Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân tối cao Nguyễn Huy Tiến trình bày trước Quốc hội sáng 18/10. Ảnh: quochoi.vn
Sáng 18/10, tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI nghe Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân tối cao (VKSNDTC) Nguyễn Huy Tiến trình bày Báo cáo tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi).
Dự án này đã được Quốc hội cho ý kiến tại Kỳ họp không thường lệ thứ nhất (tháng 8/2026). Sau đó tiếp tục được Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Hội nghị đại biểu Quốc hội hoạt động không chuyên trách xem xét, cho ý kiến.
Dự thảo Bộ luật trình Quốc hội lần này gồm 527 điều, trong đó bổ sung 34 điều; sửa đổi, bổ sung 246 điều và giữ nguyên 247 điều.
Những nội dung lớn đã được tiếp thu, chỉnh lý gồm một số nhóm vấn đề như: Bổ sung nguyên tắc hoạt động tố tụng điện tử; Bổ sung chế định bị can, áp dụng chính sách khoan hồng cho bị cáo tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt được đề nghị; Áp dụng thủ tục rút gọn áp dụng đối với trường hợp bị can, bị cáo tự nguyện nhận tội và chấp nhận hình phạt được đề nghị; Tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự trong một số trường hợp đáp ứng các tiêu chí cụ thể...
Làm rõ giá trị pháp lý của dữ liệu tố tụng điện tử
Theo cơ quan soạn thảo, việc bổ sung nguyên tắc hoạt động tố tụng điện tử nhằm tạo cơ sở pháp lý cho việc đổi mới phương thức thực hiện hoạt động tố tụng, từ quản lý hồ sơ vụ việc, vụ án đến chuyển giao chứng cứ, tài liệu, lệnh và quyết định tố tụng ở các giai đoạn giải quyết vụ việc, vụ án.
Tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội, Điều 18 dự thảo đã được chỉnh lý theo hướng làm rõ giá trị pháp lý của hoạt động tố tụng điện tử, với các yêu cầu về tính hợp pháp, xác thực, toàn vẹn, khả năng truy xuất, bảo mật và an ninh dữ liệu.
Dự thảo cũng quy định hoạt động tố tụng điện tử không được làm hạn chế quyền, lợi ích hợp pháp của người tham gia tố tụng. Lộ trình thực hiện, điều kiện hạ tầng và phương thức thay thế đối với trường hợp chưa đáp ứng điều kiện cần thiết sẽ được cụ thể hóa trong nghị quyết thi hành Bộ luật.
Đáng chú ý, quy định về tố tụng điện tử có liên quan trực tiếp đến cách thức lập, lưu trữ và kiểm tra dữ liệu trong quá trình giải quyết vụ án. Theo báo cáo được trình bày tại Quốc hội, khoản 3 Điều 145 dự thảo quy định việc sửa chữa biên bản điện tử phải xác định được nội dung trước và sau sửa chữa. Cơ quan soạn thảo cũng đã rà soát các quy định liên quan để bảo đảm thống nhất với pháp luật về giao dịch điện tử, an ninh mạng, dữ liệu và các quy định pháp luật hiện hành.
Về thủ tục trong trường hợp tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự quy định tại Chương IX, theo Viện trưởng Nguyễn Huy Tiến, tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự không phải là miễn trách nhiệm hình sự. Điều 156 xác định điều kiện để tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự, trong thời gian tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự thì vụ việc, vụ án được tạm dừng giải quyết. Tại Điều 157 quy định trong thời gian đó cơ quan tố tụng theo dõi việc thực hiện cam kết.
Ông khẳng định, chỉ khi người được tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự hoàn thành nghĩa vụ cam kết và đáp ứng điều kiện được miễn trách nhiệm hình sự thì cơ quan tiến hành tố tụng mới ra quyết định không khởi tố vụ án hoặc đình chỉ vụ án và miễn trách nhiệm hình sự; nếu không thực hiện đầy đủ, vi phạm cam kết, bỏ trốn hoặc tiếp tục phạm tội thì vụ việc, vụ án được phục hồi và giải quyết theo thủ tục chung.
Với doanh nghiệp, nội dung đáng chú ý là dự thảo đã rà soát, chỉnh lý thủ tục tố tụng đối với pháp nhân thương mại chịu trách nhiệm hình sự. Điều 431 quy định căn cứ khởi tố bị can đối với pháp nhân thương mại gắn với hành vi phạm tội của cá nhân nhân danh pháp nhân và điều kiện để pháp nhân chịu trách nhiệm hình sự. Các quy định liên quan đến vấn đề phải chứng minh, kết luận điều tra, cáo trạng, luận tội và xét xử cũng được rà soát, chỉnh lý.
 |
Phiên họp Quốc hội sáng 18/10 bàn về Báo cáo tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi). Ảnh: quochoi.vn |
Đề xuất giám sát điện tử thay thế tạm giam từ năm 2028
Một nội dung đáng chú ý khác của dự thảo là quy định giám sát điện tử như một biện pháp ngăn chặn thay thế tạm giam. Dự thảo xác định các nguyên tắc, căn cứ, điều kiện, thẩm quyền và nghĩa vụ cơ bản của người bị áp dụng biện pháp này, đồng thời yêu cầu phân biệt với các biện pháp bảo lĩnh, đặt tiền để bảo đảm.
Theo báo cáo tiếp thu, giải trình, những nội dung mang tính kỹ thuật và tổ chức thực hiện như phạm vi giám sát, khu vực cấm tiếp cận, xử lý sự cố thiết bị, quản lý và bảo mật dữ liệu, trách nhiệm của Công an cấp xã và khả năng kết hợp với các biện pháp ngăn chặn khác sẽ được quy định cụ thể tại văn bản hướng dẫn thi hành.
Quy định về giám sát điện tử dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/1/2028.
Cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục rà soát tính đồng bộ
Trình bày báo cáo ý kiến của cơ quan thẩm tra đối với nội dung dự kiến tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi), Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội - ông Phan Chí Hiếu cho biết, Thường trực Ủy ban tán thành với nhiều nội dung đã được cơ quan soạn thảo tiếp thu, chỉnh lý.
Các nội dung này tiếp tục thể chế hóa các nghị quyết, kết luận của Đảng, đồng thời tiếp thu ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, cơ quan thẩm tra, đại biểu Quốc hội và các cơ quan, tổ chức, chuyên gia, nhà khoa học.
 |
Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu. Ảnh: quochoi.vn |
Tuy nhiên, Thường trực Ủy ban lưu ý một số nội dung của dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự chưa thống nhất với dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) và dự thảo Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi).
Vì vậy, cơ quan soạn thảo cần tiếp tục phối hợp với các cơ quan chủ trì soạn thảo những dự án luật liên quan để rà soát, chỉnh lý, bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật.
Đối với thủ tục tố tụng áp dụng trong trường hợp bị can, bị cáo tự nguyện nhận tội và chấp nhận hình phạt được đề nghị, Thường trực Ủy ban cơ bản tán thành việc thiết kế thủ tục riêng.
Theo cơ quan thẩm tra, cơ chế này có thể khuyến khích người phạm tội thành khẩn khai báo, tự nguyện nhận tội, góp phần đẩy nhanh tiến trình giải quyết vụ án và giảm các trường hợp kháng cáo, kháng nghị dẫn đến phải mở thủ tục phúc thẩm, giám đốc thẩm.
Về thủ tục truy cứu trách nhiệm hình sự đối với pháp nhân thương mại, ông Phan Chí Hiếu cho biết dự thảo đã được rà soát, chỉnh lý và cơ bản bảo đảm thống nhất với dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi). Tuy nhiên, Thường trực Ủy ban đề nghị tiếp tục phối hợp rà soát để bảo đảm sự đồng bộ giữa hai dự thảo luật.
