Những turbine gió Monsoon Wind trải dài trên vùng núi Sekong, Lào. Dự án điện gió đầu tiên đưa nguồn năng lượng sạch từ Lào sang Việt Nam.
Từ những cánh turbine giữa đại ngàn Nam Lào, dòng điện đang vượt biên giới về Việt Nam theo một hợp đồng mua bán điện kéo dài 25 năm. Đằng sau dự án điện gió 600 MW đầu tiên của Lào là những đổi thay trong đời sống cộng đồng địa phương, hệ thống truyền tải kết nối hai quốc gia và cấu trúc tài chính với sự tham gia của nhiều định chế quốc tế. Theo dấu hành trình của Monsoon Wind, loạt bài nhìn từ một dự án cụ thể để thấy những điều kiện cần thiết cho hợp tác năng lượng xuyên biên giới.
Hành trình đến miền gió
13 giờ 00 phút, sau khi hạ cánh xuống sân bay Pakse (Lào), đoàn công tác của Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) nhanh chóng chia thành từng nhóm ba người, lên những chiếc ô tô 7 chỗ, bắt đầu hành trình dự kiến kéo dài khoảng 5 tiếng đến huyện Dak Cheung, tỉnh Sekong.
![]() |
| Đoàn công tác của ADB tranh thủ chụp ảnh tại sân bay Pakse, Lào. |
Nghĩ chặng đường phía trước còn dài, vừa lên xe, anh Đặng Hữu Cự, Cán bộ phụ trách truyền thông của ADB tại Việt Nam, cùng Khánh Ly, đồng nghiệp đến từ Thông tấn xã Việt Nam, đã tranh thủ chợp mắt. Nhưng giấc ngủ chẳng kéo dài bao lâu. Con đường xóc nảy, chiếc xe liên tục chao ngang, dằn dọc, có lúc cả người như bị tung lên rồi dội xuống theo từng nhịp bánh. Muốn ngồi yên trên ghế, nhiều khi phải bám chặt vào thành xe.
Càng vào sâu vùng núi, con đường dẫn đến Dak Cheung càng nhiều khúc cua tay áo nối tiếp nhau. Một bên là vách núi, một bên là những triền dốc thoai thoải đổ xuống. Chiếc xe cứ thế men theo từng khúc quanh, đưa chúng tôi rời xa nhịp sống phố thị để đến vùng đất nơi dự án điện gió Monsoon Wind hiện diện.
Vừa qua một khúc cua, chúng tôi bất chợt thấy một trụ điện truyền tải. Cả nhóm lập tức tranh thủ chụp ảnh, coi đó như “cột mốc” đầu tiên trên hành trình đến với dự án. Càng đi sâu, những turbine gió dần hiện ra. Nhìn từ xa, chúng có vẻ nhỏ bé giữa trùng điệp núi đồi; nhưng khi đến gần, kích thước đồ sộ của từng turbine mới thực sự gây ấn tượng. Những cánh quạt khổng lồ vươn lên giữa núi rừng, khoác lên vùng đất vốn xa xôi này một diện mạo mới.
![]() |
| Trong ánh chiều trên đại ngàn Nam Lào, những cánh turbine Monsoon Wind tiếp tục hành trình biến sức gió thành dòng điện. |
Monsoon Wind có công suất 600 MW, gồm 133 turbine trải rộng trên địa bàn huyện Dak Cheung (tỉnh Sekong) và huyện Sanxay (tỉnh Attapeu). Đây là dự án điện gió đầu tiên của Lào, chính thức vận hành thương mại từ ngày 22/8/2025 và xuất khẩu điện sang Việt Nam theo hợp đồng mua bán điện thời hạn 25 năm.
Nhưng quy mô công trình không chỉ được đo bằng công suất hay số lượng turbine. Ở nơi những cánh quạt bắt đầu quay, một câu chuyện khác cũng đang diễn ra trong đời sống các cộng đồng dưới chân núi.
Với người dân Dak Cheung, sinh kế lâu nay chủ yếu gắn với trồng trọt, làm vườn và những công việc theo mùa vụ. Đường sá cách trở, thị trường tiêu thụ hạn hẹp, cơ hội việc làm ít ỏi khiến thu nhập của nhiều gia đình vẫn phụ thuộc vào những gì họ tự sản xuất trên mảnh đất của mình. Sự xuất hiện của một dự án năng lượng quy mô lớn mang đến những hoạt động kinh tế mới, dù những thay đổi ấy không đến đồng đều với mọi gia đình.
Những mùa cà phê dưới chân turbine
Ở bản Dak Ran, huyện Dak Cheung, ông Sansamone Saypanya, 42 tuổi, là một trong những người dân tìm thấy cơ hội sinh kế mới từ khi dự án Monsoon Wind xuất hiện. Trước đây, gia đình ông chủ yếu làm vườn, có trồng cà phê nhưng diện tích còn nhỏ. Khi dự án đến, ông mở rộng vườn cà phê nhờ được hướng dẫn kỹ thuật canh tác và hỗ trợ thu mua sản phẩm.
Theo ông Sansamone, thu nhập trung bình của gia đình trước đây chỉ khoảng 500.000 kip mỗi tháng, nay đã ổn định ở mức khoảng 1 triệu kip. Có tháng, tổng thu nhập lên tới 4 triệu kip, bởi ngoài cà phê, ông còn có thêm nguồn thu từ việc cung cấp đất phục vụ xây dựng dự án.
![]() |
| Ông Sansamone Saypanya, 42 tuổi, ở bản Dak Ran, huyện Dak Cheung, tỉnh Sekong trả lời phỏng vấn báo Đầu tư Chứng khoán |
Mức thu nhập ấy chưa thể gọi là đổi đời, nhưng với một gia đình vốn chủ yếu dựa vào nông nghiệp, đó là thay đổi đáng kể. “Nếu không có Dự án, gia đình tôi không thể có những thay đổi như hiện tại”, ông Sansamone chia sẻ với Đầu tư Chứng khoán.
Không phải hộ gia đình nào cũng thấy kết quả ngay. Với nhiều người, sinh kế mới vẫn đang ở giai đoạn khởi đầu và cần thêm thời gian để chứng minh hiệu quả. Chị Souphan Soulivan, 23 tuổi, trong một gia đình 9 thành viên, là một trường hợp như vậy. Gia đình chị nhận được 6.000 cây giống cà phê từ dự án để trồng dưới tán cây. Những cây giống ấy mở ra hy vọng về một nguồn thu mới, dù hiệu quả thực sự vẫn cần thời gian kiểm chứng.
“Tôi mong muốn có thêm thu nhập cho gia đình và không đốt rừng”, chị Souphan Soulivan nói.
Cà phê là một trong những hướng sinh kế Monsoon Wind đang khuyến khích cộng đồng địa phương phát triển. Theo ông Chakrit Duangjai, phụ trách quản lý các vấn đề xã hội và lao động của dự án, dự án đã phân phát hơn một triệu cây giống, trồng trên diện tích khoảng 460 ha tại 404 khu đất. Người dân được hướng dẫn từ khâu chăm sóc, thu hoạch đến chọn quả chín và chế biến để nâng cao chất lượng sản phẩm.
“Một số hộ gia đình đã đầu tư máy xay xát cà phê để tự chế biến sản phẩm sau thu hoạch thay vì bán ngay quả tươi cho thương lái. Nhờ đó, người dân có thêm lựa chọn trong cách chế biến và tiêu thụ nông sản”, ông Chakrit cho biết.
![]() |
| Chị Souphan Soulivan, 23 tuổi (áo đỏ) và ông Chakrit Duangjai, phụ trách quản lý các vấn đề xã hội và lao động của Dự án điện gió (bên trái) |
Bên cạnh cây cà phê, nguồn nước cũng là vấn đề thiết thực với đời sống địa phương. Ông Chakrit cho biết, 37 hộ dân trong một cộng đồng đã cùng nhau lắp đặt tuyến ống dẫn nước dài khoảng 5 km, với vật liệu do dự án cung cấp. Nguồn nước được cải thiện giúp các hộ có điều kiện mở rộng trồng rau, chế biến cà phê, đồng thời giảm thời gian phụ nữ phải đi lấy nước cho sinh hoạt và sản xuất.
Một tuyến ống dẫn nước, một vườn cà phê được mở rộng hay một chiếc máy chế biến nông sản có thể chưa tạo ra thay đổi lớn trong ngày một ngày hai. Nhưng với những gia đình vốn ít lựa chọn sinh kế, đó là những điều kiện mới giúp họ chủ động hơn trong cuộc sống và sản xuất.
Đằng sau những đổi thay
Trước câu hỏi của Đầu tư Chứng khoán rằng sự hiện diện của Monsoon Wind có giúp cuộc sống người dân địa phương tốt hơn hay không, ông Chakrit Duangjai đưa ra một câu trả lời đáng chú ý: “Tôi không nói là cuộc sống của người dân đã tốt hơn trước, câu trả lời của tôi là điều kiện sống đã có nhiều thay đổi so với trước đây”.
Đó là một câu trả lời thận trọng, nhưng cũng gợi ra điều cần lưu tâm khi đánh giá tác động của một dự án năng lượng đối với cộng đồng sở tại.
Một con đường mới có thể giúp người dân đi lại thuận tiện hơn, nhưng chưa chắc đã mang lại thu nhập cao hơn. Một chương trình cấp cây giống có thể mở ra hướng sản xuất mới, nhưng chỉ khi cây cho thu hoạch, sản phẩm bán được và người dân có lãi, sinh kế ấy mới thực sự được xác lập. Một công việc gắn với giai đoạn xây dựng có thể giúp gia đình có thêm thu nhập trong một thời điểm, nhưng điều gì sẽ xảy ra khi công trình hoàn tất?
Với người trồng cà phê, điều quan trọng không chỉ là số cây giống được trao, mà còn là tỷ lệ cây sống, năng suất, chất lượng hạt và đầu ra. Với người lao động địa phương, cơ hội việc làm chỉ có ý nghĩa lâu dài khi đi kèm đào tạo kỹ năng và khả năng tiếp tục tìm được việc làm ổn định.
![]() |
Dưới tán cây rừng ở Dak Cheung, những cây cà phê đang mở ra kỳ vọng về nguồn thu nhập ổn định hơn cho gia đình chị Souphan Soulivan. |
Theo ông Chakrit, trong giai đoạn xây dựng, dự án đã tạo ra ít nhất 1.600 việc làm, trong đó hơn 1.000 vị trí do lao động Lào đảm nhận. Dự án cũng xác định 769 hộ gia đình chịu ảnh hưởng bởi các hoạt động của mình, cần được bồi thường hoặc hỗ trợ khôi phục sinh kế. Những con số này cho thấy phạm vi tác động của dự án rộng hơn nhiều so với vài hộ dân được nhắc đến trong các câu chuyện.
Dự án cũng cam kết dành 1,1 triệu USD mỗi năm cho các hoạt động phát triển cộng đồng trong suốt thời gian vận hành, tập trung vào giáo dục, y tế, nông nghiệp và cơ sở hạ tầng. Song những cam kết ấy chỉ thực sự có ý nghĩa khi được triển khai liên tục, đến đúng người cần hỗ trợ và tạo ra kết quả cụ thể trong đời sống.
Gác lại những con số và cam kết của dự án, ông Sansamone hướng mắt về phía những cánh rừng xa và kể: “Trước đây, trên những ngọn đồi ấy vẫn có chim, nhưng không nhiều vì người dân chặt cây, săn bắt. Còn bây giờ, chim đã quay trở về”.
Một lời kể giản dị, nhưng có lẽ đó chính là cách người dân bản địa cảm nhận những đổi thay quanh mình.
(Còn tiếp)




