Quốc lộ 22 đoạn ngã tư An Sương mới được nâng cấp để tránh ùn tắc (Ảnh: Lê Toàn)
Nỗi ám ảnh Quốc lộ 22
7 giờ sáng, tại ngã tư An Sương trên Quốc lộ 22, dòng xe như thác đổ từ Hóc Môn về trung tâm TP.HCM. Tiếng còi, khói xả, mùi dầu diesel… quyện vào nhau thành khung cảnh đặc trưng mà những người dân phía Tây Thành phố đã chịu đựng suốt nhiều thập kỷ.
7 giờ 30 sáng, đoạn từ vòng xoay An Sương đến ngã tư Trung Chánh kẹt cứng, xe cộ nhích từng chút một, ùn tắc đặc biệt nghiêm trọng tại các giao lộ Quốc lộ 22 - Nguyễn Văn Bứa, Quốc lộ 22 - Nguyễn Ảnh Thủ. Giữa trưa, khu vực cổng Bến xe An Sương thường xuyên rơi vào tình trạng kẹt cứng, giao thông trở nên hỗn loạn.
Câu chuyện của Quốc lộ 22 đang bào mòn sức cạnh tranh kinh tế của cả một vùng. Ông Bùi Văn Quản, Chủ tịch Hiệp hội Vận tải hàng hóa TP.HCM cho biết, rất nhiều doanh nghiệp và tài xế than thở, họ quá mệt mỏi với tình trạng kẹt xe trên Quốc lộ 22. Có những lần kẹt xe kéo dài vài kilomet, tài xế phải nhích từng chút trên đường hết sức khổ sở. Doanh nghiệp liên tục phải đền tiền do trễ chuyến, hàng hóa hư hỏng.
Anh Nguyễn Thanh Bình, tài xế xe tải chở hàng thực phẩm từ Khu công nghiệp Trảng Bàng về TP.HCM ngán ngẩm: “Đoạn từ Hóc Môn vào đến An Sương bình thường đi mất 20 phút. Nhưng giờ cao điểm, 1 tiếng rưỡi chưa chắc qua nổi. Hàng hóa trễ, khách phàn nàn, mình cũng chẳng biết kêu ai”.
Tài xế Bình cho biết thêm, có 2 nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng quá tải: hạ tầng không đủ đáp ứng nhu cầu đi lại và vận tải ngày càng tăng; dọc tuyến có mấy chục đường nhánh và giao lộ, xe cộ ra vào liên tục, nên ùn tắc thường xuyên. Ban đêm, đường hẹp, thiếu ánh sáng, càng trở thành cái bẫy tai nạn. Điều đáng sợ hơn là bất cứ va chạm nào xảy ra đều có thể dẫn đến ùn tắc hàng giờ, lực lượng cảnh sát giao thông phải điều tiết liên tục mới giải tỏa được.
Không phải ngẫu nhiên mà Quốc lộ 22 trở thành nỗi ám ảnh giao thông. Con đường này được người dân quen gọi là “đường đi Tây Ninh”, là tuyến đường huyết mạch của TP.HCM, là cửa ngõ thông thương giữa Thành phố với các tỉnh phía Tây. Nhưng bao năm nay, con đường vẫn nhỏ hẹp chỉ 6 làn xe, mặt đường lồi lõm, nhiều chỗ xuống cấp đầy ổ gà, ổ voi.
Mạch nối mới dần hình thành
Cao tốc TP.HCM - Mộc Bài là cơ hội để Tây Ninh và TP.HCM cùng hợp tác phát triển, hình thành một hành lang kinh tế giàu tiềm năng trong tương lai.
- Ông Ngô Viết Nam Sơn, Chủ tịch NgoViet Architects & Planners
Trước thực trạng trên, ông Bùi Văn Quản, Chủ tịch Hiệp hội Vận tải hàng hóa TP.HCM cùng đại diện các doanh nghiệp kiến nghị TP.HCM phải sớm hoàn thành cao tốc TP.HCM - Mộc Bài. Khi hoàn thành, tuyến đường sẽ “chia lửa” cho Quốc lộ 22, kết nối TP.HCM với tỉnh Tây Ninh, đẩy mạnh liên kết vùng.
Đề xuất trên đã được nhắc đi nhắc lại trong nhiều năm, qua nhiều kỳ họp, nhiều bản quy hoạch. Nhưng mới đây, những cọc mốc giải phóng mặt bằng đã thực sự được đóng xuống lớp đất bazan của Củ Chi. Người dân và cộng đồng doanh nghiệp có lý do để tin rằng, câu chuyện cũ đang bước sang một chương mới.
Ban Quản lý Dự án Đầu tư xây dựng các công trình giao thông TP.HCM (Ban Giao thông) - chủ đầu tư Dự án cao tốc TP.HCM - Mộc Bài cho biết, Dự án đang được triển khai đồng bộ các công việc ở các dự án thành phần. Đối với Dự án thành phần 1 - đầu tư xây dựng đường cao tốc TP.HCM - Mộc Bài (giai đoạn I) theo phương thức đối tác công tư (hợp đồng BOT), UBND TP.HCM đã có văn bản chấp thuận hình thức lựa chọn nhà đầu tư từ ngày 25/2/2026.
Đến nay, UBND TP.HCM đã phê duyệt hồ sơ mời thầu lựa chọn nhà đầu tư. Hiện Ban Giao thông đang tổ chức đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư theo đúng quy định. Theo kế hoạch, sau khi hoàn tất công tác lựa chọn nhà đầu tư và ký kết hợp đồng BOT, nhà đầu tư sẽ triển khai các thủ tục chuẩn bị để tổ chức khởi công dự án trong tháng 7/2026.
Song song đó, Dự án thành phần 2 - đầu tư xây dựng đường gom dân sinh và cầu vượt ngang đường cao tốc cũng đang được triển khai. Trong đó, Gói thầu XL02 - xây dựng cầu vượt Tỉnh lộ 8 đã được khởi công từ ngày 19/12/2025. Đơn vị thi công đang triển khai các hạng mục như cọc khoan nhồi, đào nền đường…
Đối với hai gói thầu còn lại là XL01 và XL03, Ban Giao thông đang tổ chức thẩm định, phê duyệt thiết kế kỹ thuật và dự toán để đấu thầu. Đây là các gói thầu thuộc Dự án Xây dựng đường gom dân sinh, cầu vượt ngang tuyến cao tốc, nhằm đảm bảo kết nối giao thông khu vực dọc tuyến. Các gói thầu này dự kiến được khởi công trong tháng 7/2026.
Tây Bắc trở thành cực tăng trưởng mới
Nhìn trên bản đồ, cao tốc TP.HCM - Mộc Bài giống một mũi tên mở đường về phía Tây Bắc, một đầu kết nối với Vành đai 3 - tuyến xương sống đô thị đang định hình của TP.HCM; đầu còn lại vươn tới Cửa khẩu quốc tế Mộc Bài, nối sang Campuchia và tiếp cận Hành lang kinh tế Tiểu vùng Mê Kông mở rộng. Chính vì vậy, nhiều chuyên gia không xem đây đơn thuần là một dự án giao thông, mà là một tuyến hạ tầng mang ý nghĩa chiến lược đối với không gian phát triển mới của TP.HCM.
Tác động dễ nhìn thấy nhất của tuyến cao tốc trên là giảm áp lực cho Quốc lộ 22 - trục giao thông nhiều năm qua phải gánh cùng lúc nhu cầu đi lại, vận tải hàng hóa và lưu thông xuất nhập khẩu qua Cửa khẩu Mộc Bài. Khi hình thành tuyến vận tải tốc độ cao, thời gian di chuyển được rút ngắn, chi phí logistics giảm xuống và năng lực lưu thông của toàn tuyến được cải thiện.
Nhưng giá trị lớn hơn của cao tốc không nằm ở những con số vận tải. Tuyến đường này được kỳ vọng trở thành mắt xích kết nối giữa cửa khẩu, đô thị, khu công nghiệp và hệ thống cảng biển phía Nam, qua đó hình thành một hành lang phát triển mới theo trục công nghiệp - logistics - dịch vụ - đô thị.
Theo ông Ngô Viết Nam Sơn, Chủ tịch NgoViet Architects & Planners, cao tốc TP.HCM - Mộc Bài cần được đặt trong tầm nhìn của trục kết nối Xuyên Á, thay vì chỉ nhìn như tuyến giao thông liên tỉnh. Trong dài hạn, hành lang này có thể tiếp tục mở rộng theo mô hình hạ tầng đa phương thức, kết hợp giữa quốc lộ, cao tốc và từng bước nghiên cứu khả năng kết nối đường sắt liên vùng. Khi đó, vai trò của tuyến không chỉ dừng ở việc rút ngắn thời gian đi lại, mà là tạo điều kiện cho dòng chảy hàng hóa, xuất nhập khẩu và các hoạt động kinh tế diễn ra hiệu quả hơn.
Theo ông Sơn, sự cộng hưởng của các loại hình hạ tầng sẽ mở rộng không gian phát triển đô thị và tạo điều kiện thuận lợi cho công nghiệp, logistics, cũng như liên kết kinh tế với khu vực ASEAN. “Cao tốc TP.HCM - Mộc Bài là cơ hội để Tây Ninh và TP.HCM cùng hợp tác phát triển, hình thành một hành lang kinh tế giàu tiềm năng trong tương lai”, ông Sơn nhận định.
Tuy nhiên, theo TS. Dư Phước Tân (Viện Nghiên cứu Phát triển TP.HCM), hạ tầng chỉ tạo ra cơ hội. Việc biến cơ hội thành động lực tăng trưởng phụ thuộc vào cách tổ chức không gian phát triển dọc tuyến. Theo đó, cùng với việc đầu tư tuyến cao tốc, TP.HCM cần từng bước hình thành “vành đai logistics” phía Tây với các trung tâm logistics chuyên dụng, ICD (cảng cạn), trung tâm phân phối và kho vận quy mô lớn tại các nút giao chiến lược ở Củ Chi, Hóc Môn và khu vực kết nối sang Tây Ninh.
Không gian dọc tuyến cũng cần được quy hoạch theo hướng công nghiệp - đô thị - logistics, thay vì mở rộng dân cư đơn thuần. Đồng thời, gắn kết chặt chẽ với hệ thống cảng biển, sân bay và các cửa khẩu để hình thành chuỗi cung ứng liên vùng. Ở đầu tuyến, cửa khẩu Mộc Bài cần từng bước chuyển vai trò từ điểm thông quan sang trung tâm logistics xuyên biên giới. Đi kèm đó là hạ tầng kho bãi, dịch vụ hỗ trợ và cơ chế phối hợp với phía Campuchia, nhằm nâng cao hiệu quả lưu chuyển hàng hóa.
Bên cạnh hạ tầng cứng, ông Sơn cho rằng, TP.HCM cũng cần đầu tư cho hạ tầng mềm, từ nhân lực logistics chất lượng cao đến chuyển đổi số trong quản lý chuỗi cung ứng. Đồng thời, tăng cường hợp tác vùng để khai thác tối đa lợi thế của hành lang kinh tế mới. Bởi sau cùng, giá trị của trục huyết mạch này không nằm ở việc rút ngắn thêm vài chục phút di chuyển, mà là khả năng tái định hình dòng chảy hàng hóa, mở rộng không gian phát triển và đưa Tây Bắc TP.HCM trở thành một cực phát triển mới của đô thị lớn nhất cả nước.
