Định giá thấp chưa đủ sức kéo dòng tiền
“Có vốn mới thì giải ngân ngay”, ông Nguyễn Duy Anh, Giám đốc Quản lý danh mục đầu tư, Công ty Quản lý Quỹ Đầu tư Chứng khoán Vietcombank (VCBF) chia sẻ khi cho biết quỹ vừa nhận thêm vốn và đã trao đổi với Hội đồng Đầu tư về phương án giải ngân.
Theo ông Duy Anh, quyết định đầu tư phụ thuộc vào hai yếu tố chính là dòng tiền và định giá. Trong khi khối ngoại vẫn rút ròng, chưa rõ thời điểm quay trở lại, dòng tiền trong nước cũng gặp khó, thì lợi nhuận nhiều doanh nghiệp vẫn tăng và định giá không ít cổ phiếu đã về vùng thấp nhất trong khoảng 5 năm.
VCBF đang cân nhắc khả năng mặt bằng lãi suất không tăng thêm. Nếu xác suất xảy ra kịch bản này ở mức 60-70%, quỹ sẽ giải ngân gần như toàn bộ khoản vốn mới.
Tuy nhiên, đây chưa phải tâm thế chung của các quỹ đầu tư. Ông Đào Phúc Tường, chuyên gia tài chính cho biết, phần lớn quỹ đang duy trì tỷ lệ tiền mặt 20-30%. Theo ông, định giá thấp hiếm khi đủ sức khiến nhà đầu tư tổ chức giải ngân rồi kiên nhẫn chờ đợi. Các nhà quản lý quỹ chịu áp lực về hiệu suất, bởi nếu thị trường không tăng trong thời gian dài, quỹ có thể đối mặt với tình trạng bị rút vốn.
Một rủi ro khác là “bẫy giá trị”: cổ phiếu đã rẻ nhưng vẫn có thể tiếp tục giảm, nhất là những doanh nghiệp tăng trưởng lợi nhuận nhờ chu kỳ giá hàng hóa. Khi chu kỳ đảo chiều, lợi nhuận suy giảm, cổ phiếu có thể mất thanh khoản.
Vì vậy, theo ông Tường, thị trường không chỉ cần định giá thấp mà còn cần những yếu tố đủ sức thúc đẩy giá cổ phiếu đi lên. Nhà đầu tư đang quan tâm đến khả năng các dự án trọng điểm tạo hiệu ứng lan tỏa đến hoạt động kinh doanh của nhiều doanh nghiệp. Nếu dòng vốn đầu tư lớn chỉ tập trung vào một số đơn vị mà không tạo thêm tăng trưởng lợi nhuận cho các nhóm còn lại, sức hấp dẫn của thị trường sẽ bị hạn chế.
Ở góc độ phân tích, bà Trần Thị Khánh Hiền, Giám đốc Khối Nghiên cứu, Công ty Chứng khoán MB (MBS) cho rằng, thị trường hiện thiếu cả kỳ vọng tăng trưởng lẫn biên an toàn. Trong 9 tháng đầu năm, lợi nhuận doanh nghiệp tăng khoảng 35%, nhưng giá cổ phiếu không tăng tương ứng.
MBS dự báo tăng trưởng lợi nhuận toàn thị trường trong quý IV còn khoảng 20-22%, năm 2027 ở mức 12-15%. Đáng chú ý, nhóm Vingroup đóng góp khoảng 50% mức tăng trưởng lợi nhuận trong 9 tháng. Nếu loại trừ nhóm này, lợi nhuận các doanh nghiệp còn lại tăng khoảng 20-22%.
Với P/E toàn thị trường khoảng 11-12 lần, định giá có vẻ thấp nhưng chưa hẳn hấp dẫn nếu đặt trong tương quan với lãi suất. Bà Hiền cho biết, tỷ suất lợi nhuận trên giá cổ phiếu (E/P) hiện khoảng 8-9%, chưa tạo được phần bù đủ lớn so với mặt bằng lãi suất. Theo bà, hai tín hiệu cần theo dõi để xác nhận thanh khoản phục hồi là lãi suất có thể giảm thêm khoảng 30-50 điểm cơ bản và sự xuất hiện của dòng tiền mới.
| |
Bà Trần Thị Khánh Hiền, Giám đốc Khối Nghiên cứu, Công ty Chứng khoán MB (MBS) |
Nâng hạng rồi, nhà đầu tư ngoại sẽ mua gì?
Nếu định giá chưa đủ sức kéo dòng tiền trong nước, câu chuyện thu hút vốn ngoại sau nâng hạng cũng đặt ra một yêu cầu lớn hơn: thị trường phải có những cơ hội đầu tư đủ hấp dẫn để nhà đầu tư quốc tế sẵn sàng giải ngân.
Theo ông Đào Phúc Tường, vấn đề không còn nằm ở việc giới thiệu Việt Nam với nhà đầu tư quốc tế, mà là trả lời câu hỏi họ sẽ đầu tư vào đâu. “Xét về ý tưởng và quan điểm đầu tư, những cơ hội mà chúng ta giới thiệu với nhà đầu tư vẫn quá cũ”, ông Tường nhận xét.
Trong nhiều năm, câu chuyện thu hút vốn vẫn xoay quanh lợi thế về vị trí địa lý, chính trị ổn định, lao động có kỹ năng và chi phí thấp. Trong khi đó, cơ cấu cơ hội đầu tư trên thị trường chứng khoán vẫn tập trung chủ yếu ở ngân hàng, bất động sản, chứng khoán và một số doanh nghiệp vật liệu cơ bản. Việt Nam cần thêm ngành nghề và doanh nghiệp đủ hấp dẫn để nhà đầu tư có thể giải ngân với quy mô lớn.
Bên cạnh đó, niềm tin vào khả năng chuyển đổi và rút vốn cũng là vấn đề nhà đầu tư ngoại quan tâm. Diễn biến tỷ giá, khả năng chuyển tiền ra khỏi Việt Nam và các công cụ phòng vệ rủi ro có thể khiến họ trì hoãn giải ngân, ngay cả khi định giá cổ phiếu thấp hơn các thị trường trong khu vực.
“Bản thân các quỹ tại Việt Nam còn chưa có niềm tin thì chúng tôi có thể đi ‘bán giấc mơ’, bán niềm tin cho ai?”, ông Tường đặt vấn đề.
Ở góc độ cơ quan quản lý, bà Phạm Thị Thùy Linh, Trưởng ban Phát triển thị trường chứng khoán, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) cho biết, các vướng mắc của nhà đầu tư nước ngoài đang được rà soát, xử lý thông qua cơ chế phối hợp giữa cơ quan quản lý, đơn vị vận hành thị trường và các thành viên.
Các nội dung như cơ chế Non-Prefunding (NPF), giao dịch thông qua công ty chứng khoán toàn cầu, mở tài khoản đầu tư gián tiếp và cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP) đã được đưa vào các quy định, kế hoạch triển khai. UBCKNN cũng đang xem xét hồ sơ cấp giấy chứng nhận hoạt động bù trừ theo cơ chế CCP cho các công ty chứng khoán và ngân hàng lưu ký. Dự thảo sửa đổi Nghị định 155 dự kiến được trình trong năm nay, trong đó có nội dung mở rộng tỷ lệ sở hữu nước ngoài.
Dù vậy, cải thiện cơ chế giao dịch mới chỉ giải quyết điều kiện để nhà đầu tư tham gia. Để dòng vốn ở lại lâu dài, thị trường còn cần doanh nghiệp có chất lượng, quản trị minh bạch và cơ hội đầu tư đủ hấp dẫn.
Bà Trần Thị Khánh Hiền lưu ý: “Trong hai năm gần đây, nhiều trường hợp doanh nghiệp niêm yết khiến nhà đầu tư thất vọng. Nếu thêm vài sự kiện như thế diễn ra, có lẽ dòng vốn đầu tư đến Việt Nam rồi cũng sẽ ra mà thôi”.
Cùng với việc nâng cao chất lượng doanh nghiệp, phát triển nhà đầu tư tổ chức trong nước cũng là yêu cầu quan trọng. Bà Phạm Thị Thùy Linh cho rằng, dòng vốn ngoại chịu ảnh hưởng lớn từ tình hình tài chính toàn cầu, do đó thị trường cần có lực lượng tổ chức nội đủ mạnh để tạo nền tảng đầu tư dài hạn và ổn định.
Ông Nguyễn Duy Anh đề xuất khơi thông thêm nguồn vốn từ các quỹ hưu trí. Đây là nguồn vốn có tính dài hạn, bởi doanh nghiệp có thể đóng góp vào quỹ cho người lao động trong suốt 20-30 năm. Nếu phát triển được thị trường này, chứng khoán Việt Nam sẽ có thêm nguồn lực ổn định, giảm sự phụ thuộc vào biến động của dòng vốn ngoại.
| |
Ông Đào Phúc Tường, chuyên gia tài chính |
IPO và cuộc tìm kiếm hàng hóa chất lượng
Muốn thu hút dòng vốn lớn, bên cạnh cải thiện cơ chế giao dịch và phát triển nguồn vốn dài hạn, thị trường cần mở rộng nguồn hàng hóa chất lượng. Tuy nhiên, việc đưa thêm doanh nghiệp lên sàn chưa đủ, bởi sức hấp dẫn của một thương vụ IPO còn phụ thuộc vào mức định giá và khả năng giao dịch của cổ phiếu sau niêm yết.
Ông Nguyễn Hoàng Việt, Phó tổng giám đốc phụ trách khối thị trường vốn, Công ty cổ phần Chứng khoán DNSE cho biết, định giá là vấn đề lớn nhất của nhiều thương vụ IPO. Một số nhà đầu tư cá nhân cho rằng, với mức giá chào bán, họ có thể mua cổ phiếu VietinBank hoặc Vietcombank để có mức độ an toàn cao hơn.
“Một cổ phiếu tốt chưa chắc đã là một khoản đầu tư tốt. Ngược lại, doanh nghiệp tốt chưa chắc cổ phiếu đã là cổ phiếu tốt”, ông Việt nói.
Ngoài định giá, tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng (free float), thời điểm IPO và mức độ nhận diện thương hiệu cũng ảnh hưởng đến thành công của thương vụ. Free float thấp khiến thanh khoản hạn chế, trong khi nhà đầu tư tổ chức có thể muốn rót hàng chục, thậm chí 100 triệu USD nhưng không mua được lượng cổ phiếu tương ứng.
Về phía cơ quan quản lý, bà Linh cho biết, UBCKNN đang thúc đẩy IPO gắn với niêm yết, tạo điều kiện cho doanh nghiệp FDI huy động vốn và niêm yết khi đáp ứng đủ điều kiện. Cơ quan quản lý cũng nghiên cứu phát triển thị trường dành cho startup và các sản phẩm mới như hợp đồng quyền chọn chỉ số, bên cạnh việc triển khai CCP và tài khoản tổng.
Không chỉ nguồn hàng hóa trên thị trường cần được cải thiện, bản thân các công ty chứng khoán cũng phải thay đổi mô hình hoạt động để thích ứng. Theo ông Việt, mô hình phụ thuộc vào môi giới, cho vay ký quỹ và tự doanh đang bộc lộ những giới hạn. Phí môi giới đã giảm gần bằng 0; dư nợ margin toàn thị trường đến hết quý III gần 460.000 tỷ đồng, trong khi chi phí vốn của một số công ty chứng khoán lên tới 8-12%.
Ông Việt cho rằng, các công ty chứng khoán cần mở rộng nguồn thu ít phụ thuộc vào vốn hơn, như tư vấn, phân phối sản phẩm, lưu ký, quản lý tài sản, dữ liệu và phân tích đầu tư; đồng thời phát triển dịch vụ thu phí định kỳ và sản phẩm phòng ngừa rủi ro khi được pháp luật cho phép.
Về triển vọng năm 2027, bà Hiền dự báo cơ hội đầu tư sẽ phân hóa mạnh. MBS ưu tiên các ngân hàng có chất lượng tài sản tốt, doanh nghiệp bất động sản có khả năng phát triển quỹ đất quanh các khu đô thị gắn với TOD và công ty chứng khoán có quy mô, năng lực, thị phần cùng ROE tốt.
Như vậy, bài toán khơi thông dòng tiền không chỉ nằm ở mặt bằng định giá hay câu chuyện nâng hạng, mà còn phụ thuộc vào khả năng tạo ra những cơ hội đầu tư thực chất và củng cố niềm tin của nhà đầu tư. Như ông Đào Phúc Tường nhấn mạnh: “Đã nói đến dòng tiền dài hạn thì niềm tin phải dài hạn”.