Tuần qua, Mỹ và Iran đã ký kết một bản ghi nhớ để mở cửa eo biển Hormuz, chấm dứt cuộc xung đột đã làm đảo lộn chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu, đẩy lạm phát lên cao và làm suy giảm triển vọng tăng trưởng.
Theo Simon MacAdam, phó trưởng kinh tế gia toàn cầu tại Capital Economics, ngay cả khi hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz được bình thường hóa, lạm phát cao hơn phần lớn đã được phản ánh vào nhiều nền kinh tế.
“Có thể mất nhiều tháng để giá năng lượng và phân bón tăng cao được chuyển dọc theo chuỗi cung ứng thực phẩm đến người tiêu dùng cuối cùng. Giá khí đốt tự nhiên được dẫn đến các hộ gia đình thường chậm hơn thị trường thượng nguồn khoảng ba tháng”, ông cho biết.
Giá dầu hiện đã giảm xuống còn khoảng 80 USD/thùng từ mức đỉnh 118 USD/thùng đạt được vào tháng 3. Goldman Sachs mới đây cũng đã hạ dự báo giá dầu, khi dự kiến giá dầu Brent trung bình ở mức 80 USD/thùng vào cuối năm 2026 và 75 USD/thùng vào năm 2027, do dòng chảy dầu thô từ vùng Vịnh Ba Tư phục hồi nhanh hơn dự kiến.
Chi phí năng lượng cao hơn và sự gián đoạn nguồn cung ở thượng nguồn sẽ mất nhiều thời gian hơn để tác động đến các ngành thực phẩm và năng lượng ở hạ nguồn. Tình trạng ùn tắc tàu chờ đi qua eo biển Hormuz có thể làm chậm thêm quá trình phục hồi hoàn toàn dòng chảy vận chuyển hàng hóa.
Ngân hàng Thế giới (WB) dự kiến lạm phát toàn cầu sẽ tăng lên 4% trong năm nay, tăng từ 3,3% vào năm 2025, ngay cả khi sự gián đoạn dòng chảy dầu giảm bớt trong những tuần tới. Tuần trước, cơ quan này cũng đã hạ dự báo tăng trưởng kinh tế toàn cầu xuống 2,5% trong năm nay, mức chậm nhất kể từ đại dịch.
Theo WB, giá phân bón có thể tăng tới 38% trong năm nay do sự gián đoạn nguồn cung và thiếu hụt các nguyên liệu đầu vào quan trọng từ vùng Vịnh ảnh hưởng đến thị trường nông nghiệp.
Trong khi đó, châu Âu có thể phải đối mặt với áp lực đặc biệt vì mức dự trữ khí đốt tự nhiên vẫn ở mức thấp kỷ lục, ông MacAdam dự đoán lạm phát ở châu Âu và Nhật Bản sẽ tăng thêm 3 đến 4 điểm phần trăm khi giá xuất khẩu khí đốt tự nhiên hóa lỏng của Mỹ tăng cao.
Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) là ngân hàng trung ương lớn đầu tiên tăng lãi suất trong tháng này - đây là động thái thắt chặt đầu tiên trong gần ba năm.
Trong khi đó, Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) đã giữ nguyên lãi suất trong cuộc họp chính sách tuần trước nhưng nâng dự báo lạm phát chi tiêu tiêu dùng cá nhân lên 3,6% vào tháng 12, từ mức 2,7% dự kiến vào tháng 3. Hơn nữa, 9 trong số 18 thành viên bỏ phiếu dự kiến sẽ có ít nhất một lần tăng lãi suất trước cuối năm nay.
Diễn biến này nhấn mạnh cách cuộc khủng hoảng eo biển Hormuz đã làm thay đổi tính toán của các ngân hàng trung ương khi cố gắng cân bằng giữa tăng trưởng chậm lại và lạm phát gia tăng.
Ngân hàng trung ương Anh (BoE) cũng giữ nguyên lãi suất chính sách nhưng cảnh báo rằng “ngay cả khi xung đột được giải quyết nhanh chóng, vẫn có thể xảy ra sự chậm trễ về mặt hậu cần trong việc khôi phục sản xuất và vận chuyển năng lượng”.
Theo Alex Holmes, giám đốc khu vực tại Economist Intelligence Unit, các ngân hàng trung ương đã chuyển sang lập trường cứng rắn khó có thể đảo ngược nhanh chóng, khi giá nhiên liệu và lạm phát dự kiến sẽ vẫn ở mức cao. Lạm phát lương thực cũng phải đối mặt với áp lực bổ sung khi hiện tượng thời tiết El Nino đe dọa sản lượng nông nghiệp trong những tháng tới.
Bên cạnh đó, cuộc khủng hoảng cũng đã khiến các chính phủ phải xem xét lại các chiến lược an ninh năng lượng. Các quốc gia bị ảnh hưởng bởi sự gián đoạn dự kiến sẽ tăng cường dự trữ năng lượng, hướng nguồn lực để tăng cường sản xuất trong nước và theo đuổi các tuyến đường cung cấp thay thế để giảm sự phụ thuộc vào một điểm nghẽn duy nhất.
“Việc đảm bảo mọi người đều có một mức dự trữ nhất định trong thời bình sẽ tạo ra lớp đệm chống lại ngay cả những tình huống khẩn cấp toàn cầu”, Matteo Lanzafame, Giám đốc Ngân hàng Phát triển châu Á cho biết.