Khi cuộc xung đột bắt đầu leo thang, các nhà quan sát thị trường cảnh báo rằng trừ khi eo biển Hormuz được mở cửa trở lại nhanh chóng, các nhà máy luyện kim có thể sẽ cạn kiệt nguyên liệu thô trong vòng vài tuần, có khả năng buộc phải đóng cửa trên diện rộng, đẩy thị trường toàn cầu vào khủng hoảng và đẩy giá nhôm lên mức cao kỷ lục trên 4.000 USD/tấn.
Tuy nhiên, các nhà sản xuất nhôm ở Trung Đông đã nhanh chóng thích ứng. Trong vài tuần qua, họ thực hiện nhiều chiến dịch hậu cần quy mô lớn, trong đó có các chuyến tàu vận chuyển nguyên liệu vượt qua eo biển Hormuz giữa lúc căng thẳng leo thang, để bổ sung alumina (oxit nhôm) và các nguyên liệu thiết yếu.
Nhờ đó, ngành nhôm đã tránh được nguy cơ gián đoạn sản xuất trên diện rộng tại một khu vực đóng góp gần 10% sản lượng nhôm toàn cầu.
Bên ngoài vùng Vịnh, các nhà máy luyện kim ở Trung Quốc và Indonesia đã đóng vai trò quan trọng trong việc kiềm chế thị trường toàn cầu khi người mua chờ đợi xuất khẩu phục hồi.
“Việc đóng băng nguồn cung vật chất trên diện rộng đã được ngăn chặn nhờ sự kết hợp giữa việc chuyển hướng nhập khẩu alumina từ Trung Đông, xuất khẩu tăng của Trung Quốc và sản lượng tăng mạnh của Indonesia… Mặc dù thị trường đã xoay xở để tồn tại trong vài tháng qua bằng cách giảm lượng hàng tồn kho, nhưng các vùng đệm hoạt động này hiện đã bị giảm đi”, Amelia Xiao Fu, Trưởng chiến lược hàng hóa tại Ngân hàng Quốc tế Trung Quốc cho biết.
Các nhà máy luyện kim ở Trung Đông đã buộc phải cắt giảm mạnh sản lượng. Tuy nhiên, do những nỗ lực củng cố chuỗi cung ứng được tiến hành một cách kín đáo, quy mô thiệt hại thực tế hiện rất khó xác định. Trong khi đó, việc Trung Quốc tiếp tục áp dụng giới hạn sản xuất đối với ngành nhôm và tình trạng thiếu điện tại Indonesia cũng làm gia tăng bất định về thời điểm cung cầu toàn cầu có thể trở lại trạng thái cân bằng.
JPMorgan Chase cho rằng việc giá nhôm tăng lên 4.000 USD/tấn đang diễn ra chậm hơn dự kiến do phản ứng cung mạnh mẽ ở châu Á và việc giảm mạnh lượng hàng tồn kho ngầm của ngành.
Ở chiều ngược lại, Goldman Sachs dự báo giá nhôm sẽ tiến về mức 3.000 USD/tấn trong năm tới. Dự báo này được đưa ra ngay cả sau khi ngân hàng nâng ước tính trước đó để phản ánh thực tế rằng nguồn cung từ Trung Đông phục hồi chậm hơn kỳ vọng kể từ khi xung đột nổ ra.
Hiện các hợp đồng tương lai nhôm giao dịch tại Sàn giao dịch Kim loại London đang xoay quanh mức 3.400 USD/tấn.
Sự khác biệt trong các ước tính về cán cân cung cầu nhôm thậm chí còn rõ rệt hơn, với Citigroup dự đoán cú sốc nguồn cung lớn nhất trong hơn 50 năm, trong khi Bank of America dự đoán cung và cầu trên thị trường sẽ tương đối cân bằng.
Dòng chảy alumina
Sự khác biệt giữa các dự báo phần nào phản ánh quan điểm cho rằng tình trạng thiếu nguyên liệu đã khiến sản lượng của các nhà máy luyện nhôm tại Vịnh Ba Tư suy giảm mạnh hơn so với những gì được công bố ra thị trường.
Theo Ben Ayre, nhà phân tích tại công ty theo dõi tàu Kpler, dòng chảy alumina ngày càng tăng vào khu vực cho thấy rằng các nhà máy luyện kim đã có những bước tiến trong việc bổ sung trữ lượng ngay cả khi eo biển Hormuz đóng cửa.
Kpler cho biết, một số tàu chở hàng gần đây đã mạo hiểm đưa alumina đi qua eo biển Hormuz. Để thực hiện hành trình, các tàu này tắt hệ thống định vị và nhận dạng tự động, tiến hành các chuyến vận tải bí mật (dark transits) – phương thức từng giúp duy trì dòng chảy dầu mỏ ra thị trường thế giới trong giai đoạn khủng hoảng.
Nhờ những nỗ lực đó, dữ liệu từ công ty cho thấy nhập khẩu nguyên liệu thô vào vùng Vịnh Ba Tư đã trở lại mức xung đột vào tháng 5.
Thách thức trong việc đánh giá quy mô nguồn cung bị thắt chặt không chỉ dừng lại ở vùng Vịnh. JPMorgan cho biết, tác động thị trường của tình trạng thiếu hụt toàn cầu cũng đã bị giảm bớt do lượng tồn kho do tư nhân nắm giữ giảm mạnh, vốn nổi tiếng là khó theo dõi.
Greg Shearer, Trưởng bộ phận nghiên cứu kim loại cơ bản và kim loại quý của JPMorgan cho biết: “Khi trao đổi với khách hàng, chúng tôi nhận thấy cảm nhận chung là thị trường đang khá căng thẳng. Tuy nhiên, nguồn bổ sung đầu tiên luôn đến từ lượng tồn kho vô hình này… Quá trình này diễn ra chậm hơn dự kiến, nhưng thị trường vẫn đang đối mặt với mức thâm hụt nguồn cung đáng kể cần được bù đắp".
Cú sốc từ Trung Quốc
Bên cạnh những bất ổn tại Trung Đông, thị trường nhôm còn phải đối mặt với một biến số lớn khác là Trung Quốc.
Trước khi xung đột bùng phát, giới đầu tư ngày càng lạc quan khi ngành nhôm Trung Quốc tiến gần giới hạn sản xuất 45 triệu tấn do các nhà chức trách đặt ra, làm dấy lên kỳ vọng thời kỳ dư cung kéo dài nhiều năm sắp kết thúc.
Nhưng số liệu chính thức kể từ khi xung đột bùng nổ lại cho thấy sản lượng thực tế vẫn vượt mức trần này. Riêng trong tháng 4, tốc độ sản xuất quy đổi theo năm đạt khoảng 47 triệu tấn, cao hơn đáng kể so với giới hạn 45 triệu tấn.
Với xuất khẩu tăng mạnh, một số nhà phân tích đang đặt cược rằng các nhà máy luyện kim của Trung Quốc có thể tự giải quyết tình trạng thiếu hụt nguồn cung trên toàn cầu nếu như nước này tiếp tục duy trì hoạt động quá mức của các nhà máy.
Ẩn số Indonesia
Một ẩn số cuối cùng đối với thị trường là làn sóng nguồn cung mới có thể xuất hiện từ Indonesia.
Sự gia tăng mạnh mẽ trong xuất khẩu nhôm của Indonesia đã khiến ngành công nghiệp chú ý nhiều hơn đến vai trò đang nổi lên của nước này như một nhà cung cấp lớn trên thị trường toàn cầu. Đồng thời, thị trường ngày càng kỳ vọng các nhà sản xuất tại đây sẽ ưu tiên phân bổ nguồn điện vốn khan hiếm cho các nhà máy luyện nhôm, thay vì các hoạt động khai thác và chế biến niken có biên lợi nhuận thấp hơn.
Amy Gower, Giám đốc chiến lược kim loại và khai khoáng tại Morgan Stanley cho biết: “Chúng tôi luôn biết rằng công suất mới sẽ được bổ sung. Tuy nhiên, cho đến nay, quan điểm chung là sản lượng sẽ tăng chậm do thiếu nguồn điện cần thiết… Chúng tôi vẫn chưa thay đổi mô hình của mình, nhưng rủi ro hiện nay là nguồn điện được phân bổ lại từ niken, là nguồn cung mới có thể đến nhanh hơn nữa”.
Tổng hợp lại, sự kết hợp giữa nguồn cung Trung Đông phục hồi, sản lượng Trung Quốc và Indonesia tăng đang tạo ra sự đồng thuận trong ngành rằng giá nhôm sẽ giảm trong dài hạn.
Nhưng khi Mỹ và Iran đàm phán một thỏa thuận hoà bình vĩnh viễn, một cuộc tranh luận vẫn nổ ra về việc liệu thị trường có phải đối mặt với đợt siết cung cuối cùng hay không khi hàng tồn kho cạn kiệt trước khi nguồn cung mới đến.
Helen Amos, Trưởng bộ phận nghiên cứu hàng hóa tại BMO Capital Markets cho biết: “Tôi nghĩ nếu điều đó xảy ra thì nó đã xảy ra vào thời điểm hiện tại. Có thể thị trường nhôm đã vượt qua đỉnh điểm thâm hụt”.
