Hình sự (sửa đổi) là việc rà soát, điều chỉnh quy định về trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại.

Theo giải trình của Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang, cơ quan soạn thảo thay đổi cách tiếp cận theo hướng xác định cá nhân là người trực tiếp thực hiện tội phạm; pháp nhân thương mại chịu trách nhiệm hình sự khi hành vi của cá nhân được thực hiện với danh nghĩa pháp nhân và đáp ứng các điều kiện luật định.

Theo Điều 78, pháp nhân thương mại phải chịu trách nhiệm hình sự khi hành vi phạm tội do cá nhân thực hiện có đủ ba điều kiện: được thực hiện nhân danh pháp nhân thương mại; vì lợi ích của pháp nhân thương mại; có sự chỉ đạo, điều hành hoặc chấp thuận của pháp nhân thương mại.

Đáng chú ý, Điều 79 quy định phạm vi tội danh mà pháp nhân thương mại phải chịu trách nhiệm hình sự, trong đó có các tội thuộc lĩnh vực kinh tế, môi trường, sở hữu và công nghệ thông tin.

Danh mục này bao gồm cả tội vi phạm quy định về tài sản mã hóa và thị trường tài sản mã hóa tại Điều 190, tội xâm phạm dữ liệu cá nhân tại Điều 280 và tội cản trở hoạt động bảo vệ dữ liệu cá nhân tại Điều 281.

Mức phạt tiền đối với pháp nhân có thể lên tới 20 tỷ đồng đối với tội vi phạm quy định về tài sản mã hóa và thị trường tài sản mã hóa; 10 tỷ đồng đối với tội xâm phạm dữ liệu cá nhân và tội cản trở hoạt động bảo vệ dữ liệu cá nhân. Trong trường hợp đáp ứng điều kiện tại Điều 81, pháp nhân còn có thể bị đình chỉ hoạt động vĩnh viễn.

Miễn trách nhiệm hình sự đối với một số tội danh trong đổi mới sáng tạo

Bên cạnh việc hoàn thiện cơ chế xử lý vi phạm, Bộ luật bổ sung các quy định nhằm phân định trách nhiệm hình sự trong hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh, nghiên cứu khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Cụ thể, Điều 26 quy định hành vi gây thiệt hại trong quá trình nghiên cứu, thử nghiệm, áp dụng tiến bộ khoa học, kỹ thuật, công nghệ mới không phải là tội phạm nếu chủ thể đã tuân thủ đúng quy trình, quy định và áp dụng đầy đủ biện pháp phòng ngừa.

Quy định tương tự được áp dụng với hoạt động thử nghiệm có kiểm soát công nghệ, quy trình, giải pháp, sản phẩm, dịch vụ, mô hình kinh doanh mới.

Đối với hoạt động đổi mới, sáng tạo trong thực thi công vụ, việc loại trừ trách nhiệm hình sự được đặt ra khi nhiệm vụ, giải pháp nhằm tháo gỡ khó khăn, vướng mắc do chưa có quy định hoặc quy định không thống nhất, chưa phù hợp; đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt; vì lợi ích chung, đem lại hiệu quả thiết thực; không tham nhũng, không vụ lợi; thực hiện đúng thẩm quyền, trình tự, thủ tục.

Thiệt hại phải xuất phát từ nguyên nhân khách quan, không thể dự báo trước và chủ thể đã thực hiện kịp thời, đầy đủ các biện pháp cần thiết để phòng ngừa, kiểm soát, giảm thiểu, khắc phục.

Một cơ chế khác được bổ sung tại Điều 31 là tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự để khắc phục hậu quả. Quy định áp dụng khi hành vi gây thiệt hại về kinh tế nhưng vì lợi ích chung, không tham nhũng; hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh, ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số đang thực hiện chưa hoàn thành, chưa khắc phục được thiệt hại do nguyên nhân khách quan nhưng vẫn có điều kiện, khả năng và tính khả thi để khắc phục, mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh.

Thời hạn tạm hoãn không quá 2 năm và có thể gia hạn một lần, nhưng không quá 1 năm.

Toàn cảnh phiên họp

Toàn cảnh phiên họp

Tại Điều 32, Bộ luật cũng bổ sung căn cứ miễn trách nhiệm hình sự đối với người thực hiện dự án, nhiệm vụ trong các lĩnh vực đầu tư, sản xuất, kinh doanh, ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số vì lợi ích chung, không tham nhũng, khi dự án, nhiệm vụ đã hoàn thành và mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh; không gây thất thoát, lãng phí tài sản hoặc đã khắc phục toàn bộ hậu quả thiệt hại.

Theo Bộ trưởng Lương Tam Quang, các quy định này được rà soát, chỉnh lý nhằm làm rõ bản chất hành vi, điều kiện áp dụng và hậu quả pháp lý; qua đó phân hóa trách nhiệm hình sự, khuyến khích và bảo vệ cán bộ năng động, đổi mới, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung.

Bổ sung tội danh về tài sản mã hóa

Bộ luật Hình sự (sửa đổi) cũng bổ sung tội vi phạm quy định về tài sản mã hóa và thị trường tài sản mã hóa tại Điều 190, nhằm xử lý các hành vi vi phạm trong lĩnh vực đang phát triển nhanh cùng với quá trình số hóa nền kinh tế.

Các hành vi có thể bị xử lý hình sự gồm chào bán, phát hành tài sản mã hóa trái quy định của pháp luật; cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa trái phép; sử dụng thông tin nội bộ để mua, bán tài sản mã hóa; thao túng thị trường tài sản mã hóa; tổ chức, thực hiện giao dịch hoặc làm trung gian cho người khác mua, bán, trao đổi, tặng cho, sử dụng tài sản mã hóa để thực hiện hành vi trái pháp luật.

Ở khung cơ bản, người thực hiện các hành vi này bị truy cứu trách nhiệm hình sự khi thu lợi bất chính từ 500 triệu đồng đến dưới 2 tỷ đồng hoặc gây thiệt hại về tài sản từ 1 tỷ đồng đến dưới 5 tỷ đồng, nếu không thuộc trường hợp quy định tại các điều luật khác của Bộ luật. Mức phạt gồm phạt tiền từ 2 tỷ đồng đến 5 tỷ đồng, cải tạo không giam giữ đến 3 năm hoặc phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm.

Các đại biểu tại phiên họp
Các đại biểu tại phiên họp

Trường hợp phạm tội có tổ chức, có tính chất chuyên nghiệp, thu lợi bất chính từ 2 tỷ đồng trở lên, gây thiệt hại từ 5 tỷ đồng trở lên hoặc tái phạm nguy hiểm, người phạm tội có thể bị phạt tiền từ 5 tỷ đồng đến 10 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 3 năm đến 7 năm. Pháp nhân thương mại chịu trách nhiệm hình sự về tội này có thể bị phạt tiền từ 5 tỷ đồng đến 20 tỷ đồng, tùy khung; trường hợp đủ điều kiện còn có thể bị đình chỉ hoạt động vĩnh viễn.

Cùng với đó, Điều 280 quy định tội xâm phạm dữ liệu cá nhân. Các hành vi bị điều chỉnh gồm thu thập, xử lý, mua bán, trao đổi, tặng cho, công khai hóa, chiếm đoạt, sử dụng trái pháp luật hoặc cố ý làm lộ, làm mất dữ liệu cá nhân của người khác.

Người thực hiện hành vi có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự khi thu lợi bất chính từ 100 triệu đồng đến dưới 400 triệu đồng; gây thiệt hại từ 200 triệu đồng đến dưới 1 tỷ đồng; hoặc xâm phạm dữ liệu cá nhân cơ bản của từ 10.000 đến dưới 15.000 chủ thể dữ liệu, dữ liệu cá nhân nhạy cảm của từ 2.000 đến dưới 3.000 chủ thể dữ liệu. Khung hình phạt cơ bản gồm phạt tiền từ 200 triệu đồng đến 400 triệu đồng, cải tạo không giam giữ đến 3 năm hoặc phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm.

Mức hình phạt tăng lên từ 3 năm đến 7 năm tù hoặc phạt tiền từ 400 triệu đồng đến 2 tỷ đồng đối với các trường hợp như phạm tội có tổ chức, có tính chất chuyên nghiệp, lợi dụng chức vụ, quyền hạn, phạm tội từ 2 lần trở lên, xâm phạm dữ liệu với quy mô lớn, gây thiệt hại hoặc thu lợi bất chính ở mức cao.

Đáng chú ý, Bộ luật cũng quy định trường hợp sử dụng trái phép dữ liệu cá nhân của người khác để thành lập doanh nghiệp, mở tài khoản thanh toán, tài khoản chứng khoán, ví điện tử, tài khoản tiền di động, tài khoản tài sản số hoặc các tài khoản số có chức năng quản lý, giao dịch tiền, tài sản.

Ngoài ra, Điều 281 bổ sung tội cản trở hoạt động bảo vệ dữ liệu cá nhân. Đối tượng có thể bị xử lý là người có nghĩa vụ bảo vệ dữ liệu cá nhân hoặc nghĩa vụ thông báo, báo cáo, cung cấp thông tin, phối hợp xử lý sự cố xâm phạm dữ liệu cá nhân nhưng che giấu thông tin, cung cấp thông tin sai lệch về sự cố hoặc thiết lập rào cản kỹ thuật trái phép nhằm vô hiệu hóa các biện pháp phòng, chống hoạt động xâm phạm dữ liệu cá nhân.

Theo Bộ trưởng Lương Tam Quang, việc bổ sung các tội danh và hành vi phạm tội mới xuất phát từ thực tiễn phát sinh nhiều hành vi nguy hiểm cho xã hội, đặc biệt trong lĩnh vực công nghệ cao, công nghệ thông tin và các tội phạm kinh tế; qua đó tạo cơ sở pháp lý để bảo vệ người dân, doanh nghiệp và lợi ích của Nhà nước.

Minh Minh

Tin liên quan

Tin cùng chuyên mục