Ông Aphisid Sengsourivong, Vụ trưởng Vụ Quản lý doanh nghiệp, Bộ Công Thương Lào, chia sẻ về triển vọng hợp tác năng lượng Việt Nam - Lào từ dấu mốc Monsoon Wind.
Monsoon Wind là dự án điện gió đầu tiên của Lào, với toàn bộ sản lượng điện được xuất khẩu sang Việt Nam. Ông đánh giá thế nào về vai trò của thị trường Việt Nam đối với việc hiện thực hóa dự án này?
Khả năng tiếp cận thị trường là yếu tố quan trọng. Sự cởi mở của thị trường Việt Nam với hoạt động nhập khẩu điện đã góp phần giúp Monsoon Wind được triển khai. Nếu không có thị trường tiêu thụ, dự án có lẽ đã không thể thành hiện thực.
Kinh nghiệm này cho thấy sự phát triển của các dự án năng lượng tái tạo không chỉ phụ thuộc vào tiềm năng tài nguyên và nguồn vốn đầu tư, mà còn phụ thuộc vào sự hiện diện của các bên mua điện đáng tin cậy và các thỏa thuận truyền tải điện xuyên biên giới.
Lào đã phát triển ngành năng lượng khoảng 20 năm qua, với thủy điện giữ vai trò chủ đạo. Gần đây, chúng tôi bắt đầu nghiên cứu, phát triển thêm các nguồn năng lượng tái tạo khác như điện mặt trời và điện gió. Năng lượng tiếp tục là động lực quan trọng của phát triển kinh tế, và điện gió mở ra thêm một lĩnh vực giàu tiềm năng cho đất nước.
Monsoon Wind có ý nghĩa quan trọng vì đây là dự án điện gió đầu tiên tại Lào. Dù hệ thống pháp luật hiện hành của chúng tôi chưa có khung pháp lý riêng cho điện gió, Monsoon Wind đã mang lại những kinh nghiệm thực tiễn có thể làm cơ sở tham khảo cho các dự án trong tương lai.
| |
Từ những tuyến đường dây xuyên biên giới đến mạng lưới trạm biến áp trong nước, hạ tầng truyền tải là mắt xích không thể thiếu trong hành trình đưa các nguồn điện đến nơi tiêu thụ. |
Ngoài việc xuất khẩu điện sang Việt Nam, dự án mang lại những lợi ích kinh tế trực tiếp nào cho Lào và người dân địa phương?
Lợi ích của dự án không chỉ dừng ở xuất khẩu điện. Dự án đóng góp cho ngân sách nhà nước thông qua tiền bản quyền và thuế, đồng thời có các cam kết đóng góp cho phát triển xã hội và đầu tư cơ sở hạ tầng nhằm hỗ trợ cộng đồng địa phương. Dự án cũng có thể tạo ra lợi ích kinh tế rộng hơn thông qua tạo việc làm, thúc đẩy kinh doanh tại địa phương và đóng góp vào sự phát triển của cộng đồng.
Lợi ích trực tiếp bao gồm tiền bản quyền theo thỏa thuận nhượng quyền dự án, cùng các khoản thuế phát sinh từ dự án và những hoạt động liên quan. Theo số liệu tôi được biết, từ khi vận hành thương mại đến tháng 12/2025, Monsoon Wind đã nộp hơn 600.000 USD tiền bản quyền. Số thuế đã nộp trong giai đoạn xây dựng đạt khoảng 42 tỷ kip Lào.
Đây là những đóng góp tài chính trực tiếp. Tổng nguồn thu Lào nhận được trong suốt 25 năm vận hành của dự án sẽ phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó có sản lượng điện. Hiện tôi chưa có dự báo chính xác về tổng nguồn thu cho cả giai đoạn này.
Tạo việc làm cho lao động địa phương cũng là một lợi ích trực tiếp của dự án. Theo số liệu tôi nhớ, dự án đang sử dụng hơn 300 lao động, trong đó người Lào chiếm khoảng 70% (trong giai đoạn xây dựng, dự án đã tạo ra ít nhất 1.600 việc làm, trong đó hơn 1.000 vị trí do lao động Lào đảm nhận - Kỳ 1).
Bên cạnh số lượng việc làm, điều quan trọng là nâng cao kỹ năng cho lao động địa phương để họ có thể đảm nhận những vị trí chuyên môn cao hơn trong tương lai. Các nhà phát triển dự án được kỳ vọng hỗ trợ quá trình này thông qua đào tạo, hướng dẫn và kèm cặp ngay trong quá trình làm việc.
Yêu cầu sử dụng lao động địa phương cũng có thể được đưa vào thỏa thuận nhượng quyền dự án, áp dụng cho nhiều nhóm vị trí, từ lao động phổ thông đến quản lý và kỹ thuật chuyên môn. Khi tuyển dụng một số vị trí nhất định, doanh nghiệp có thể ưu tiên xem xét trước các ứng viên địa phương đáp ứng tiêu chuẩn. Cam kết cụ thể sẽ khác nhau tùy từng dự án.
Các dự án năng lượng cũng có thể đóng góp cho giáo dục và trao học bổng cho cộng đồng tại khu vực triển khai. Những cam kết này tùy thuộc vào thỏa thuận được thống nhất với từng dự án.
Từ kinh nghiệm triển khai Monsoon Wind, Lào đang rút ra những bài học gì để phát triển các dự án điện gió tiếp theo?
Việc phát triển một dự án như Monsoon Wind đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa Chính phủ và nhà đầu tư nhằm bảo đảm dự án tuân thủ pháp luật Lào cũng như các thông lệ quốc tế có liên quan.
Một trong những thách thức là hiện chưa có đầy đủ quy định và quy trình cụ thể cho các dự án điện gió, khiến quá trình triển khai, từ nghiên cứu khả thi đến vận hành thương mại, có thể phức tạp và kéo dài hơn. Việc đánh giá cũng phải tính đến điều kiện địa lý của Lào, bao gồm địa hình đồi núi, khu vực rừng và mức độ phù hợp của các địa điểm dự kiến.
Kinh nghiệm từ Monsoon Wind có thể giúp chúng tôi nghiên cứu, hoàn thiện khung pháp lý và quy trình thủ tục cho các dự án trong tương lai.
Chúng tôi ghi nhận sự quan tâm của cả nhà đầu tư trong nước và nước ngoài, trong đó có các doanh nghiệp Thái Lan và Việt Nam. Theo thông tin tôi nắm được, hiện có khoảng 10 - 15 dự án điện gió ở các giai đoạn phát triển khác nhau, dù tiến độ từng dự án không giống nhau và các con số này cần được xác nhận thêm.
| |
Góc trưng bày tại Nhà điều hành Dự án điện gió giới thiệu tổng quan về Monsoon Wind, từ quá trình xây dựng, hệ thống turbine đến các hoạt động bảo vệ môi trường và đóng góp cho cộng đồng địa phương. |
Khi nhu cầu điện trong nước tăng lên cùng với quá trình phát triển công nghiệp, Lào sẽ cân đối như thế nào giữa các cam kết xuất khẩu điện, trong đó có xuất khẩu sang Việt Nam, và nhu cầu sử dụng điện trong nước?
Lào có lịch sử lâu dài trong hoạt động xuất khẩu điện sang các quốc gia láng giềng. Chúng tôi đã có các thỏa thuận hợp tác với những đối tác như Thái Lan, Việt Nam, Campuchia và Myanmar, đồng thời tiếp tục tìm kiếm các cơ hội mở rộng thương mại điện năng trong khu vực.
Trong khi đó, kinh tế trong nước cũng đang phát triển. Khi hoạt động công nghiệp mở rộng và các khu công nghiệp hình thành ở nhiều địa phương, nhu cầu điện trong nước có thể gia tăng. Điều này đòi hỏi chúng tôi phải cân nhắc cả cam kết xuất khẩu lẫn nhu cầu sử dụng điện của doanh nghiệp và người dân trong nước.
Chính phủ đang nỗ lực cải thiện môi trường kinh doanh cho cả nhà đầu tư trong nước và nước ngoài. Một trong những nội dung quan trọng là sửa đổi Luật Điện lực, nhằm xây dựng một khuôn khổ pháp lý rõ ràng hơn cho ngành năng lượng.
Các cuộc thảo luận đã đề cập đến việc đáp ứng nhu cầu điện trong nước, đồng thời duy trì cam kết với các đối tác quốc tế lâu năm.
| |
Đoàn công tác tại Trạm biến áp 500 kV Thường Tín trong hành trình tìm hiểu tuyến kết nối truyền tải điện từ Lào về Việt Nam |
Điều này không nên được hiểu là nỗ lực phân biệt đối xử với các nhà đầu tư nước ngoài hay đối tác thương mại. Lào cần thực hiện các thỏa thuận hợp tác hiện có, đồng thời hoạch định kế hoạch phát triển kinh tế của chính mình. Thách thức đặt ra là phải quản lý hài hòa các mục tiêu này một cách rõ ràng và bền vững.
Lào đang thúc đẩy kết nối lưới điện với Việt Nam và các quốc gia láng giềng như thế nào, đặc biệt trong khuôn khổ sáng kiến Lưới điện ASEAN (ASEAN Power Grid - APG)? Những điều kiện nào cần được đáp ứng để mở rộng thương mại điện xuyên biên giới?
Tăng cường kết nối lưới điện khu vực là một nội dung quan trọng trong kế hoạch phát triển năng lượng của Lào. Chúng tôi cần cải thiện tính ổn định và năng lực của lưới điện quốc gia để có thể kết nối hiệu quả hơn với hệ thống điện của các quốc gia láng giềng, đồng thời đáp ứng những yêu cầu kỹ thuật liên quan.
Với sự hỗ trợ của Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB), các nghiên cứu đang được triển khai nhằm đánh giá những phương án kết nối lưới điện tiềm năng giữa Lào với Việt Nam và giữa Lào với Thái Lan, bao gồm việc đánh giá các điểm đấu nối phù hợp. Các cuộc trao đổi với Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) cũng đã được tiến hành để xem xét những vị trí có thể phù hợp cho kết nối lưới điện giữa hai nước.
Lào cũng tham gia cơ chế hợp tác Lào - Thái Lan - Malaysia - Singapore, trong đó một thỏa thuận ban đầu với quy mô khoảng 100 MW đã được thảo luận. Tiến độ và chi tiết của các sáng kiến này cần được xem xét trong khuôn khổ những thỏa thuận liên quan.
Những nghiên cứu và cơ chế hợp tác này có ý nghĩa quan trọng trong việc xác định cơ hội thực tiễn để mở rộng thương mại điện xuyên biên giới, đồng thời hỗ trợ mục tiêu rộng hơn là liên kết lưới điện khu vực. Tiếp tục hợp tác với các đối tác phát triển như ADB có thể giúp Lào đánh giá các phương án kết nối và củng cố lưới điện. Bên cạnh đó, đầu tư vào hạ tầng truyền tải trong nước và đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật của các nước láng giềng là những điều kiện thiết yếu để Lào khai thác hiệu quả cơ hội thương mại điện năng trong khu vực.
| |
| Tuyến đường dây truyền tải điện 500 kV Monsoon - Việt Nam, đoạn qua lãnh thổ Lào, dài 27 km với 61 vị trí cột, đưa nguồn điện từ Nhà máy điện gió Monsoon Wind về hệ thống điện Việt Nam. (Nguồn: Ông Chakrit Duangjai, phụ trách quản lý các vấn đề xã hội và lao động của Dự án điện gió Monsoon Wind cung cấp). |
Nhìn rộng hơn, Monsoon Wind có thể đóng vai trò như thế nào trong hợp tác năng lượng Lào - Việt Nam, cũng như trong tham vọng của Lào trở thành nhà cung cấp năng lượng sạch cho khu vực?
Theo tôi, Monsoon Wind là bước tiến quan trọng trong phát triển điện gió tại Lào. Dự án mang lại những kinh nghiệm có thể làm cơ sở tham khảo cho các dự án tương lai, đồng thời góp phần đa dạng hóa cơ cấu năng lượng của đất nước, vốn lâu nay phụ thuộc nhiều vào thủy điện và nhiệt điện than.
Các nguồn năng lượng có thể bổ trợ cho nhau. Sản lượng thủy điện có thể chịu ảnh hưởng bởi lượng nước theo mùa, đặc biệt trong mùa khô. Vì vậy, điện gió có thể trở thành thêm một nguồn điện tái tạo, góp phần đa dạng hóa hệ thống năng lượng.
Dự án cũng cho thấy tầm quan trọng của hợp tác Lào - Việt Nam. Sự cởi mở của Việt Nam với việc nhập khẩu điện gió là yếu tố then chốt giúp Monsoon Wind được triển khai. Dự án minh chứng rằng hệ thống năng lượng và quá trình phát triển kinh tế của hai nước có thể bổ trợ cho nhau thông qua thương mại điện xuyên biên giới.
Thời gian tới, để phát huy tiềm năng điện gió, Lào cần một khung pháp lý rõ ràng hơn, hạ tầng truyền tải mạnh hơn, nguồn vốn đầu tư ổn định và đội ngũ lao động địa phương có tay nghề. Kinh nghiệm từ Monsoon Wind có thể là nền tảng hữu ích để Lào tiếp tục tìm kiếm cơ hội phát triển năng lượng tái tạo và hợp tác điện năng trong khu vực.