QatarEnergy - công ty khí đốt tự nhiên hóa lỏng lớn nhất thế giới - đã trở thành mục tiêu của các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Iran, buộc công ty này phải ngừng sản xuất, gây ra sự tăng vọt giá khí đốt lên tới 50% tại thị trường châu Âu và châu Á. Ả Rập Xê Út cũng đã ngừng sản xuất tại một nhà máy lọc dầu lớn.
Qatar sản xuất 1/5 sản lượng khí đốt tự nhiên hóa lỏng của thế giới và là nhà cung cấp lớn nhất cho châu Á, dẫn đến một vòng cạnh tranh mới với châu Âu để giành lấy các lô hàng nhiên liệu khan hiếm, vốn rất quan trọng để thay thế nguồn cung từ Nga.
Các nhà phân tích cảnh báo rằng giá khí đốt tự nhiên tăng vọt là mối đe dọa lớn nhất từ trước đến nay đối với nền kinh tế toàn cầu từ cuộc xung đột Trung Đông đang lan rộng.
“Thị trường khí đốt toàn cầu có thể phải đối mặt với một cuộc khủng hoảng vượt xa quy mô của thị trường dầu mỏ”, Saul Kavonic, nhà phân tích tại MST Financial cho biết.
Trong ngày 2/3, giá khí đốt tiêu chuẩn của châu Âu TTF đã có thời điểm tăng tới 50%, trước khi đóng cửa ở mức tăng hơn 39% và đạt 44,51 euro/MWh, mức tăng phần trăm hàng ngày lớn nhất trong hơn bốn năm. Giá khí đốt tiêu chuẩn của châu Á JKM cũng tăng lên 43,95 euro/MWh, tăng 41% so với ngày hôm trước.
Dù vậy, giá khí đốt vẫn thấp hơn nhiều so với mức đạt được trong thời kỳ đỉnh điểm của cuộc khủng hoảng năng lượng sau khi xung đột Nga-Ukraine nổ ra vào năm 2022, khi giá khí đốt châu Âu chạm mức 340 euro/MWh.
Tuy nhiên, các nhà phân tích cảnh báo rằng giá khí đốt có thể tiếp tục tăng nếu cuộc xung đột kéo dài và Iran tiếp tục tấn công cơ sở hạ tầng năng lượng của các nước láng giềng, trong bối cảnh nguồn cung dầu khí từ vùng Vịnh đã bị cắt giảm nghiêm trọng.
“Năng lượng hiện rõ ràng đang nằm trong tầm ngắm”, Helima Croft, nhà phân tích tại RBC Capital nhận định và dự đoán, giá khí đốt có thể lặp lại mức đạt được sau xung đột Nga-Ukraine trong một cuộc xung đột kéo dài.
Trung Đông cung cấp cho thế giới 120 tỷ m3 khí đốt mỗi năm, một khối lượng lớn hơn tổng lượng khí đốt đường ống của Nga từng chảy đến châu Âu. Israel cũng đã đóng cửa hai mỏ khí đốt ngoài khơi như một biện pháp phòng ngừa các cuộc tấn công.
“Mức sụt giảm nguồn cung khí đốt đường ống từ Nga trong năm 2022 vào khoảng 80 tỷ mét khối…Khối lượng lần này còn lớn hơn, nhưng điều quan trọng là nó phụ thuộc vào việc tình trạng này kéo dài bao lâu”, Anne-Sophie Corbeau thuộc Trung tâm Chính sách Năng lượng Toàn cầu của Đại học Columbia cho biết.
Sau khi nổ súng vào các tàu chở dầu ở Vịnh Ba Tư hôm 1/3, Iran đã leo thang chiến dịch tấn công vào ngày 2/3, triển khai nhiều đợt máy bay không người lái nhằm vào các nhà máy lọc dầu và các cơ sở khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) của Qatar.
Các cuộc tấn công đã khiến dòng chảy dầu và khí đốt qua eo biển Hormuz gần như ngừng trệ.
Kể từ ngày 28/2, đã không có tàu chở LNG nào đi qua eo biển này, hiện có 25 tàu đang neo chờ ở hai đầu tuyến đường này. Do kho lưu trữ có hạn, các nhà phân tích cho rằng Qatar khó có thể khôi phục sản xuất LNG cho đến khi tàu thuyền được phép lưu thông trở lại qua eo biển.
Kịch bản như vậy sẽ khiến giới chính trị gia và các ngân hàng trung ương lo ngại. Người tiêu dùng và nhà đầu tư vẫn chưa hoàn toàn hồi phục sau cú sốc lạm phát bắt đầu từ bốn năm trước, vốn đã dẫn tới chu kỳ tăng lãi suất kéo dài đầu tiên kể từ cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008.
Qatar phụ thuộc vào doanh thu từ bán dầu khí, chủ yếu là LNG, chiếm khoảng 60% GDP. Shell, ExxonMobil, TotalEnergies và ConocoPhillips đều là các nhà đầu tư vào các cơ sở LNG của Qatar.
“Một sự gián đoạn sản xuất sẽ gây nguy hiểm cho mọi khu vực, bởi QatarEnergy cung cấp nguồn năng lượng thiết yếu cho hơn 120 quốc gia”, một nguồn tin thân cận với quá trình ra quyết định của Qatar cho biết, đồng thời cảnh báo điều này có thể tạo ra làn sóng thiệt hại kinh tế lan rộng.
Hôm 2/3, Ả Rập Xê Út cũng đã đóng cửa nhà máy lọc dầu khổng lồ Ras Tanura sau một cuộc tấn công của Iran. Iran cũng tuyên bố đã tấn công một tàu chở dầu khác hôm 2/3, tàu Athe Nova gần eo biển Hormuz, và một tàu chở nhiên liệu treo cờ Mỹ mang tên Stena Imperative khi con tàu này đang neo đậu tại cảng ở Bahrain.